1. Tìm hiểu về nguyên phân
Khái niệm sách giáo khoa sinh học lớp 9 đưa ra thì nguyên phân là phương thức sinh sản của tế bảo và lớn lên của cơ thể, đồng thời duy trì sự ổn định bộ nhiễm sắc thể đặc trưng cho loài quả các thế hệ.
Nguyên phân là quá trình phân bào nguyên nhiễm, quá trình tạo ra 2 tế bào có bộ máy di truyền trong tế bào mẹ ban đầu. Nguyên phân có thể thấy ở các tế bào sinh dưỡng và tế bào sinh dục sơ khai ( tế bào sinh tinh và sinh trứng không có khả năng này)
Hay có thể hiểu nguyên phân là quá trình các tế bào sống tăng sinh và phân chia số lượng từ một tế bào thành hai. Tế bào trước khi phân chia được gọi là tế bào mẹ và tế bào mới hình thành sau khi phân chia được gọi là tế bào con. Quá trình nguyên phân bao gồm hai bước phân chia nhân và phân chia tế bào chất. Trong quá trình phân chia nhân, tế bào mẹ chuyển vật chất di truyền cho các tế bào con.
Ở sinh vật đơn bào, sự phân chia tế bào là sự sinh sản của cá thể, ở sinh vật đa bào, sự phân chia tế bào là cơ sở cho sự sinh trưởng, phát triển và sinh sản của cá thể. Năm 1855, nhà bác học người Đức R.Virchow đã đưa ra luận điểm nổi tiếng " mọi tế bào đều sinh ra từ tế bào", tức là tất cả các tế bào của một cá thể đều được tạo ra bởi sự phân chia của các tế bào ban đầu, và không có bằng chứng nào cho thấy sự sinh sản của tế bào có bất kỳ hình thức nào khác ngoài sự phân chia tế bào.
2. Quá trình nguyên nhân
Quá trình phân chia nhân
Phân chia nhân gồm 4 kỳ gồm: Kì đầu, kì giữa, kì sau và kì cuối
| Các kì | Đặc điểm | Hình minh họa |
| Kì đầu | Các sợ nhiễm sắc thể co xoắn lại chặt hơn thành các nhiễm sắc thể riêng rẽ, có thể dùng kính hiển vi để quan sát Mỗi nhiễm sắc thể bao gồm 2 nhiễm sắc tử ở động tâm, gắn với nhau Thoi phân bào bắt đầu được hình thành và dài ra đẩy hai trung thể về hai cực của tế bào Hạch nhân bắt đầu biến mất |  |
| Kì giữa | Là kì dài nhất của nguyên phân chiếm khoảng 20 phút ( trung bình nguyên phân diễn ra trong 30 phút ) Các nhiễm sắc thể kếp xoắn cực đại và xếp thành 1 hàng trên mặt phẳng xích đạo và dính với thoi phân bào ở hai phía của tâm động |  |
| Kì sau | Mỗi nhiễm sắc thể kép tách nhau ra ở tâm động thành 2 nhiễm sắc thể đơn Các nhóm Nhiễm sắc thể đơn phân li 2 cực của tế bào |  |
| Kì cuối | Mảng nhân và hạch nhân dần hình thành Sự phân chia nhân kết thúc tạo ra hai nhân mới giống nhau Phân chia tế bào chất thường được xảy ra tại hạch nhân, ngay sau khi phân chia nhân kết thúc, trong tế bào động vật thì sự phân chia tế bào chất bao gồm hình thành rãnh, lõm sâu và chia đôi tế bào |  |
Phân chia tế bào chất
Phân chia té bào chất ở đầu kì cuối
Đối với tế bào động vật: Màng tế bào thắt dần ở chính giữa để chia tế bào mẹ thành 2 tế bào con
Đối với tế bào thực vật: Hình thành vách ngăn ở chính giữa để chia tế bào mẹ thành 2 tế bào con
Kết quả của quá trình nguyên phân là từ 1 tế bào mẹ thành 2 tế bào con, chứa bộ nhiễm sắc thể giống nhau và giống mẹ
Các bước trong quá trình nguyên phân
- Chu kỳ tế bào
+ Giai đoạn này DNA trong tế bào được sao chép để chuẩn bị cho việc phân chia tế bào, có đến hai bộ nhiễm sắc thể đầy đủ giống hệt nhau
+ Hai trung tâm bên ngoài nhân, mỗi trung tâm thì đều sẽ chứa một cặp ly tâm, các cấu trúc này có ý nghĩa quan trọng trong quá trình phân chia tế bào. Các vi ống sẽ được mở rộng từ các trung tâm trong quá trình xen kẽ.
- Phân chia tế bào chất
+ Trong quá trình này các nhiễm sắc thể ngưng tụ thành các cấu trúc hình chữ X ( có thể quan sát dưới kính hiển vi)
+ Mỗi nhiễm sắc thể sẽ bao gồm hai nhiễm sắc thể chị em ( chưa thông tin di truyền giống hệt nhau)
+ Kết hợp nhiễm sắc thể với nhau theo hướng cả hai bản sao của nhiễm sắc thể 1 cùng nhau, cả hai bản sao của nhiễm sắc thể 2 sẽ được kết hợp với nhau
+ Màng bao quanh nhân trong tế bào sẽ hòa tan và giải phóng các nhiễm sắc thể. Trục chính phân bào, bao gồm các vi ống, các protein khác, kéo dài qua tế bào giữa các trung tâm khi chúng di chuyển đến các cực đối diện của tế bào
- Siêu hình : Các nhiễm sắc thể xếp thẳng từ đầu đến cuối dọc theo trung tâm của tế bào; Các trung tâm hiện đang ở hai cực đối diện của tế bào với các sợi trục chính phân bào kéo dài từ chúng. Các sợi trục chính phân bào gắn vào mỗi sắc tố chị em
- Phản vệ: Các nhiễm sắc thể chị em được kéo ra khỏi nhau bởi trục chính phân bào kéo một nhiễm sắc thể đến một cực và nhiễm sắc thể khác sang cực đối diện
- Kết thúc quá trình: Mỗi cực của tế bào, một bộ nhiễm sắc thể đầy đủ sẽ lại tập hợp lại với nhau.
3. Ý nghĩa của nguyên phân
+ Đối với sinh vật nhân thực đơn bào thì nguyên phân là cơ chế sinh sản
+ Đối với sinh vật nhân thực đa bào thì quá trình nguyên nhân là đóng vai trò quan trọng giúp cơ thể tái sinh những mô hoặc cơ quan bị tổn thương; là phương thức truyền đạt và ổn định bộ NST đặc trưng của loài từ tế bào này sang tế bào khác, từ thế hệ cơ thể này sang thế hệ cơ thể khác ở loài sinh sản vô tính
( ở các sinh vật sinh sản sinh dưỡng, nguyên phân là hình thức sinh sản tạo ra các cá thể con có kiểu gen giống kiểu gen của cá thể mẹ)
Phương pháp giâm, chiết, ghép cành hay nuôi cấy mô đều dựa trên cơ sở của quá trình nguyên phân
Trên đây là phân tích hướng dẫn thế nào là nguyên phân, đặc điểm, quá trình nguyên phân của Luật Minh Khuê. Hi vọng những thông tin mà chúng tôi phân tích, đưa ra trên đây sẽ giúp ích cho quý khách trong quá trình học tập và công tác. Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách hàng, Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn !
