Khách thể, nội dung và hình thức của hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ?

1. Về khách thể của quan hệ hợp đòng bảo hiểm phi nhân thọ 

Khách thể trong quan hệ pháp luật dân sự là lợi ích vật chất/ tinh thần mà các bên chủ thể hướng tới khi tham gia quan hệ. Lý do giao kết hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ của các chủ thể không phải nhằm loại bỏ rủi ro mà xuất phát từ nhu cầu đảm bảo ổn định tài chính cho các quyền lợi kinh tế liên quan. Thực hiện hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ. Bên mua bảo hiểm chấp nhận trả phí bảo hiểm  để chuyển dịch gánh nặng tài chính và rủi ro sang phía doanh nghiệp bảo hiểm, được doanh nghiệp bảo hiểm bồi thường tổn thất khi tài sản, sức khỏe, tính mạng, khả năng lao động của mình bị thiệt hại hoặc doanh nghiệp bảo hiểm đảm nhiệm thay trách nhiệm dân sự, thực hiện thay nghĩa vụ trả tiền với bên thứ ba, Trong khi đó, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ được nhận khoản tiền từ việc nộp phí của bên mua bảo hiểm và chấp nhận gánh nặng tài chính đó về mình. Vì vậy, lợi ích mà các chủ thể hướng tới ở đây chính là quyền lợi có thể được của bên mua bảo hiểm. 

Lợi ích này xuất hiện dựa trên mối liên quan giữa đối tượng bảo hiểm phi nhân thọ và người tham gia bảo hiểm , người được bảo hiểm, người được hưởng quyền lợi bảo hiểm trong từng hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ cụ thể và được biểu hiện thông uqa các điều khoản về chi trả bồi thường khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra được các bên thỏa thuận trong hợp đồng. Các căn cứ để quyền lợi có thể được bảo hiểm của bên được bảo hiểm hình thành là: quyền sở hữu , quyền chiếm hữu, quyền sử dụng tài sản là những người có quyền ký kết hợp đồng bảo hiểm cho tài sản và trách nhiệm liên quan hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới đối với người thứ ba. Nếu đối tượng hợp đồng là thực hiện nghĩa vụ trả tiền đối với bên thứ ba thì người thực hiện nghĩa vụ có thể mua hợp đồng bảo hiểm bảo lãnh thanh toán, bảo lãnh thực hiện hợp đồng...

 2. Nội dung của hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ

Nội dung của quan hệ pháp luật là tổng hợp quyền và nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật đó. Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể giao hết hợp đồng và các chủ thể của quan hệ nghĩa vụ đề cập ở dấu hiệu thứ nhất và thứ hai tạo thành nội dung của quan hệ pháp luật tranh chấp về hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ. Trong quan hệ pháp luật này, người được bảo hiểm có quyền yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm chi trả số tiền bảo hiểm cho sự tổn thất về tài sản hoặc chi trả số tiền bồi thường khi tính mạng, sức khỏe, khả năng lao động của con người bị tổn thất do tai nạn, bệnh tật, ốm đau, thai sản; thực hiện thay một trách nhiệm dân sự khi xảy ra sự kiện bảo hiẻm; thực hiện thay một nghĩa vụ trả tiền khi bên mua bảo hiểm không hoàn thành nghĩa vụ với người thứ ba; hủy bỏ hợp đồng bảo hiểm theo quy định của pháp luật/ thỏa thuận trong hợp đồng; quyền được cung cấp thông tin về đối tượng bảo hiểm của bên bảo hiểm, yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm trả tiền bảo hiểm/ bồi thường cho người được thụ hưởng; chuyển nhượng hợp đồng bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm. và các quyền khác theo quy định pháp luật...

Đồng thời, trong quan hệ pháp luật này, doanh nghiệp bảo hiểm có quyền: thu phí bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm, yêu cầu bên mua bảo hiểm cung cấp đầy đủ đầy đủ, trung thực thông itn liên quan đến việc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm, hủy bỏ hợp đồng bảo hiểm theo quy định pháp luật/ thỏa thuận của các bên; từ chối trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng hoặc từ chối bồi thường cho người được thụ hưởng; chuyển nhượng hợp đồng bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm và các quyền khác theo quy định pháp luật...

Cùng với đó, trong quan hệ pháp luật này, doanh nghiệp bảo hiểm có quyền: thu phí bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm; yêu cầu bên mua bảo hiểm cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin liên quan đến việc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm; hủy bỏ hợp đồng bảo hiểm theo quy định của pháp luật/ thỏa thuận của các bên ; từ chối trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng hoặc từ chối bồi thường cho người được bảo hiểm trong trường hợp không thuộc phạm vi trách nhiệm bảo hiểm hoặc trường hợp loại trừ trách nhiệm bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm; yêu cầu người thứ ba bồi hoàn số tiền bảo hiểm mà doanh nghiệp bảo hiểm đã bồi thường cho người được bảo hiểm do người thứ ba gây ra đối với tài sản và trách nhiệm dân sự; và các quyền khác theo quy định của pháp luật...

3. Hình thức của hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ

Luật pháp đòi hỏi mọi loại hợp đồng bảo hiểm nói chung và hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ nói riêng phải thể hiện dưới dạng văn bản. Theo đó, giấy yêu cầu bảo hiểm là bộ phận không tách rời của hợp đồng bảo hiểm và chứng cứ của việc giao kết hợp đồng là giấy chứng nhận bảo hiểm hoặc đơn bảo hiểm 

3.1 Giấy yêu cầu bảo hiểm

Giấy yêu cầu bảo hiểm là một loại ấn chỉ ghi sẵn, trong đó yêu cầu người có nhu cầu bảo hiểm phải kê khai những thông tin liên quan cần thiết và nộp cho doanh nghiệp bảo hiểm trước khi hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ được phát hành. Giấy yêu cầu bảo hiểm phải được người đề nghị bảo hiểm kê khai đầy đủ, để ngày, tháng, năm và có ký tên là chứng cứ thể hiện yêu cầu bảo hiểm của bên mua bảo hiểm. Nội dung của giấy yêu cầu bảo hiểm là sự cam kết của bên mua bảo hiểm khi hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ được thiết lập. Đồng thời, đây cũng là chứng cứ chứng minh người tham gia bảo hiểm đã hoàn thành nghĩa vụ cung cấp thông tin hay chưa. Tuy nhiên, trước khi hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ được ký kết, giấy yêu cầu bảo hiểm chưa có giá trị pháp lý ràng buộc trách nhiệm và cả hai bên doanh nghiệp bảo hiểm và bên mua bảo hiểm không bắt buộc phải chấp nhận ký kết hợp đồng.

3.2 Giấy chứng nhận bảo hiểm/ đơn bảo hiểm

Giấy chứng nhận bảo hiểm hoặc đơn bảo hiểm được coi là chứng cứ của việc giao kết hợp đồng bảo hiểm. Trong khi giấy chứng nhận bảo hiểm chỉ biểu đạt những thông tin vắn tắt và cơ bản nhất về hợp đồng bảo hiểm (thông tin vầ doanh nghiệp bảo hiểm, người bảo hiểm, phí bảo hiểm, đối tượng bảo hiểm , thời hạn bảo hiểm, số tiền bảo hiểm, phí bảo hiểm...) thi đơn bảo hiểm biểu đạt thông tin một cách đầy đủ hơn. Ngoài những thông tin như trong giấy chứng nhận bảo hiểm, đơn bảo hiểm còn thể hiện các thông tin về phạm vi bảo hiểm , loại trừ trách nhiệm bảo hiểm, loại trừ trách nhiệm bảo hiểm, quyền và nghĩa vụ của các bên, cách tính và thanh toán tiền bồi thường, quy định về giải quyết tranh chấp...

Thông thường, giấy chứng nhận bảo hiểm được doanh nghiệp cấp cho bên mua bảo hiểm kèm theo một hợp đồng bảo hiểm. Một hợp đồng bảo hiểm có thể cấp kèm một hoặc nhiều giấy chứng nhận bảo hiểm, còn đơn bảo hiểm thường được cấp độc lập như một thông lệ trong hoạt động bảo hiểm. Việc cấp giấy chứng nhận bảo hiểm hoặc đơn bảo hiểm của doanh nghiệp bảo hiểm cho bên mua bảo hiểm là một trong những bằng chứng xác nhận doanh nghiệp bảo hiểm đã chấp nhận trách nhiệm về rủi ro đối với đối tượng bảo hiểm.

Ngoài những hình thức kể trên của hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ còn có các tài liệu liên quan đến việc ký kết hợp đồng (phụ lục hợp đồng...) để chi tiết hóa các thông tin chưa được phản ánh ở đơn bảo hiểm, hoặc để thay đổi, bổ sung , loại bỏ các điều khoản trong hợp đồng; hoặc nhằm mục đích xác định rõ ràng , cụ thể quan hệ giữa các bên trong hợp đồng bảo hiểm bên cạnh sự điều chỉnh bằng các quy định chung của hệ thống pháp luật về bảo hiểm phi nhân thọ . Ví dụ nhằm đáp ứng nhu cầu bảo hiểm tăng thêm của bên mua bảo hiểm khi ký kết hợp đồng bảo hiểm xây dựng, ngoài hợp đồng, các bên có thể ký thêm phụ lục hợp đồng về " điều khoản chéo trong bảo hiểm xây dựng".

4. Nhận diện các dạng tranh chấp hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ phổ biến

Tranh chấp phát sinh từ hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ chính là những xung đột bất đồng mâu thuẫn giữa người mua bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm về việc thực hiện hoặc không thực hiện các quyền và nghĩa vụ được ghi nhận cụ thể trong các hợp đồng bảo hiểm tài sản, trách nhiệm dân sự, con người , phi nhân thọ và bảo lãnh. Xác định tranh chấp hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ căn cứ vào những dấu hiệu sau:

Thứ nhất có quan hệ hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ tồn tại giữa các bên. Một hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ tồn tại phải hội đủ ba yếu tố : Tồn tại một sự thỏa thuận giữa bên mua bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các bên liên quan được thể hiện thành các điều, khoản trong nội dung hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ như thông tin các bên trong hợp đồng bảo hiểm, đối tượng bảo hiểm, số tiền bảo hiểm, giá trị tài sản được bảo hiểm... 

Thứ hai, có sự vi phạm nghĩa vụ hoặc cho rằng là vi phạm nghĩa vụ của ít nhất một bên trong quan hệ đó có thể là việc không chi trả tiền bảo hiểm đối với tài sản bị thiệt hại khi có sự kiện xảy ra hoặc hợp đồng bảo hiểm trên giá trị xuất phát từ lỗi cố ý của bên mua bảo hiểm...

Thứ ba, có sự bất đồng ý kiến của bên mua bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm về sự vi phạm việc giao kết, thực hiện hợp đồng hoặc xử lý hậu quả phát sinh từ vi phạm đó. Tranh chấp hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ thường hình thành từ sự vi phạm hợp đồng nhưng không phải sự vi phạm nào cũng dẫn đến tranh chấp hợp đồng. Tranh chấp hợp đồng chỉ thực sự diễn ra khi một trong các bên trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ không đồng ý với sự vi phạm hợp đồng của bên còn lại hoặc không thống nhất với nhau về xử lý hậu quả do việc không thực hiện các nghĩa vụ gây ra.