1. Khái niệm về kinh doanh dịch vụ phẫu thuật thẩm mỹ

* Khái niệm về phẫu thuật thẩm mỹ

Về mặt y học “Phẫu thuật thẩm mỹ là một chuyên ngành phẫu thuật liên quan đến việc phục hồi, tái thiết hoặc thay đổi cơ thể con người. Nó có thể được chia thành hai loại. Đầu tiên là phẫu thuật tạo hình bao gồm phẫu thuật sọ não, phẫu thuật tay, phẫu thuật vi phẫu và điều trị bỏng” . Loại thứ hai là phẫu thuật thẩm mỹ. Trong khi phẫu thuật tạo hình nhằm mục đích tái cấu trúc một bộ phận của cơ thể hoặc cải thiện chức năng của nó, phẫu thuật thẩm mỹ nhằm mục đích cải thiện vẻ ngoài. Cả hai kỹ thuật này đều được sử dụng trên toàn thế giới.

* Khái niệm về kinh doanh dịch vụ phẫu thuật thẩm mỹ

Theo khoản 20, Điều 3 Nghị định 96/2016/NĐ-CP quy định về an ninh, trật tự đối với một số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện có đưa ra khái niệm về kinh doanh dịch vụ phẫu thuật thẩm mỹ như sau:

“Kinh doanh dịch vụ phẫu thuật thẩm mỹ, gồm: Sử dụng dụng kỹ thuật y học để phẫu thuật (giải phẫu) làm thay đổi hình dáng, đặc điểm nhận dạng của con người.”

Như vậy, chúng ta có thể hiểu, kinh doanh dịch vụ phẫu thuật thẩm mỹ là việc dựa trên nhu cầu làm đẹp của con người sử dụng kỹ thuật y học để phẫu thuật (giải phẫu) làm thay đổi hình dáng đặc điểm nhận dạng của con người nhằm mục đích thu lợi nhuận.

2. Sự khác biệt giữa dịch vụ chăm sóc sắc đẹp, dịch vụ thẩm mỹ và chuyên khoa thẩm mỹ

Cơ sở kinh doanh dịch vụ chăm sóc sắc đẹp là những cơ sở làm tóc, làm móng, trang điểm,… Những dịch vụ này hoàn toàn không sử dụng chất gây tê khi thực hiện nghiệp vụ làm đẹp. Vì vậy, cơ sở kinh doanh nói trên không phải báo cáo hoạt động với sở y tế địa phương.

Cơ sở kinh doanh dịch vụ thẩm mỹ là những cơ sở thực hiện phun, xăm, thêu trên da không sử dụng thuốc gây tê dạng tiêm. Những cơ sở này không thuộc loại hình phải có giấy phép hoạt động, chỉ cần giấy phép kinh doanh do UBND quận, huyện cấp (nếu loại hình hộ kinh doanh cá thể) hoặc do Sở kế hoạch và Đầu tư cấp (nếu loại hình doanh nghiệp).

Tuy nhiên, người thực hiện kỹ thuật phải có giấy chứng nhận hoặc chứng chỉ đào tạo, dạy nghề phun, xăm, thêu trên da do cơ sở đào tạo hoặc dạy nghề hợp pháp cấp và phải có văn bản thông báo đáp ứng đủ điều kiện cung cấp dịch vụ thẩm mỹ theo mẫu quy định (tại khoản 5, phần bổ sung Điều 23a NĐ 109/2016, trong NĐ 155/2018/NĐ-CP) gửi về Sở Y tế để được công khai trên cổng thông tin điện tử Sở Y tế trước khi hoạt động ít nhất 10 ngày.

Phòng khám chuyên khoa thẩm mỹ là những cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cung cấp các dịch vụ thẩm mỹ ngoại khoa (phẫu thuật thẩm mỹ) hoặc thẩm mỹ nội khoa (thẩm mỹ da) có sử dụng thuốc, các chất, thiết bị để can thiệp vào cơ thể người (phẫu thuật, thủ thuật, các can thiệp có tiêm, chích, bơm, chiếu tia, sóng, đốt hoặc các can thiệp xâm lấn khác) làm thay đổi màu sắc da, hình dạng, cân nặng, khiếm khuyết của các bộ phận trên cơ thể (da, mũi, mắt, môi, khuôn mặt, ngực, bụng, mông và các bộ phận khác trên cơ thể người) hoặc xăm, phun, thêu trên da nhưng có sử dụng thuốc gây tê dạng tiêm.

Những cơ sở này, ngoài giấy phép kinh doanh do UBND quận, huyện cấp (nếu loại hình hộ kinh doanh cá thể) hoặc do Sở kế hoạch và Đầu tư cấp (nếu loại hình doanh nghiệp), khi hoạt động phải bắt buộc được Sở Y tế cấp Giấy phép hoạt động và phê duyêt danh mục kỹ thuật theo quy định của pháp luật.

Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cung cấp các dịch vụ thẩm mỹ này có rất nhiều hình thức hoạt động như: Bệnh viện chuyên khoa phẫu thuật thẩm mỹ; bệnh viện đa khoa, chuyên khoa có khoa/đơn vị thẩm mỹ; bệnh viện đa khoa, chuyên khoa có khoa/đơn vị da liễu; phòng khám chuyên khoa thẩm mỹ, phòng khám chuyên khoa da liễu.

3. Quy định về điều kiện cấp giấy phép đăng ký kinh doanh dịch vụ thẩm mỹ

Theo quy định tại Nghị định 109/2016/NĐ-CP, cơ sở kinh doanh dịch vụ phẫu thuật thẩm mỹ là một trong những loại hình phòng khám chuyên khoa. Để được cấp Giấy phép hoạt động phòng khám chuyên khoa thẩm mỹ, thẩm mỹ viện cần phải đáp ứng các điều kiện:

Thứ nhất: Điều kiện cơ sở vật chất

- Địa điểm cố định, tách biệt với nơi sinh hoạt gia đình, bảo đảm đủ ánh sáng, có trần chống bụi, tường và nền nhà phải sử dụng các chất liệu dễ tẩy rửa, làm vệ sinh;

- Phòng khám chuyên khoa phải có phòng khám bệnh, chữa bệnh;

- Có buồng lưu người bệnh;

- Các điều kiện khác tùy theo phạm vi chuyên môn đăng ký;

- Bảo đảm các điều kiện về an toàn bức xạ, xử lý chất thải y tế, phòng cháy chữa

cháy theo quy định của pháp luật; bảo đảm vô trùng đối với các phòng thực hiện thủ thuật;

- Có đủ điện, nước và các điều kiện khác để phục vụ, chăm sóc người bệnh.

Thứ hai: Điều kiện về trang thiết bị y tế

- Có đủ thiết bị, dụng cụ y tế phù hợp với phạm vi hoạt động chuyên môn mà cơ sở đăng ký;

- Có hộp thuốc chống sốc và đủ thuốc cấp cứu chuyên khoa.

Thứ ba: Điều kiện về nhân sự

- Người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật của phòng khám chuyên khoa phải là bác sỹ chuyên khoa phẫu thuật tạo hình hoặc chuyên khoa phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và có thời gian khám bệnh, chữa bệnh ít nhất là 54 tháng về chuyên khoa đó;

- Các đối tượng khác làm việc trong phòng khám chuyên khoa nếu có thực hiện việc khám bệnh, chữa bệnh thì phải có chứng chỉ hành nghề và được phân công công việc phù hợp với phạm vi hoạt động chuyên môn ghi trong chứng chỉ hành nghề của người đó.

4. Quy định về cấp chứng chỉ hành nghề thẩm mỹ

Theo quy định người hành nghề đã có chứng chỉ chuyên khoa định hướng Tạo hình thẩm mỹ và đã thực hành đủ 18 tháng về chuyên khoa phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ tại Bệnh viện theo quy định tại Điểm a, Khoản 1 Điều 28 Luật Khám bệnh, chữa bệnh thì đủ điều kiện để cấp chứng chỉ hành nghề với phạm vi hoạt động chuyên môn là Khám bệnh, chữa bệnh chuyên khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ.

Ngoài ra, các phòng khám chuyên khoa thẩm mỹ, bệnh viện thẩm mỹ cần đáp ứng một số quy định khác về an ninh, trật tư như: Người chịu trách nhiệm về an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy,…

5. Chế tài xử phạt hành chính đối với cơ sở kinh doanh dịch vụ thẩm mỹ vi phạm pháp luật

Nghị định 117/2020/NĐ-CP quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực y tế, trong đó có dịch vụ thẩm mỹ. Những vi phạm cơ bản về giấy phép hoạt động kinh doanh, chuyên môn kỹ thuật. Tùy hành vi vi phạm mà mức phạt đối với cơ sở kinh doanh thẩm mỹ có thể lên tới 50.000.000 đồng.

6. Lịch sử hình thành ngành phẫu thuật thẩm mỹ trên thế giới

Các phương pháp "dao kéo" thô sơ xuất hiện từ hàng nghìn năm trước và đã phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn Thế chiến thứ nhất. Có nhiều lập luận cho rằng, các thủ thuật phẫu thuật thẩm mỹ, hồi phục vết thương hay chỉnh sửa gương mặt đã xuất hiện từ cách đây hàng nghìn năm.

Sushruta , "cha đẻ của phẫu thuật thẩm mỹ", đã sử dụng phương pháp ghép da ở Ấn Độ vào đầu những năm 800 trước công nguyên và khoảng năm 30 sau công nguyên, một nhà văn chuyên về y tế của La Mã, Aulus Cornelius Celsus, đã viết cuốn sách De Medicina, trong đó nói nhiều về phương pháp phẫu thuật để tái tạo tai, môi và mũi.

Ngày nay, người ta đề cập đến phẫu thuật tạo hình như một thủ thuật y tế, được thực hiện bởi một bác sĩ chuyên ngành, nhằm sửa chữa một bộ phận nào đó trên cơ thể. Con người không ngừng mong ước hoàn thiện bản thân. Chẳng hạn như nhiều người muốn làm chậm quá trình lão hóa, thay đổi ngoại hình hoặc khắc phục chấn thương...

7. Thực trạng hoạt động kinh doanh dịch vụ phẫu thuật thẩm mỹ

Nếu như những năm 1990 chỉ có các cơ sở y tế tư nhân mới có dịch vụ phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và số cơ sở có giấy phép hành nghề cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay, thì hiện nay, số cơ sở y tế được cấp phép phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ lên tới con số hàng trăm và sẽ còn tiếp tục tăng trong thời gian tới. Các cơ sở phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ ngày càng áp dụng nhiều công nghệ tiên tiến của thế giới, trình độ bác sĩ phẫu thuật thẩm mỹ tại Việt Nam ngày càng được nâng cao.

Trong quá trình quản lý những năm gần đây, việc cấp chứng chỉ hành nghề và giấy phép hoạt động càng ngày càng tăng cao. Đến nay, Sở Y tế Hà Nội đã cấp phép cho 65 phòng khám chuyên khoa phẫu thuật thẩm mỹ, 7 BV có chuyên khoa phẫu thuật thẩm mỹ, 2 Bệnh viện chuyên khoa phẫu thuật thẩm mỹ. Tuy nhiên, hiện nay có 1 lượng lớn spa, thẩm mỹ viện không có bác sĩ cũng tiến hành kĩ thuật phẫu thuật thẩm mỹ. Tất cả các spa và thẩm mỹ này đều hoạt động trái pháp luật. Tuy nhiên, thời gian vừa qua, trên địa bàn Hà Nội và TP Hồ Chí Minh xảy nhiều vụ việc liên quan đến phẫu thuật thẩm mỹ, điển hình là vụ Cát Tường.

8. Phương hướng nâng cao hiệu quả đối với hoạt động quản lý kinh doanh thẩm mỹ

Đầu tiên, phải tăng cường đào tạo, đào tạo chính xác, cấp chứng chỉ hành nghề trên cơ sở người đã được đào tạo.

Thứ hai, phải tăng cường truyền thông, giáo dục, sức khỏe về thẩm mỹ cho đại chúng.

Thứ ba, khi làm việc trong lĩnh vực phẫu thuật thẩm mỹ, các cơ sở phải chú ý đến cơ sở, hạ tầng, trang trí. Thực tế, so với các cơ sở trên thế giới, ví dụ Hàn Quốc thì trang trí, cơ sở vật chất của Việt Nam không thua, thậm chí còn đẹp hơn Hàn Quốc.

Thứ tư, lực lượng của cơ quan chức năng kiểm tra giám sát các hoạt động dựa vào các giấy phép được cấp để quản lý.

Ngoài ra, cần thanh kiểm tra thêm các cơ sở của khách sạn, hay các cơ sở nước ngoài tại Việt Nam. Tại TP HCM, lực lượng thanh kiểm tra quá mỏng, không thể quản lý hết được các cơ sở.

9. Phương hướng hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh dịch vụ phẫu thuật thẩm mỹ

Bộ Y tế sẽ ban hành bổ sung các văn bản quy định rõ về các văn bằng chứng chỉ, cơ sở đào tạo, chương trình đào tạo,… để đảm bảo học đi đôi với hành và xuyên suốt quá trình từ học đến hành như thế nào. Về phạm vi chuyên môn thì học chuyên ngành gì và đi thực hành phạm vi nào. Học ngành gì thì được thực hành phẫu thuật gì.

Về tổ chức thực hiện sẽ có những giao thoa, nên cần có sự phối hợp Sở Y tế và Sở Công Thương phát hiện vấn đề, hướng dẫn và xử lý vấn đề một cách nhanh và chặt chẽ nhất. Quá trình tổ chức triển khai có quy định mới phải phổ biến các cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương chứ không chỉ dừng lại ở Sở Y tế để tuyên truyền, phổ biến cho đối tượng thuộc thẩm quyền quản lý nhanh chóng hơn.

Về kiểm tra giám sát, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức hội nghề nghiệp và cơ quan truyền thông kiểm tra liên ngành, đột xuất, giám sát và xử lý các vấn đề kịp thời. Tuyên truyền nâng cao ý thức sử dụng pháp luật của người dân nhất là những người làm dịch vụ thẩm mỹ tìm hiểu quy định pháp luật và thực hiện đúng.