Hiện nay cơn sốt chứng khoán đang diễn ra rất sôi nổi và được nhiều người quan tâm. Tuy nhiên, việc đầu tư để sinh lời là điều không hề dễ, Do đó chúng ta cần phải tìm hiểu và nắm rõ một số thuật ngữ liên quan tới chứng khoán để có thể đầu tư và thu lợi nhuận. Đặc biệt trong đó là thuật ngữ khớp lệnh và những nguyên tắc khớp lệnh trong chứng khoán.
1. Khớp lệnh là gì?
Khớp lệnh là quá trình mà một sàn giao dịch chứng khoán ghép một hoặc nhiều lệnh mua tự nguyện với một hoặc nhiều lệnh bán để thực hiện giao dịch.
Khi một nhà đầu tư muốn mua một lượng cổ phiếu và một nhà đầu tư khác muốn bán cổ phiếu cùng một lượng ở cùng một mức giá thì lệnh của họ sẽ khớp và giao dịch được thực hiện. Công việc ghép nối các lệnh này gọi là quá trình khớp lệnh. Theo đó, các sàn giao dịch xác định các lệnh mua hoặc giá thầu với các lệnh bán hoặc yêu cầu tương ứng để thực hiện chúng.
2. Đặc điểm của khớp lệnh
- Khớp lệnh là quá trình xác định và thực hiện giao dịch giữa các yêu cầu bằng nhau và trái ngược nhau đối với một chứng khoán. Nghĩa là việc mua vào và giá bán ra phải cùng một mức giá
- Khớp lệnh trên các sàn chứng khoán là giao dịch kết nối người mua và người bán ở mức giá tương ứng để giao dịch hiệu quả và có trật tự.
- Quá trình này đã trở nên tự động trong những năm gần đây.
3. Ý nghĩa việc thực hiện khớp lệnh trên sàn giao dịch chứng khoán
Sàn giao dịch chứng khoán là nơi những người tham gia thị trường đến để nhận lệnh mua hoặc lệnh bán khớp với một bên đối tác khác. Nhờ những tiến bộ kỹ thuật, sở giao dịch chứng khoán có hệ thống khớp lệnh tự động để thực hiện các lệnh và giao dịch. Khi chúng ta đầu tư, chúng ta cần biết về sổ đặt lệnh đang chờ xử lý của cổ phiếu mà họ đang giao dịch. Điều này giúp các nhà đầu tư đánh giá về việc thực hiện lệnh của họ sẽ diễn ra như thế nào. Đây là một việc làm rất quan trọng, vì các giao dịch sẽ được thực hiện trong vài giây sau khi sàn giao dịch nhận được giao dịch. Chính vì vậy nếu xảy ra lỗi khi gửi lệnh thì nhà đầu tư có thể không có cơ hội sửa đổi lại.
4. Các nguyên tắc khi thực hiện khớp lệnh
- Nguyên tắc ưu tiên về giá
- Nguyên tắc ưu tiên về thời gian
- Nguyên tắc ưu tiên khách hàng
- Nguyên tắc ưu tiên khối lượng
Lưu ý: Nếu các lệnh giao dịch đều là của khách hàng hoặc đều là lệnh tự doanh có cùng mức giá và cùng thời gian thì lệnh nào có khối lượng lớn hơn sẽ được ưu tiên thực hiện trước.
5. Quá trình khớp lệnh
Việc khớp lệnh là trách nhiệm của các chuyên gia thị trường và nhà cung cấp chứng khoán trên thị trường. Khớp lệnh xảy ra khi các lệnh mua và bán được gửi cho cùng một cổ phiếu hoặc chứng khoán gần nhau về thời gian và giá cả.
Các lệnh mua và bán được cho là tương thích nếu giá tối đa của lệnh mua vượt quá hoặc bằng giá tối thiểu của lệnh bán các lệnh mua và bán tương thích sau đó được ưu tiên sử dụng hệ thống vi tính hóa để khớp lệnh.
Độ chính xác và nhanh chóng là rất quan trọng trong các trao đổi hiện đại. Các nhà đầu tư tích cực giao dịch trên thị trường hối đoái tìm cách khắc phục sự thiếu hiệu quả của thị trường giao dịch. Nếu hệ thống khớp lệnh chậm người mua và người bán có thể thực hiện giao dịch với giá thấp hơn giá giao dịch lý tưởng, do đó nó có thể dẫn đến thua lỗ cho các nhà đầu tư.
Bên cạnh, đó hệ thống khớp lệnh và hiệu quả để người mua và người bán đều có lợi và khối lượng đặt lệnh được tối đa.
Trao đổi điện tử là một phần quan trọng của giao dịch và ảnh hưởng đến hiệu quả của thị trường chứng khoán. Có các thuật toán khác nhau để khớp lệnh, tuy nhiên việc chọn một thuật toán thích hợp là rất quan trọng đối với hệ thống giao dịch.
Nhập trước xuất trước (FIFO) và theo tỷ lệ (Pro - rata) là hai thuật toán phổ biến nhất được sử dụng để khớp lệnh.
+ Nhập trước xuất trước còn được gọi là thuật toán giá - thời gian. Theo thuật toán này, các lệnh mua được ưu tiên theo thứ tự giá và thời gian. Khi đó các lệnh mua có cùng mức giá tối đa được ưu tiên căn cứ vào thời điểm đặt giá và ưu tiên cho lệnh mua đầu tiên. Nó tự động được ưu tiên hơn các lệnh mua ở mức giá thấp hơn.
Ví dụ: khi một bên mua 300 Cổ phiếu của chứng khoán ở mức 50 đô la một cổ phiếu được theo sau bởi một lệnh mua khác gồm 100 Cổ phiếu của chứng khoán tương tự với mức giá tương tự.
Theo thuật toán FIFO toàn bộ 300 lệnh mua cổ phiếu sẽ được khớp thành lệnh bán. Có thể có nhiều hơn một lệnh bán sau khi lệnh mua 300 cổ phiếu được khớp thì bắt đầu khớp lệnh mua 100 cổ phiếu.
+ Theo tỉ lệ: Một hệ thống sử dụng thuật toán protra cũng ưu tiên cho lệnh mua có giá cao nhất. Tuy nhiên các lệnh mua có cùng mức giá cao nhất được khớp tương ứng với từng kích cỡ lệnh.
Ví dụ: khi lệnh mua 300 cổ phiếu và 100 cổ phiếu của cùng một chứng khoán đang hoạt động trong hệ thống đồng thời một lệnh bán tương thích gồm 300 cổ phiếu được kích hoạt lệnh bán sẽ không thể thực hiện cả hai lệnh mua.
Thuật toán Pro - rata sẽ khớp 225 cổ phiếu với lệnh mua 300 cổ phiếu và 75 cổ phiếu với lệnh mua 100 cổ phiếu. Do đó cả hai lệnh mua đều được lấp đầy một phần.
6. Các loại khớp lệnh trong giao dịch chứng khoán
Hiện nay có hai loại khớp lệnh trong giao dịch chứng khoán là khớp lệnh liên tục và khớp lệnh định kỳ
- Khớp lệnh định kỳ được thực hiện dựa trên cơ sở lệnh mua và lệnh bán khớp lại với nhau tại một thời điểm xác định, khi đó giá khớp lệnh và khối lượng chứng khoán được giao dịch lớn nhất. Hiện nay các sàn giao dịch chứng khoán thường sử dụng phương pháp khớp lệnh định kỳ để xác định giá khớp lệnh mở cửa và giá khớp lệnh đóng cửa. Giá khớp lệnh định kỳ được xác định theo nguyên tắc sau:
+ Giá khớp lệnh định kỳ là giá được thực hiện có khối lượng giao dịch đạt đỉnh. Trong trường hợp có nhiều mức giá thỏa mãn thì ta lấy giá trùng khớp hoặc gần nhất với giá thực hiện trong lần khớp lệnh gần nhất.
+ Các lệnh áp dụng trong khớp lệnh định kỳ bao gồm lệnh ATO/ ATC và lệnh LO.
- Lệnh LO được thực hiện dựa trên nguyên tắc khớp lệnh với mức giá khớp lệnh sẽ là giá được nhập lên hệ thống trước.
- Lệnh ATO là lệnh giao dịch mua bán tại mức giá mở cửa trên sàn chứng khoán
- Lệnh ATC là lệnh giao dịch mua bán tại mức giá đóng cửa trên sàn chứng khoán
=> Lệnh ATO và ATC luôn được ưu tiên khớp trước lệnh LO. Tuy nhiên, trong thực tế tại mỗi phiên giao dịch, có rất nhiều mức giá được đặt ra. Tại mỗi mức có rất nhiều lệnh giao dịch khác nhau. Do đó, hệ thống sẽ tính tổng khối lượng mua hoặc tổng lượng bán ra tại từng mức giá cụ thể. Lúc này giá sẽ được ưu tiên trước rồi mới đến thời gian.
- Phương thức khớp lệnh liên tục được thực hiện dựa trên cơ sở khác nhau của lệnh mua và bán ngay khi các lệnh đó được nhập trên hệ thống giao dịch. Các lệnh áp dụng trong khớp lệnh liên tục bao gồm lệnh giới hạn và lệnh thị trường:
+ Lệnh thị trường là lệnh mua cổ phiếu ở mức giá thấp nhất hoặc lệnh bán ra ở mức giá cao nhất trên thị trường. Nếu chưa thực hiện hết khối lượng đặt lệnh thị trường thì lệnh thị trường sẽ xét tiếp đến mức giá bán cao hơn đối với lệnh mua cổ phiếu. Đối với lệnh bán cổ phiếu, sẽ xét mức giá mua thấp hơn.
+ Lệnh giới hạn là lệnh mua cổ phiếu với giá niêm yết đầu tiên trên sàn chứng khoán.
Trong trường hợp xét xong nguyên tắc trên nhưng khối lượng lệnh thị trường vẫn còn và không thể khớp lệnh được nữa thì hệ thống tự động chuyển thành lệnh LO. Khi đó giá giao dịch sẽ thấp hoặc cao hơn một mức giá so với giao dịch gần nhất.
Trên đây là những chia sẻ của luật Minh Khuê về khớp lệnh và một số thuật ngữ liên quan. Hi vọng đó là những kiến thức hữu ích dành cho bạn. Mong rằng qua bài viết trên bạn có thể hiểu được những thuật ngữ trong chứng khoán để đầu tư sinh lời.
