Mục lục bài viết

1. Kiến thức trọng tâm

1.1 Lệnh tổng khởi nghĩa được ban bố

Chiến tranh thế giới thứ hai đang đến hồi kết thúc. Ở Châu Âu, phát xít Đức bị đánh bại và buộc phải đầu hàng không điều kiện vào tháng 5- 1945. Ở Châu Á, quân phiệt Nhật cũng đã đầu hàng quân Đồng minh không điều kiện (8-1945).

Ngay khi được tin chính phủ Nhật đầu hàng, Uỷ ban khởi nghĩa toàn quốc được thành lập và ra quân lệnh số 1 kêu gọi toàn dân nổi dậy. Hội nghị toàn quốc của Đảng họp ở Tân Trào ( Tuyên Quang) từ ngày 14 đến 15-8-1945, đã quyết định phát động Tổng khởi nghĩa trong cả nước, giành lấy chính quyền trước khi quân Đồng minh tiến vào. Tiếp theo, đại hội quốc dân được tiến hành ở Tân Trào vào ngày 16-8. Đại hội quyết định lập Uỷ ban dân tôc giải phóng Việt Nam (tức chính phủ lâm thời).

 

1.2 Giành chính quyền ở Hà Nội

Ở Hà Nội, các đội tuyên truyền xung phong của Việt Minh hoạt động hầu khắp cả thành phố. Đến sáng ngày 19-8, cả Hà Nội tràn ngập khí thế cách mạng. Cuộc mít tinh tại Nhà hát lớn của Mặt trận Việt Minh đã diễn ra. Cuộc mít tinh nhanh chóng chuyển thành biểu tình. Cuộc khởi nghĩa thắng lợi hoàn toàn ở Hà Nội.

 

1.3 Giành chính quyền trong cả nước

Từ ngày 14 -8 đến 16-8, nhiều xã huyện của một số tỉnh nhân dân đã nhanh chóng nổi dậy giành chính quyền. Bốn tỉnh giành được chính quyền sớm nhất là Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh và Quảng Nam. Chỉ trong vòng 15 ngày cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền đã thành công trong cả nước. Ngày 2-9-1945, tại quảng trường Ba Đình Hà Nội, chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. 

 

1.4 Ý nghĩa lịch sử và nguyên nhân thành công của cách mạng tháng Tám

Ý nghĩa lịch sử: 

Là sự kiện vĩ đại của dân tộc ta, phá tan xiềng xích nô lệ, đưa Việt Nam trở thành nước độc lập tự do.

Thắng lợi này đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần đấu tranh của nhân dân các nước thuộc địa và nửa thuộc địa trên thế giới.

Nguyên nhân thành công:

Dân tộc ta có truyền thống yêu nước sâu sắc.

Có khối liên minh công nông vững chắc

Hoàn cảnh quốc tế thuận lợi (lực lượng phát xít bị đánh bại) và sự ủng hộ của lực lượng dân chủ tiến bộ trên thế giới. 

 

2. Bài tập và hướng dẫn giải

2.1 Trả lời câu hỏi Lịch Sử trang 95 sgk Lịch Sử 9: Tiến trình Cách mạng tháng Tám đã diễn ra như thế nào?

Trả lời:

Ngay sau khi Nhật tuyên bố đầu hàng Đồng minh không điều kiện, Đảng ta đã phát động Tổng khởi nghĩa trong cả nước:

- Giành chính quyền toàn quốc:

+ Từ ngày 14 đến ngày 18-8, bốn tỉnh giành chính quyền sớm nhất cả nước là Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh và Quảng Nam.

+ Chiều 16-8-1945, theo lệnh của ủy ban Khởi nghĩa, một đội quân giải phóng do Võ Nguyễn Giáp chỉ huy, xuất phát từ Tân Trào (Tuyên Quang) tiến về bao vây, đánh Nhật ở Thái Nguyên, mở đường về Hà Nội.

- Giành chính quyền ở Hà Nội:

+ Ngày 15-8-1945, Việt Minh tổ chức diễn thuyết ờ ba rạp hát trong thành phố. Ngày 16-8, truyền đơn, biểu ngữ kêu gọi khởi nghĩa xuất hiện khắp mọi nơi. Chính phủ bù nhìn lung lay đến tận gốc rễ.

+ Ngày 19-8, cuộc mít tinh tại Nhà hát lớn biến thành cuộc biểu tình đánh chiếm các công sở chính quyền dịch, khởi nghĩa thắng lợi ở Hà Nội.

- Khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi ờ Huế (23-8), Sài Gòn (25-8). Đến ngày 28-8. Tổng khởi nghĩa đã thành công trong cả nước. 

- Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dàn chủ Cộng hòa.

Tiến trình Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã diễn ra nhanh chóng, ít đổ máu và đã giành thắng lợi trong vòng 15 ngày.

 

2.2 Sự lãnh đạo kịp thời, sáng tạo của Đảng Cộng sản Đông Dương và của lãnh tụ Hồ Chí Minh trong Cách mạng tháng Tám thể hiện ở những điểm nào?

Lời giải:

- Nghe tin chính phủ Nhật xin đầu hàng, hội nghị toàn quốc của Đảng Cộng sản Đông Dương (họp từ ngày 13 đến 15-8-1945) quyết định phát động Tổng khởi nghĩa trong cả nước giành chính quyền trước khi Đồng minh vào.

- Ngày 16, 17 – 8, Đại hội Quốc dân ở Tân Trào tán thành quyết định Tổng khởi nghĩa, thông qua 10 chính sách của Việt Minh, lập ủy ban dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Mih đứng đầu.

- Chủ tích Hồ Chí Minh gửi thư đến đồng bào cả nước kêu gọi nổi dậy Tổng khởi nghĩa giành chính quyền.

 

2.3 Hãy trình bày ý nghĩa lịch sử và nguyên nhân thành công của Cách mạng tháng Tám

Lời giải:

* Ý nghĩa:

- Cách mạng tháng Tám là một sự kiện vĩ đại trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Nó đã phá tan hai tầng xiềng xích nô lệ của thực dân Pháp và phát xít Nhật, đồng thời lật nhào chế độ quân chủ chuyên chế tồn tại ngót ngàn năm. Việt Nam từ một nước thuộc địa đã trở thành một nước độc lập dưới chế độ dân chủ cộng hòa, đưa nhân dân ta từ thân phận nô lệ thành người dân độc lập, tự do, làm chủ nước nhà.

- Với thắng lợi của Cách mạng tháng Tám, một kỉ nguyên mới của lịch sử dân tộc ta đã mở ra - kỉ nguyên độc lập và tự do.

- Về mặt quốc tế, Cách mạng tháng Tám là thắng lợi đầu tiên trong thời đại mới của một dân tộc nhược tiểu đã tự giải phóng khỏi ách đế quốc thực dân. Thắng lợi đó đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần đấu tranh của nhân dân các nước thuộc địa và nửa thuộc địa trên thế giới, đặc biệt là nhân dân châu Á và châu Phi.

* Cách mạng tháng Tám thành công do các nguyên nhân sau:

- Dân tộc Việt Nam vốn có truyền thống yêu nước sâu sắc, đã đấu tranh kiên cường bất khuất từ ngàn xưa cho độc lập, tự do. Vì vậy, khi Đảng Cộng sản Đông Dương và Mặt trận Việt Minh phất cao ngọn cờ cứu nước thì mọi người hăng hái hưởng ứng.

- Có khối bên minh công nông vững chắc, tập hợp được mọi lực lượng yêu nước trong một mặt trận dân tộc thống nhất rộng rãi, lại biết kết hợp tài tình đấu tranh vũ trang với đấu tranh chính trị, đấu tranh du kích với khởi nghĩa từng phần ở nông thôn, tiến lên phát động tổng khởi nghĩa cả ở nông thôn và thành thị, đánh đổ hoàn toàn bộ máy cai trị của đế quốc và phong kiến, giành chính quyền về tay nhân dân.

- Cách mạng tháng Tám tháng lợi tương đối nhanh chóng và ít đổ máu một phần nhờ có hoàn cảnh quốc tế thuận lợi. Chiến tranh thế giới thứ hai đang đi đến hồi kết thúc, Hồng quân Liên Xô và quân Đồng minh đã đánh bại phát xít Đức - Nhật, góp phần quyết định vào thắng lợi chung của các lực lượng hòa bình, dân chủ trên thế giới.

 

3. Bài tập trắc nghiệm Bài tập 1 trang 81, 82 SBT Lịch Sử 9

1. (Trang 81 SBT Lịch Sử 9): Lệnh Tổng khởi nghĩa trong cả nước được quyết định phát động tại

A. Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung Ương Đảng Cộng Sản Đông Dương (5-1941)

B. Hội nghị Quân sự cách mạng Bắc Kì ( 4-1945)

C. Hội nghị toàn quốc của Đảng Cộng Sản Đông Dương ( 8-1945)

D. Đại hội Quốc Dân ( 8-1945)

2. (Trang 81 SBT Lịch Sử 9): Thời cơ Tổng khởi nghĩa được Đảng xác định là

A. trước khi Nhật đầu hàng đồng minh

B. sau khi Nhật đầu hàng Đồng Minh và trước khi quân đồng minh kéo vào nước ta

C. sau khi quân đồng minh kéo vào nước ta làm nhiệm vụ giải giáp quân Nhật

D. sau khi quân đồng minh hoàn thành nhiệm vụ giải giáp quân Nhật và rút khỏi nước ta.

3. (Trang 81 SBT Lịch Sử 9): Chiều 16-8-1945, đội quân giải phóng do Võ Nguyên Giáp chỉ huy đã tấn công ở

A. Thái Nguyên    B. Cao Bằng    C. Bắc Kạn    D. Lạng Sơn

4. (Trang 81 SBT Lịch Sử 9): Bài hát Tiến quân ca lần đầu tiên được vang lên trong cuộc mít tinh của quần chúng tại

A. Hà Nội    B. Huế    C. Đà Nẵng    D. Sài Gòn

5. (Trang 81 SBT Lịch Sử 9): Bốn tỉnh giành được chính quyền ở tỉnh lị sớm nhất trong các nước là

A. Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình và Thanh Hoá

B. Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh và Quảng Nam

C. Hà Nội, Bắc Giang, Nghệ An và Huế

D. Hà Nội, Huế, Đà Nắng, Sài Gòn

6. (Trang 82 SBT Lịch Sử 9): Nguyên nhân sâu xa dẫn đến thành công của Cách mạng tháng Tám năm 1945 là

A. Hoàn cảnh quốc tế thuận lợi

B. Sự ủng hộ to lớn của Liên Xô và Trung quốc

C. Sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng cộng Sản Đông Dương

D. Dân tộc ta có truyen thống yêu nước sâu sắc, đấu tranh kiên cường bất khuất cho độc lập, tự do.

7. (Trang 82 SBT Lịch Sử 9): Nguyên nhân quan trọng dẫn đến thành công của Cách mạng tháng Tám năm 1945 là

A. Có khối liên minh công nông vững chắc

B. sự lãnh đạo kịp thời, sáng tạo của Đảng Cộng Sản Đông Dương đứng đầu là lãnh tụ Hồ Chí Minh

C. sự ủng hộ to lớn của Liên Xô và Trung Quốc

D. Sự ủng hộ, giúp đỡ của các nước trên thế giới, nhất là các nước thuộc địa và phụ thuộc

8. (Trang 82 SBT Lịch Sử 9): Tình hình thế giới có đặc điểm quan trọng đến thắng lợi của cách mạng tháng Tám năm 1945 ở nước ta là

A. nước Pháp được giải phóng khỏi ách phát xít Đức

B. Liên Xô giành được thắng lợi lớn trong cuộc chiến tranh về quốc phòng chống phát xít Đức

C. Nhật bản giành thắng lợi lớn trong các chiến dịch phản công của quân Đông Minh tại Thái Bình Dương

D. Chiến tranh thế giới thứ hai đang đi đến hồi kết thúc, phát xít Đức -Nhật bị đánh bại