I. Bài tập về chủ đề thiên nhiên trang 47
Đọc mẩu chuyện sau:
Bầu trời mùa thu
Tôi cùng bọn trẻ đi ra cánh đồng. Buổi sáng tháng chín mát mẻ và dễ chịu. Tôi nói với các em :
- Các em hãy nhìn lên bầu trời mà xem. Mùa hè, nó rất nóng và cháy lên những tia sáng của ngọn lửa. Còn bây giờ bầu trời thế nào ? Hãy suy nghĩ và chọn những từ ngữ thích hợp để miêu tả nó.
Bọn trẻ nhìn lên bầu trời và suy nghĩ. Sau vài phút, một em nói :
- Bầu trời xanh như mặt nước mệt mỏi trong ao.
- Vì sao mặt nước lại mệt mỏi ? - Tôi hỏi lại.
- Thưa thầy, mùa hè, nước dạo chơi cùng những làn sóng. Mùa thu, nó mệt và đứng lại với màu xanh nhạt. Nó mệt mỏi !
Những em khác tiếp tục nói :
- Bầu trời được rửa mặt sau cơn mưa.
- Bầu trời xanh biếc.
Cô bé Va-li-a nhỏ nhắn đứng trầm ngâm một chỗ. Tôi hỏi:
- Còn Va-li-a, vì sao em im lặng thế ?
- Em muốn nói bằng những từ ngữ của mình.
- Em đã tìm được câu nào chưa ?
- Bầu trời dịu dàng. Va-li-a khẽ nói và mỉm cười.
Sau đó, mỗi em đều muốn nói về bầu trời bằng từ ngữ của riêng mình :
- Bầu trời buồn bã. Những đám mây xám đang từ phương bắc trôi tới.
- Bầu trời trầm ngâm. Nó nhớ đến tiếng hót của bầy chim sơn ca.
- Bầu trời ghé sát mặt đất. Mùa hè, nó cao hơn và có những con chim én bay liệng. Còn bây giờ chẳng có chim én nữa, vì thế bầu trời cúi xuống lắng nghe để tìm xem chim én đang ở trong bụi cây hay ở nơi nào. (Theo Xu-Khôm-Lin-Xki)
Trả lời các câu hỏi sau:
Câu 1: Tìm những từ ngữ tả bầu trời trong mẩu chuyện nêu trên. Những từ ngữ nào thể hiện sự so sánh ? Những từ ngữ nào thể hiện sự nhân hoá ?
Hướng dẫn: Em hãy chú ý đến cách các bạn nhỏ diễn đạt ý kiến về bầu trời, tìm những từ ngữ mà họ sử dụng để mô tả. Nhìn vào các từ như "như," "tựa," "tựa như," để nhận diện sự so sánh giữa bầu trời và các sự vật khác. Đồng thời, xác định các từ ngữ như "gọi," "tả," "bằng những từ ngữ vốn chỉ được dùng hoặc tả con người" để nhận biết sự nhân hoá, khi bầu trời được miêu tả như một thực thể sống động như con người.
Lời giải chi tiết:
Các từ ngữ thể hiện sự so sánh, như "như," được sử dụng để tạo ra đối chiếu giữa bầu trời và các sự vật khác. Cụ thể, từ "như" được dùng để so sánh cảm nhận về bầu trời với những trạng thái khác, giúp người đọc hiểu rõ hơn về sự tương đồng và tương phản.
Ngược lại, các từ ngữ thể hiện sự nhân hóa như "rửa mặt," "dịu dàng," "buồn bã," "trầm ngâm," "nhớ," "ghé sát," "cúi xuống," "lắng nghe," "tìm" được sử dụng để mô tả bầu trời như một thực thể sống động, với những đặc tính và hành vi tương tự con người. Bằng cách này, tác giả tạo ra một hình ảnh động, khiến cho bầu trời không chỉ là một phần tử tự nhiên mà còn có tính cách và cảm xúc.
Ngoài ra, các từ ngữ khác như "rất nóng" và "cháy lên những tia sáng của ngọn lửa xanh biếc, cao hơn" cũng được sử dụng để mô tả bầu trời một cách sinh động, tạo nên hình ảnh sống động và quyến rũ. Các từ ngữ này giúp kích thích giác quan của người đọc và tăng cường trải nghiệm về bầu trời, làm cho mảng trời trở thành một phần không thể phai nhạt trong tâm trí độc giả.
Câu 2: Dựa theo cách dùng từ ngữ ở mẩu chuyện nêu trên, viết một đoạn văn khoảng 5 câu tả một cảnh đẹp của quê em hoặc nơi em ở.
Hướng dẫn trả lời chi tiết:
Quê hương em là một điểm sáng trên bản đồ với vẻ đẹp yên bình và thơ mộng của một vùng nông thôn. Mỗi buổi sáng, khi ông mặt trời nhấc mình từ phía đông, thị trấn nhỏ của chúng tôi bắt đầu tỉnh giấc. Cây cỏ và cây cối, những người linh thiêng và nhân văn, như là những người bạn thân thiết, cũng bắt đầu bừng tỉnh sau giấc ngủ dài. Nắng lên, tia nắng vàng óng giọt sương mỏng manh, làm cho cánh đồng trở nên lung linh như một tấm thảm khổng lồ, bên dưới tầng mây trắng muối mặt. Cảnh đẹp như một bức tranh thiên nhiên, những đám mây bồng bềnh trên bầu trời rộng lớn, như bàn tay tạo ra những hình khối và ánh sáng độc đáo trên mặt đất. Những chú cò trắng nhởn nhơ, như những đám tinh linh, bay lượn dưới ánh nắng mặt trời, đưa cánh cánh mảnh mai, tạo nên hình ảnh đẹp đẽ cho bức tranh của làng quê của em. Chúng đánh bại không khí với đôi cánh trắng tinh khôi, tạo nên bức tranh sống động và bình yên. Ngoài cánh đồng, bóng người lao động xuất hiện, nhẹ nhàng như những hình ảnh cổ tích. Những người làm ruộng, với chiếc áo màu trắng, gập bờ quấn quýt đầu gối, đang thao thức với những hàng cỏ xanh mướt.
- Hình ảnh so sánh: cánh đồng trở nên lung linh như một tấm thảm khổng lồ
- Hình ảnh nhân hoá: ông mặt trời thức dậy, cây cỏ tỉnh giấc, và những chú cò trắng tạo nên một cuộc sống sống động
II. Bài luyện tập khác
Đọc bài sau:
Một buổi chiều thu, tôi dắt bọn trẻ ra ngoại ô thăm một khu vườn hoa. Cảnh sắc lãng mạn và tinh tế của mùa thu bắt đầu hiện lên trước mắt chúng tôi. Tôi hỏi:
- Các em hãy nhìn xem, bức tranh nào của mùa thu đang được vẽ lên bầu trời nào?
Bọn trẻ trầm ngâm suy nghĩ và sau một lúc, một em bật mí:
- Bầu trời hồng đậm như một tấm thảm màu nồng.
- Tại sao bầu trời lại như một tấm thảm? - Tôi hỏi tiếp.
- Vì mùa thu, bầu trời chìm đắm trong ánh hoàng hôn màu hồng. Nó như một tấm thảm mềm mại, tô điểm cho cảnh đẹp mùa thu, em nói.
Những em khác cũng chia sẻ:
- Bầu trời lấp lánh như một bức tranh điêu khắc của thiên nhiên.
- Bầu trời giống như đèn lồng treo lơ lửng, pha trộn giữa màu đỏ và vàng.
- Bầu trời là một tấm gương lặn trong hồ cá, tô điểm cho cảnh vật trầm bổng và huyền bí.
Cô bé Va-li-a, sau một thời gian ngắn suy nghĩ, nhẹ nhàng chia sẻ:
- Bầu trời mùa thu, em nghĩ, giống như một bức tranh hoa màu nước. Màu sắc nhẹ nhàng nhưng đầy ấm áp.
Trả lời các câu hỏi sau:
Câu 1: Những từ ngữ mô tả bầu trời mùa thu trong bài đọc:
- "Bầu trời hồng đậm như một tấm thảm màu nồng."
- "Bầu trời lấp lánh như một bức tranh điêu khắc của thiên nhiên."
- "Bầu trời giống như đèn lồng treo lơ lửng, pha trộn giữa màu đỏ và vàng."
- "Bầu trời là một tấm gương lặn trong hồ cá, tô điểm cho cảnh vật trầm bổng và huyền bí."
Câu 2: Liệt kê các từ ngữ thể hiện sự so sánh trong bài đọc:
- "Như một tấm thảm màu nồng."
- "Như đèn lồng treo lơ lửng, pha trộn giữa màu đỏ và vàng."
Câu 3: Tại sao một em cho rằng bầu trời mùa thu giống như một tấm thảm hoa màu hồng ?
Trả lời:
Trong mùa thu, khi ánh hoàng hôn màu hồng trải dài trên bầu trời, không khí trở nên ấm áp và mềm mại như một tấm thảm màu hồng khác lạ. Bức tranh tự nhiên huyền bí này là sự hòa quyện tuyệt vời giữa ánh nắng dịu dàng và sắc màu của mặt trời lặn. Bầu trời chìm đắm trong sự êm đềm, và màu hồng là sự lựa chọn hoàn hảo để thể hiện vẻ ấm cúng, tình cảm của mùa thu. Đây là khoảnh khắc mà tự nhiên hòa quyện cùng môi trường, tạo nên một trạng thái tâm hồn êm đềm và an lành.
Câu 4: Tại sao bức tranh của bầu trời mùa thu được mô tả như một tấm thảm trong câu chuyện ?
Trả lời:
Mô tả bầu trời như một tấm thảm là để tăng cường hình ảnh về sự mềm mại, ấm áp và tinh tế của cảnh đẹp mùa thu.
Câu 5: Em Va-li-a sử dụng từ ngữ nào để mô tả bầu trời mùa thu và giải thích ý kiến của em ấy là gì ?
Trả lời:
Em Va-li-a sử dụng từ "dịu dàng" để mô tả bầu trời mùa thu. Em giải thích rằng bầu trời mùa thu là dịu dàng, có lẽ để thể hiện sự nhẹ nhàng và tế nhị của mùa thu.
