Hiện nay với sự đổi mới của giáo dục, tăng cường sự chủ động của các em học sinh trong việc lĩnh hội kiến thức cũng như chủ động phát biểu để tìm ra những vấn đề. Phương pháp dạy học tích cực đã có nhiều đổi mới. Tuy nhiên rất nhiều người chưa biết về những kỹ thuật dạy học tích cực ở bậc tiểu học.
1. Phương pháp dạy học tích cực là gì?
Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh. Tích cực được dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động. Phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động tích cực có tác động tới nhận thức của học sinh, tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy. Tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thủ công.
2. Thế nào là tính tích cực học tập
Tính tích cực học tập về thực chất là tính tích cực về nhận thức. Đặc trưng ở tầm mong muốn hiểu biết, cố gắng trau dồi và nghị lực cao trong quá trình tiếp thu tri thức. Tính tích cực nhận thức trong hoạt động liên quan trước hết với động cơ học tập. Động cơ đúng tạo ra hứng thú và là sự tiền đề của sự tự giác. Hứng thú và tự giác là hai yếu tố tạo nên tính tích cực. Tính tích cực sản sinh ra tư duy độc lập, suy nghĩ độc lập , tính sáng tạo. Tính tích cực trong học tập biểu hiện ở những dấu hiệu như hăng hái trả lời các câu hỏi của giáo viên, bổ sung các câu trả lời của bạn, thích phát biểu ý kiến của mình trước các vấn đề hay nêu ra các thắc mắc và yêu cầu được giải thích cặn kẽ.
3. Một số kỹ thuật dạy học tích cực ở Tiểu học
3.1. Kỹ thuật đặt câu hỏi
Kỹ thuật này được dùng trong hầu hết các môn học. Việc đặt câu hỏi cần phải đảm bảo một câu hỏi phải liên kết với logic bài học. Ngôn ngữ trình bày phải rõ ràng trong câu hỏi. Câu hỏi phải phù hợp với trình độ tư duy của lứa tuổi học sinh. Câu hỏi phải kích thích học sinh suy nghĩ, vận động não bộ. Đặt câu hỏi phải đúng lúc đúng chỗ. Mỗi câu hỏi chỉ hỏi một vấn đề, tránh một câu hỏi hỏi nhiều vấn đề khiến học sinh rối trong lúc trả lời . Dùng từng câu hỏi một không dùng nhiều câu hỏi để hỏi cùng lúc.
3.2. Kỹ thuật chia nhóm
Có rất nhiều cách chia nhỏ tùy thuộc vào nhiệm vụ giáo viên giao cho học sinh thực hiện. Có những cách chia nhóm như theo sở thích, theo trình độ hỗn hợp, trình độ ngẫu nhiên.
3.3. Kỹ thuật đọc tích cực
Kỹ thuật đọc tích cực giúp học sinh tăng cường khả năng tự học và giúp giáo viên tiết kiệm thời gian đối với những bài học phần đọc có nhiều nội dung nhưng không quá khó đối với học sinh. Kỹ thuật này được áp dụng thường xuyên với những bài học được trình bày thành bài đọc tương đối dài.
Cách tiến hành như sau:
+ Giáo viên nêu câu hỏi yêu cầu định hướng để học sinh đọc bài
+ Học sinh làm việc cá nhân đoán trước khi đọc. Để làm việc này học sinh cần đọc lướt qua bài học để tìm ra những gợi ý từ hình ảnh tựa đề cụm từ quan trọng.
+ Đọc và đoán nội dung: học sinh đọc bài phần đọc và biết liên tưởng tới những gì mình đã biết và đoán nội dung khi đọc những từ hay khái niệm mà các em phải tìm
+ Tìm ý chính: học sinh tìm ra ý chính của bài phần đọc qua việc tập trung vào các ý quan trọng cho cách hiểu của mình
+ Tóm tắt bài dựa trên các ý chính đã nắm được
+ Học sinh chia sẻ kết quả đọc của mình theo nhóm 2 hoặc nhóm 4 và giải thích cho nhau sau đó thống nhất với nhau về ý chính của bài
+ Học sinh nêu câu hỏi để giáo viên giải đáp
Một số câu hỏi giáo viên thường dùng để giúp học sinh tóm tắt được ý chính:
-
Em có chú ý gì khi đọc nội dung này?
-
Em suy nghĩ gì khi đọc nội dung này?
-
Em so sánh giữa nội dung a và nội dung B có điểm giống và điểm khác nhau như thế nào?
3.4. Kỹ thuật viết tích cực
Kỹ thuật này có thể sử dụng sau tiết học để tóm tắt nội dung đã học để học sinh phản hồi cho giáo viên về việc nắm kiến thức của các em cũng như chỗ các em còn thiếu sót.
Cách thực hiện: giáo viên đặt câu hỏi và dành thời gian cho học sinh tự do viết câu trả lời. Giáo viên cũng có thể yêu cầu học sinh liệt kê ngắn gọn những gì các em đã biết về chủ đề đang học trong một khoảng thời gian nhất định. Giáo viên yêu cầu một vài học sinh chia sẻ nội dung mà các em đã biết được trước lớp.
3.5. Kỹ thuật đóng vai
Đóng vai là kỹ thuật học sinh làm thử một công việc hoặc thực hiện một cách ứng xử trong tình huống giả định. Kỹ thuật này giúp học sinh suy nghĩ về vấn đề bằng cách tập trung vào một sự việc cụ thể mà các em quan sát được hoặc chính mình trải nghiệm. Đóng vai không chỉ bao gồm việc diễn mà quan trọng hơn là cuộc trao đổi. Kỹ thuật này thường dùng trong các học phần kể chuyện, đạo đức, ứng dụng của các môn học.
Cách thực hiện
+ Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh yêu cầu đóng vai cho nhóm thời gian cho việc chuẩn bị đóng vai
+ Các nhóm chuẩn bị đóng vai phần lời của từng vai cần nhớ phần diễn của từng vai phối hợp diễn thử các vai
+ Từng nhóm trình bày
+ Nhận xét về việc đóng vai theo tiêu chí về lời và hành động có thể hiện đúng nội dung của bài và cảm xúc cho người xem không
+ Kết luận được rút ra từ nhiệm vụ đóng vai. Tập trung vào hiểu vận dụng kiến thức kĩ năng mới của bài vào thực tiễn.
3.6. Kỹ thuật trình bày một phút
Kỹ thuật này dùng trong quá trình học sinh học bài trên lớp vào cuối mỗi bài.
Cách thực hiện: giáo viên đặt câu hỏi bài này các em đã học được những gì mới? có điều gì các em muốn giải đáp thêm?
Học sinh suy nghĩ viết ra giấy ý kiến của cá nhân. Mỗi học sinh được trình bày ý kiến của mình trong một phút
3.7. Kỹ thuật chúng em biết ba
Kỹ thuật này dùng trong thảo luận nhóm nhằm tập hợp những thông tin được chọn lọc từ thảo luận. Kỹ thuật này tạo cơ hội cho những học sinh có trình độ khá hỗ trợ học sinh có trình độ thấp hơn.
3.8. Kỹ thuật khăn trải bàn
Đây là hình thức tổ chức hoạt động mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm. Nhằm kích thích thúc đẩy sự tham gia tích cực, tăng cường tính độc lập và trách nhiệm của cá nhân học sinh, phát triển mô hình có sự sáng tạo giữa học sinh với học sinh.
Cách tiến hành kỹ thuật khăn trải bàn:
+ Hoạt động theo nhóm
+ Mỗi người ngồi nghỉ vào vị trí tập trung
+ Viết vào ô những câu trả lời
+ Kết thúc thời gian làm việc các thành viên chia sẻ thảo luận và thống nhất các câu trả lời
+ Viết những ý kiến chung của cả nhóm vào ô giữa tấm khăn trải bàn
3.9. Kỹ thuật cắt mảnh ghép
Đây là hình thức học tập hợp tác kết hợp giữa cá nhân nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm giải quyết một nhiệm vụ phức hợp, kích thích sự tham gia của học sinh, nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác.
Cách tiến hành:
+ Hoạt động theo nhóm 3 đến 8 người, mỗi nhóm sẽ giao một nhiệm vụ khác nhau
+ Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng một vài phút, suy nghĩ về câu hỏi và chủ đề
+ Đồng thời ghi lại những ý kiến của mình khi thảo luận nhóm
+ Phải đảm bảo mỗi thành viên trong nhóm đều trả lời được tất cả các câu hỏi cho nhiệm vụ được giao
+ Các nhóm thực hiện nhiệm vụ trình bày và chia sẻ kết quả
Trên đây là một số kỹ thuật dạy học tích cực ở tiểu học Luật Minh Khuê xin gửi tới bạn đọc. Mong rằng bài viết trên là tài liệu tham khảo hữu ích dành cho bạn. Cảm ơn bạn đã quan tâm theo dõi.
