Mua bán khản bảo chứng (BUY ON MARGIN) là gì ?

 Giao dịch bảo chứng (margin trading) hay còn gọi là giao dịch ký quỹ,  đó là việc mua hoặc bán chứng khoán trong đó nhà đầu tưchỉ có một phần  tiền hoặc chứng khoán, phần còn lại do công ty chứng khoán cho vay.

Bằng cách sử dụng giao dịch ký quỹ, những người đầu tưcó thể gia tăng  lợi nhuận đầu tưdo giao dịch này có tác dụng đòn bẩy tài chính rất mạnh đối  với nhà đầu tư, đồng thời giao dịch ký quỹ có thể mang lại những tác động  tích cực nhưổn định giá chứng khoán và tăng cường tính thanh khoản của  thị trường.

Tuy nhiên, giao dịch ký quỹ cũng ẩn chứa mức độ rủi ro cao có khả  năng làm tổn hại đến hoạt động của thị trường. Do vậy, giao dịch ký quỹ chỉ  được thực hiện ở các thị trường đã phát triển đến một mức độ nhất định, và  tỷ lệ ký quỹ cũng được nâng dần lên song song với tiến trình phát triển của  thị trường. Giao dịch ký quỹ có hai loại: mua ký quỹ và bán khống.

2. Mua ký quỹ (margin purchase)là gì?

Việc mua chứng khoán bằng tài  khoản ký quỹ; nhà đầu tưchỉ cần có một số tiền nhất định trong tổng giá trị  chứng khoán đặt mua, phần còn lại sẽ do công ty chứng khoán cho vay. Sau  khi thực hiện giao dịch, chứng khoán mua được sẽ do công ty nắm giữ để  làm vật thế chấp. Khi nhà đầu tưcó nhu cầu bán chứng khoán, công ty  chứng khoán sẽ thực hiện lệnh bán chứng khoán và thu về phần vốn đã cho  nhà đầu tưvay (gồm cả gốc và lãi cho vay). Nhà đầu tưtiến hành giao dịch  mua ký quỹ khi kỳ vọng giá chứng khoán sẽ tăng lên.

Muốn thực hiện giao dịch mua ký quỹ, nhà đầu tưphải mở một loại tài  khoản đặc biệt đó là tài khoản ký quỹ. Trong hợp đồng mở tài khoản ký quỹ  quy định rõ, chủ tài khoản phải đảm bảo được tỷ lệ ký quỹ bắt buộc. Trong  đó, tỷ lệ ký quỹ bắt buộc do UBCK quy định và tỷ lệ này càng cao thì giá trị  chứng khoán hoặc tiền mà nhà đầu tưđi vay từ CTCK sẽ càng nhỏ. Trong  quá trình giao dịch bằng tài khoản ký quỹ, nhà đầu tư phải luôn đảm bảo tỷ lệ ký quỹ (tính bằng cách lấy giá trị chứng khoán sở hữu chia cho tổng giá  trị chứng khoán trên tài khoản)ở trên mức tỷ lệ ký quỹ duy trì do CTCK  quy định. Trường hợp tỷ lệ ký quỹ trên tài khoản nhỏ hơn tỷ lệ ký quỹ duy  trì, CTCK sẽ phát lệnh ký quỹ (margin call) yêu cầu nhà đầu tưbổ sung  thêm tiền hoặc chứng khoán vào tài khoản để đảm bảo tỷ lệ ký quỹ ở trên tỷ  lệ ký quỹ duy trì. Nếu như nhà đầu tư không thực hiện lệnh gọi ký quỹ,  CTCK có thể sẽ bán số chứng khoán ký quỹ của nhà đầu tư trên tài khoản.

– Bán khống (short sale)là việc bán chứng khoán không thuộc sở hữu  của nhà đầu tư tại thời điểm bán; hay nói khác bán khống là việc nhà đầu tư vay chứng khoán của công ty chứng khoán để bán vào thời điểm giá cao, sau  đó sẽ mua chứng khoán khi giá giảm xuống để trả lại cho công ty chứng  khoán.

Vì vậy, khi áp dụng nghiệp vụ bán khống, nhà đầu tưký vọng giá chứng  khoán sẽ giảm, điều này ngược lại đối với trường hợp mua ký quỹ.

3. Buy On Margin là gì?

Việc mua một tài sản bằng khoản thanh toán ban đầu - được gọi là tiền bảo chứng (margin) - và vay số dư cần thiết để trang trải giá mua từ ngân hàng hay người môi giới. Khi các chứng khoán hay hàng hóa được mua theo khoản bảo chứng, thì không cần vay bất cứ quỹ nào từ ngân hàng hay người môi giới để trang trải chi phí còn lại. Tài khoản bảo chứng tượng trưng cho thanh toán trả trước (tiền cọc). Có vô số ví dụ: mua một căn nhà bằng thanh toán trả trước và trả phần còn lại thông qua vay thế chấp, mua chứng khoán thông qua nhà môi giới, v. v... Trong việc mua chứng khoán, số tiền bảo chứng cần thiết được quy định bởi Ủy ban Dự trữ Liên bang. 

4. Giao dịch kí quĩ là gì?

Khái niệm

Giao dịch kí quĩ hay còn gọi là giao dịch bảo chứng trong tiếng Anh được gọi là margin trading.

Giao dịch kí quĩ là việc mua hoặc bán chứng khoán trong đó nhà đầu tư chỉ có một phần tiền hoặc chứng khoán, phần còn lại do công ty chứng khoán cho vay.

Lợi ích và hạn chế

- Lợi ích

Bằng cách sử dụng giao dịch kí quĩ, những người đầu tư có thể gia tăng lợi nhuận đầu tư do giao dịch này có tác dụng đòn bẩy tài chính rất mạnh đối với nhà đầu tư.

Đồng thời giao dịch kí quĩ có thể mang lại những tác động tích cực như ổn định giá chứng khoán và tăng cường tính thanh khoản của thị trường.

- Hạn chế

Tuy nhiên, giao dịch kí quĩ cũng ẩn chứa mức độ rủi ro cao có khả năng làm tổn hại đến hoạt động của thị trường. Do vậy, giao dịch kí quĩ chỉ được thực hiện ở các thị trường đã phát triển đến một mức độ nhất định, và tỉ lệ kí quĩ cũng được nâng dần lên song song với tiến trình phát triển của thị trường. 

5. Các loại giao dịch ký quỹ

Giao dịch kí quĩ có hai loại: mua kí quĩ và bán khống.

- Mua kí quĩ (margin purchase): là việc mua chứng khoán bằng tài khoản kí quĩ, nhà đầu tư chỉ cần có một số tiền nhất định trong tổng giá trị chứng khoán đặt mua, phần còn lại sẽ do công ty chứng khoán cho vay. 

Sau khi thực hiện giao dịch, chứng khoán mua được sẽ do công ty nắm giữ để làm vật thế chấp. Khi nhà đầu tư có nhu cầu bán chứng khoán, công ty chứng khoán sẽ thực hiện lệnh bán chứng khoán và thu về phần vốn đã cho nhà đầu tư vay (gồm cả gốc và lãi cho vay). Nhà đầu tư tiến hành giao dịch mua kí quĩ khi kì vọng giá chứng khoán sẽ tăng lên.

Muốn thực hiện giao dịch mua kí quĩ, nhà đầu tư phải mở một loại tài khoản đặc biệt đó là tài khoản kí quĩ. Trong hợp đồng mở tài khoản kí quĩ qui định rõ, chủ tài khoản phải đảm bảo được tỉ lệ kí quĩ bắt buộc. 

Trong đó, tỉ lệ kí quĩ bắt buộc do Uỷ ban chứng khoán qui định và tỉ lệ này càng cao thì giá trị chứng khoán hoặc tiền mà nhà đầu tư đi vay từ công ty chứng khoán sẽ càng nhỏ. 

Trong quá trình giao dịch bằng tài khoản kí quĩ, nhà đầu tư phải luôn đảm bảo tỉ lệ kí quĩ (tính bằng cách lấy giá trị chứng khoán sở hữu chia cho tổng giá trị chứng khoán trên tài khoản) ở trên mức tỉ lệ kí quĩ duy trì do công ty chứng khoán qui định. 

Trường hợp tỉ lệ kí quĩ trên tài khoản nhỏ hơn tỉ lệ kí quĩ duy trì, công ty chứng khoán sẽ phát lệnh kí quĩ (margin call) yêu cầu nhà đầu tư bổ sung thêm tiền hoặc chứng khoán vào tài khoản để đảm bảo tỉ lệ kí quĩ ở trên tỉ lệ kí quĩ duy trì. Nếu như nhà đầu tư không thực hiện lệnh gọi kí quĩ, công ty chứng khoán có thể sẽ bán số chứng khoán kí quĩ của nhà đầu tư trên tài khoản.

- Bán khống (short sale): là việc bán chứng khoán không thuộc sở hữu của nhà đầu tư tại thời điểm bán; hay nói khác bán khống là việc nhà đầu tư vay chứng khoán của công ty chứng khoán để bán vào thời điểm giá cao, sau đó sẽ mua chứng khoán khi giá giảm xuống để trả lại cho công ty chứng khoán.

Vì vậy, khi áp dụng nghiệp vụ bán khống, nhà đầu tư kì vọng giá chứng khoán sẽ giảm, điều này ngược lại đối với trường hợp mua kí quĩ.

Margin và những lưu ý cho nhà đầu tư chứng khoán

Margin hay đòn bẩy tài chính là việc vay tiền của công ty chứng khoán để đầu tư.

Lợi ích khi dùng dịch vụ margin (đòn bẩy tài chính) là nhà đầu tư có thể mua được số lượng cổ phiếu nhiều hơn so với việc chỉ dùng vốn tự có. Sử dụng margin là cách để tối ưu hiệu suất đầu tư, bởi công cụ này tạo cơ hội để tăng lợi nhuận trong trường hợp thị giá cổ phiếu tăng cao hơn lãi suất vay margin mà nhà đầu tư trả cho công ty chứng khoán.

Tuy nhiên, nếu dự báo sai xu hướng giá cổ phiếu, việc sử dụng đòn bẩy sẽ tác dụng làm trầm trọng hơn khoản lỗ mà nhà đầu tư phải gánh chịu.

Có bốn vấn đề lớn mà nhà đầu tư cần quan tâm khi sử dụng margin, gồm mã chứng khoán bạn muốn mua có được cấp margin không, tỷ lệ cho vay là bao nhiêu, hạn mức cho vay (room margin) mà công ty chứng khoán cấp cho mã cổ phiếu và lãi suất vay margin.

Số tiền nhà đầu tư đựợc vay tuỳ thuộc vào cổ phiếu đang nắm giữ, vào từng thời điểm, tỷ lệ đòn bẩy với từng mã.

Ví dụ nếu nhà đầu tư đang có tài sản là 100 triệu, cổ phiếu A được công ty chứng khoán cho vay 50%, khi đó số tiền mà nhà đầu tư có thể sử dụng để mua cổ phiếu A là 150 triệu.

Theo Công ty chứng khoán SSI, với những cổ phiếu tốt nhất trên thị trường hiện giờ, Ủy ban chứng khoán chỉ cho phép công ty chứng khoán cho nhà đầu tư vay với tỷ lệ 50%. Tuy nhiên, một số công ty vẫn có những hợp đồng cho phép vay với tỷ lệ cao hơn, tùy theo khẩu vị rủi ro.

Hiện nay, lãi suất cho vay ký quỹ (margin) dao động trong khoảng 9-14% tùy công ty và các chương trình khuyến mãi. Trường hợp cổ phiếu giảm hoặc nếu tỷ lệ lợi nhuận trên vốn đầu tư của nhà đầu tư không lớn hơn tỷ lệ lãi suất vay, nhà đầu tư sẽ bị thua lỗ.

Khi giá trị tài sản ròng bị giảm quá tỷ lệ an toàn, công ty chứng khoán sẽ yêu cầu nhà đầu tư thực hiện việc bổ sung thêm tài sản đảm bảo là tiền hoặc cổ phiếu. Nếu nhà đầu tư không bổ sung thêm tài sản đảm bảo thì sẽ phải bán bớt cổ phiếu ra để giảm tiền vay, đưa tỉ lệ đòn bảy về đúng quy định. Đây cũng là khái niệm "Margin Call" mà thị trường hay nhắc tới.

Trong trường hợp phải bổ sung, công thức tính như sau:

Giá trị chứng khoán ký quỹ bổ sung = (Tỷ lệ ký quỹ – Tỷ lệ ký quỹ duy trì ) / (1 – Tỷ lệ ký quỹ duy trì) x Tổng giá trị tài sản trên tài khoản giao dịch ký quỹ tính theo giá thị trường.

Hoặc:

Số tiền ký quỹ bổ sung= (Tỷ lệ ký quỹ – Tỷ lệ ký quỹ duy trì) x Tổng giá trị tài sản trên tài khoản giao dịch ký quỹ tính theo giá thị trường.

Trong thực tế, khi ngưỡng margin call xảy ra mà nhà đầu tư không kịp bổ sung tài sản đảm bảo, công ty chứng khoán có thể bắt đầu bán bất kỳ chứng khoán nào trong danh mục đầu tư mà không bắt buộc phải hỏi ý kiến.

Việc sử dụng margin sẽ giúp nhà đầu tư có cơ hội gia tăng lợi nhuận nhưng cũng đẩy rủi ro trong trường hợp xu hướng giá cổ phiếu không như dự báo. Vì thế, các công ty chứng khoán, chuyên gia thường khuyên nhà đầu tư nên cân nhắc trước khi sử dụng, đồng thời phải có biện pháp kiểm soát rủi ro.