Ngày nghỉ lễ, nghỉ tết đối với người lao động, công viên chức?

Hệ thống pháp luật lao động Việt Nam, với hạt nhân là Bộ luật Lao động năm 2019, đã thiết lập một khung pháp lý toàn diện nhằm điều chỉnh các quan hệ lao động, trong đó chế độ nghỉ lễ, tết đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi về thời giờ nghỉ ngơi và tái tạo sức lao động của người lao động. Trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ và hội nhập sâu rộng, việc hiểu rõ và thực thi đúng các quy định về nghỉ lễ, tết không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ của doanh nghiệp mà còn là yếu tố then chốt để xây dựng môi trường làm việc hài hòa, ổn định và tiến bộ. Bài viết này của Luật Minh Khuê tập trung phân tích các quy định mới nhất, những điểm khác biệt trong lịch nghỉ của các nhóm đối tượng năm 2026, chế độ tiền lương phức tạp đi kèm và các chế tài xử phạt hành chính nhằm cung cấp cái nhìn tổng thể và chuyên sâu cho các nhà quản trị nhân sự và các chuyên gia pháp lý.

1. Khung định chế về các ngày nghỉ lễ tết theo luật định

Quy định về nghỉ lễ, tết tại Việt Nam được xác lập dựa trên sự kết hợp giữa các giá trị văn hóa truyền thống và các dấu mốc lịch sử quan trọng của dân tộc. Điều 112 Bộ luật Lao động 2019 là căn cứ pháp lý cao nhất xác định số lượng và danh mục các ngày nghỉ lễ mà người lao động được hưởng nguyên lương. So với các thời kỳ trước, quy định hiện hành đã có sự gia tăng về số lượng ngày nghỉ, phản ánh xu hướng quan tâm hơn đến phúc lợi và sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống của người lao động.

Hiện nay, tổng số ngày nghỉ lễ, tết chính thức của người lao động Việt Nam là 11 ngày trong một năm. Con số này bao gồm các dịp lễ dương lịch và các ngày lễ theo lịch âm mang đậm bản sắc văn hóa Việt. Việc phân bổ các ngày nghỉ này tạo ra những điểm dừng cần thiết trong chu kỳ lao động hằng năm, giúp người lao động có thời gian dành cho gia đình và các hoạt động cộng đồng.

Sự thay đổi đáng chú ý nhất trong Bộ luật Lao động 2019 so với Bộ luật năm 2012 chính là việc bổ sung thêm một ngày nghỉ vào dịp Quốc khánh 2/9. Chính phủ sẽ căn cứ vào điều kiện thực tế hằng năm để quyết định ngày nghỉ còn lại là ngày 1/9 hay ngày 3/9. Điều này tạo ra sự linh hoạt để hình thành những kỳ nghỉ dài hơn khi kết hợp với ngày nghỉ cuối tuần, từ đó thúc đẩy ngành du lịch và dịch vụ phát triển.

Đối với đối tượng là người lao động nước ngoài đang làm việc tại Việt Nam, pháp luật dành cho họ những đặc quyền riêng biệt nhằm tôn trọng quyền văn hóa và quốc tịch. Ngoài 11 ngày nghỉ chung như người lao động bản địa, họ còn được nghỉ thêm 01 ngày Tết cổ truyền của dân tộc họ và 01 ngày Quốc khánh của nước họ. Đây là một quy định thể hiện tinh thần hiếu khách và tính nhân văn của pháp luật Việt Nam, giúp lao động quốc tế cảm thấy được tôn trọng và gắn bó lâu dài với doanh nghiệp.

2. Phân tích thẩm quyền và sự khác biệt trong việc xác định lịch nghỉ

Một trong những vấn đề gây nhiều nhầm lẫn cho người lao động và doanh nghiệp là tại sao lịch nghỉ Tết và các dịp lễ lớn thường có sự khác biệt giữa khối cơ quan nhà nước và khối doanh nghiệp tư nhân. Sự khác biệt này xuất phát từ cách thức phân cấp thẩm quyền và quyền tự quyết được quy định trong Bộ luật Lao động.

Thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ đối với lịch nghỉ Tết Âm lịch và Quốc khánh

Căn cứ vào Khoản 3 Điều 112 Bộ luật Lao động 2019, hằng năm, Thủ tướng Chính phủ là người có thẩm quyền cao nhất quyết định cụ thể lịch nghỉ Tết Âm lịch và lễ Quốc khánh. Điều này là do hai kỳ nghỉ này có tính chất đặc biệt, thường kéo dài và ảnh hưởng trực tiếp đến sự vận hành của toàn bộ hệ thống hành chính, giao thông và thị trường. Thông báo của Thủ tướng thường hướng đến đối tượng là cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong các cơ quan hành chính, sự nghiệp, tổ chức chính trị - xã hội.

Lịch nghỉ của khối nhà nước thường được thiết lập theo hướng tối ưu hóa việc hoán đổi ngày làm việc để tạo ra các chuỗi ngày nghỉ liên tục, giúp tiết kiệm chi phí vận hành các tòa nhà công vụ và tạo điều kiện cho công chức về quê hoặc đi du lịch. Ví dụ, trong năm 2026, Văn phòng Chính phủ đã ban hành Công văn số 9859/VPCP-KGVX đồng ý với phương án nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài 9 ngày liên tục dựa trên đề xuất của Bộ Nội vụ.

Quyền tự quyết của người sử dụng lao động trong khối tư nhân

Trái ngược với sự thống nhất của khối nhà nước, các doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước có quyền chủ động hơn trong việc sắp xếp lịch nghỉ lễ, tết. Theo quy định, người sử dụng lao động tại các doanh nghiệp tư nhân có thể căn cứ vào lịch nghỉ của công chức để áp dụng cho đơn vị mình hoặc tự xây dựng phương án riêng nhưng phải đảm bảo đúng số ngày nghỉ theo luật định.

Đối với Tết Nguyên đán, doanh nghiệp được quyền lựa chọn một trong ba phương án: nghỉ 01 ngày cuối năm và 04 ngày đầu năm âm lịch; nghỉ 02 ngày cuối năm và 03 ngày đầu năm âm lịch; hoặc nghỉ 03 ngày cuối năm và 02 ngày đầu năm âm lịch. Điểm mấu chốt là doanh nghiệp phải thông báo phương án nghỉ cho người lao động biết trước ít nhất 30 ngày để họ chủ động sắp xếp kế hoạch cá nhân. Sự linh hoạt này giúp doanh nghiệp có thể duy trì các dây chuyền sản xuất quan trọng hoặc đáp ứng các đơn hàng khẩn cấp mà vẫn không vi phạm quyền lợi của nhân viên.