Nội dung được biên tập từ chuyên mục tư vấn luật Doanh nghiệp của Công ty luật Minh Khuê
>> Luật sư tư vấn pháp luật Doanh nghiệp, gọi: 1900.6162
1. Quy định về Xếp hàng (Stow)
Khoản 2 Điều 3 Quy tắc Hague quy định về nghĩa vụ xếp hàng của người chuyên chở như sau:
2. Phụ thuộc vào những quy định ở Điều IV, người chuyên chở phải bốc xếp, di chuyển, chuyên chở, quản thủ, chăm sóc và dỡ hàng hóa một cách thích hợp và cân thận”.
2. Hai nghĩa vụ trong khi xếp hàng
Theo Quy tắc Hague và Hague - Visby thì người chuyên chở có hai nghĩa vụ liên quan đến việc xếp hàng.
Thứ nhất, theo quy định tại Điều III. 1 là thực hiện nghĩa vụ mẫn cán hợp lý trước và vào lúc bắt đầu hành trình khi xếp hàng để con tàu vững chắc, ổn định và như vậy đảm bảo khả năng đi biển của tàu. Để đảm bảo nghĩa vụ này, tàu phải có một sơ đồ xếp hàng phù hợp đảm bảo các điều kiện chăm sóc bảo quản hàng hóa và đảm bảo sự ổn định của con tàu khi hành hải. Tham chiếu án lệ Great China Metal Industries kiện Malaysian International Shipping Corporation Berhad năm 1994 (tàu The Bunga Seroja) hàng hóa là nhôm cuộn đã bị bật ra và bị tổn thất trong cơn bão. Người khiếu nại hàng hóa đã đưa ra lý lẽ là người chuyên chở đã vi phạm khoản 2 Điều 3 vì theo sơ đồ xếp hàng thì hàng hóa đã được xếp theo cách làm giảm chiều cao tâm nghiêng của tàu (Metacentric Height-GM) - đó là sự khác nhau giữa trọng tâm của tàu (centre of gravity - G) và tâm nghiêng của tàu (metacentre - M), theo sự ưu tiên của thuyền trưởng. Nếu GM của tàu thấp hơn thì nó đã không bị nghiêng nhiều khi gặp bão và điều đó hạn chế tổn thất cho hàng hóa. Tòa án đã phát quyết rằng, GM của tàu không phải là do sự ưu tiên của thuyền trưởng và nó vẫn ở trong giới hạn cho phép.
Thứ hai, là nghĩa vụ thực hiện việc xếp hàng một cách thích hợp và cẩn thận theo quy định tại khoản 2 Điều 3. Nghĩa vụ trong khi xếp hàng của người chuyên chở là một nghĩa vụ nghiêm ngặt và không dựa trên cơ sở mẫn cán hợp lý. Các thuật ngữ thích hợp và cẩn thận đề ra một tiêu chuẩn cao trong việc chăm sóc hàng hóa, mặc dù không phải là tuyệt đối, nó bao gồm việc vận hành một hệ thống xếp hàng hoàn chỉnh, đảm bảo các chuẩn mực công nghiệp hiện hành và phù hợp với thực tế.
3. Trách nhiệm chứng minh
Trách nhiệm chứng minh đầu tiên liên quan đến việc xếp hàng cũng như các nghĩa vụ khác được quy định tại Điều III.2 là thuộc về người khiếu nại hàng hóa. Trình tự chứng minh trong mỗi vụ khiếu nại hàng hóa loại này thường được thực hiện như sau:
- Người khiếu nại hàng hóa phải chứng minh tổn thất và quyền khiếu nại đòi bồi thường của họ.
- Người chuyên chở phải chứng minh:
+ Nguyên nhân của tổn thất
+ Đã mẫn cán hợp lý để làm cho tàu có đủ khả năng đi biển trong trách nhiệm liên quan đến tổn thất
+ Viện dẫn một trong các điều khoản từ (a) đến (q) của khoản 2 Điều 4 để loại trừ trách nhiệm.
- Người khiếu nại sau đó tiếp tục chứng minh rằng, người chuyên chở đã:
+ Không chăm sóc thích hợp trong khi bốc hàng, hoặc
+ Không chăm sóc thích hợp trong khi xếp hàng, hoặc
+ Không chăm sóc thích hợp trong khi vận chuyển, hoặc
+ Không chăm sóc thích hợp trong khi dỡ hàng.
Như vậy, người khiếu nại trong khi cố gắng chứng minh rằng, người chuyên chở đã không xếp hàng một cách thích hợp thì còn phải chống lại lý lẽ của người chuyên chở viện dẫn các điều loại trừ quy định tại khoản 2 Điều 4. Trong sự ảnh hưởng lẫn nhau giữa khoản 2 Điều III và khoản 2 Điều 4 của Quy tắc thì điều rõ ràng là mỗi bên đều phải viện dẫn càng nhiều các bằng chứng càng tốt và phải chứng minh sự thực theo cách mà anh ta có thể sử dụng.
4. Người gửi hàng xếp hàng
Trong một số trường hợp, rắc rối trong việc phân chia trách nhiệm lại nảy sinh khi mà theo các thỏa thuận cụ thể thì người gửi hàng là người thực hiện việc xếp hàng. Xét trên khía cạnh pháp lý thì trong tất cả các trường hợp trách nhiệm cuối cùng trong việc xếp hàng hóa một cách hợp lý đều thuộc vể người chuyên chở. Như vậy những điều khoản trên vận tải đơn nói rõ rằng người chuyên chở không có trách nhiệm khi việc xếp hàng được thực hiện bởi ngưòi gửi hàng sẽ không có hiệu lực theo quy định bỏi khoản 8 Điều 3 của Quy tắc. Vấn đề là ở chỗ cho dù người gửi hàng là người xếp hàng hay thuê người xếp hàng lên tàu thì việc xếp hàng như thế nào vẫn phải tuyệt đối tuân thủ sự điều khiển của thuyền trưởng. Điều này không chỉ vì người chuyên chở có trách nhiệm đốì vối sự ổn định của tàu, sự an toàn của tàu và thủy thủ đoàn mà còn bởi vì người chuyên chở có nghĩa vụ chăm sóc đối với các hàng hóa khác. Tuy nhiên, người chuyên chở cũng được bảo vệ nếu người gửi hàng xếp hàng hóa của họ không thích hợp và gây ra thiệt hại cho chúng theo quy định tại khoản 2 Điều 4 của Quy tắc.
Về vấn đề này có nhiều quan điểm và cách giải quyết khác nhau của các tòa án tại các quốc gia. Tại Hoa Kỳ, các tòa án đều tuyên bố rõ ràng rằng các điều khoản trên vận đơn tương tự như điều khoản FIO đều không có hiệu lực theo quy định tại khoản 8 Điều 3 của COGSA khi nó làm giảm nhẹ trách nhiệm của người chuyên chở quy định tại khoản 2 Điều 3 Tòa án còn mô tả trách nhiệm của người chuyên chở trong việc bốc xếp, di chuyển, chuyên chở, quản thủ, chăm sóc và dỡ hàng hóa một cách thích hợp và cẩn thận là một nghĩa vụ không thể ủy thác cho ai khác được.
Ví dụ, tham chiếu án lệ Associated Metals and Minerals kiện The Arktis Sky năm 1993, Tòa án Hoa Kỳ đã phán quyết rằng theo pháp luật Hoa Kỳ điều khoản FIOS (Free in out Stowed) trên vận tải đơn là không có hiệu lực và vô giá trị. Căn cứ vào Điều 1303 (8) của Bộ Luật 46 U.S Code ngăn cấm việc thi hành các thỏa thuận nhằm giảm nhẹ trách nhiệm của người chuyên chở trong việc thực hiện các nghĩa vụ của họ mà điều khoản FIOS cho phép giảm trách nhiệm của người chuyên chở khi thực hiện một trong các nghĩa vụ của họ, đó là nghĩa vụ xếp hàng thích hợp.
Tại Anh quốc, tòa án không hoàn toàn có cùng quan điểm về nghĩa vụ của người chuyên chở trong việc bốc hàng, xếp và dỡ hàng. Họ nhấn mạnh rằng, 2 Điều 3 của Quy tắc không nhất thiết đòi hỏi người chuyên chở phải làm việc bốc hàng, xếp hàng, dỡ hàng một cách thích hợp và cẩn thận mà nó chỉ yêu cầu người chuyên chở thực hiện một cách thích hợp và cẩn thận trong các hoạt động này như là một thỏa thuận trong hợp đồng chuyên chở. Nói một cách khác quy định tại khoản 2 Điều 3 không phải là để mô tả phạm vi của một hợp đồng dịch vụ mà là điều kiện mà theo đó dịch vụ này được thực hiện. Tuy nhiên, tòa án Anh quốc cũng nhận thức được rằng các quốc gia khác có quan điểm khác với họ về tính hợp pháp của các điều khoản chuyển giao trách nhiệm như đã nêu trên và cũng có cách xử lý khác.
Ví dụ, trong vụ tàu The Saudi Prince nám 1986, trong đó vận đơn có quy định rằng, việc bốc hàng, xếp hàng và dỡ hàng được thực hiện bởi người thầu xếp dỡ do thuyền trưởng lựa chọn, người này hành động theo sự ủy thác của người gửi hàng và chịu các rủi ro và chi phí. Vận đơn cũng giới hạn trách nhiệm của người chuyên chở về thồi gian là từ khi kết thúc việc xếp hàng đến khi hàng hóa sẵn sàng cho việc dỡ hàng. Quan tòa Bingham đã quyết định rằng theo luật của Italia các điều khoản trên vận đơn-trái với khoản 2 Điều 3 của Quy tắc và vì thế nó vô hiệu theo khoản 8 Điều 3
5. Chỉ dẫn đặc biệt về xếp hàng
Người gửi hàng phải gửi cho người chuyên chở những chỉ dẫn cụ thể về những yêu cầu chăm sóc đặc biệt của hàng hóa. Mặt khác, người chuyên chở cũng được coi là một chuyên gia về hàng hóa và phải xếp hàng một cách thích hợp dù không nhận được bất cứ một sự chỉ dẫn đặc biệt nào. Ví dụ: trong vụ Levantino Co. kiện s.s. Hellas năm 1966, tòa đã phán quyết rằng người chuyên chở có nghĩa vụ phải biết về các đặc tính của hàng hóa là hạt dẻ và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để chăm sóc và bảo quản nó trong suốt hành trình.
Chỉ dẫn đặc biệt của người gửi hàng không cần thiết phải đề cập đến tất cả các chi tiết của việc quản lý hàng hóa trong quá trình bốc hàng, vận chuyển, dỡ hàng nhưng phải có đủ các thông tin cho phép người chuyên chở có thể sử dụng một hệ thống hợp lý. Ví dụ, tham chiếu án lệ tàu The Iron Gippsland năm 1994, người gửi hàng được cho là không có trách nhiệm phải gửi một đề nghị riêng cho người chuyên chở về việc cái gì có thể xếp cạnh hàng hóa của họ trong quá trình vận chuyển và họ cũng không phải chịu trách nhiệm về thiệt hại gây ra bởi sự tương tác giữa hàng hóa này với hàng hóa khác trong quá trình vận chuyển.
6. Xếp hàng trong container
Việc xếp hàng hóa trong container khi được thực hiện bởi người chuyên chở phải được tiến hành một cách thích hợp và cẩn thận với sự chằng buộc và chèn lót thích hợp. Trong trường hợp này việc xếp hàng vào trong container là một phần của việc bốc hàng lên tàu và vì vậy nó phải được thực hiện đúng theo các chuẩn mực và các quy định được áp dụng với toàn bộ quá trình này. Ngược lại, khi việc xếp hàng trong container do người gửi hàng thực hiện, nếu không thích hợp dẫn tới hàng hóa bị tổn thất thì trách nhiệm hoàn toàn thuộc về người gửi hàng. Tất nhiên là người chuyên chở có trách nhiệm chứng minh điều loại trừ và hậu quả của nó. Ví dụ như thiệt hại gây ra bởi việc xếp hàng không hợp lý của người gửi hàng hay do một trong số các tính chất đặc biệt hay nội tỳ của hàng hóa.
Một cách khác, khi hàng hóa được xếp trong một vỏ container không phù hợp do chính người gửi hàng cung cấp thì sự biện hộ của người chuyên chở sẽ có hiệu lực. Tuy thế trong trường hợp này người chuyên chở vẫn có nghĩa vụ chăm sóc các container này như là các container khác do họ cung cấp. Ngược lại, khi vỏ container không phù hợp đó là do người chuyên chở cung cấp thì người chuyên chở phải chịu trách nhiệm đối với thiệt hại của hàng hóa gây ra bởi lý do không phù hợp đó.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900.6162 để được giải đáp.
Rất mong nhận được sự hợp tác!
Trân trọng./.
Luật Minh Khuê - Sưu tầm & biên tập
