Người cho vay nặng lãi (LOAN SHARK) là bên cho vay, không phải là các định chế tài chính được quy định, thực hiện kinh doanh cho vay tiền với lãi suất cao hơn lãi suất được pháp luật cho phép. Ví dụ, khoản vay $5 vào ngày thứ hai phải trả lại $6 vào ngày thứ sáu - lãi suất phần trăm hàng năm là 1040%, không ghép lãi. Cho vay nặng lãi là hoạt động phổ biến trong thế kỷ 19, dẫn đến việc hình thành các hiệp hội hợp tác, như các ngân hàng tiết kiệm tương hỗ và các hiệp hội tín dụng, để thỏa thuận các khoản vay nhỏ với lãi suất hợp lý. Luật tiểu bang thường cấm cho vay nặng lãi, mặc dù luật tiểu bang khác nhau về lãi suất nào được coi là vượt quá.
1. Người cho vay nặng lãi (Loan Shark)
Khái niệm
Người cho vay nặng lãi trong tiếng Anh là Loan Shark.
Người cho vay nặng lãi là một người (hoặc một thực thể) cho vay tiền với lãi suất cực cao và thường đe dọa bạo lực để thu nợ. Lãi suất cho vay nặng lãi cao hơn mức lãi suất hợp pháp và thường những kẻ cho vay nặng lãi này là thành viên của các nhóm tội phạm có tổ chức. (Tài liệu tham khảo: investopedia.com)
2. Thế nào là cho vay nặng lãi?
Theo Khoản 1, Điều 468 Bộ luật dân sự 2015 qui định về lãi suất cho vay như sau:
"Trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan qui định khác. Căn cứ tình hình thực tế và theo đề xuất của Chính phủ, Ủy ban thường vụ Quốc hội quyết định điều chỉnh mức lãi suất nói trên và báo cáo Quốc hội tại kì họp gần nhất.
Trường hợp lãi suất theo thỏa thuận vượt quá lãi suất giới hạn được qui định tại khoản này thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực".
Căn cứ vào các qui định trên, lãi suất cao nhất trên tháng là: 5 lần x 1.666% = 8.33%.
Do đó, chỉ khi mức lãi suất cho vay cao gấp 5 lần mức lãi suất cao nhất pháp luật qui định thì mới cấu thành tội cho vay nặng lãi (lãi suất vượt quá 8.33%/tháng)
3. Mức án và xử phạt dành cho những người cho vay nặng lãi
Căn cứ vào Điều 201 Bộ luật hình sự năm 2015 qui định về tội cho vay nặng lãi trong giao dịch dân sự như sau:
Điều 201. Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
1. Người nào trong giao dịch dân sự mà cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất cao nhất qui định trong Bộ luật Dân sự, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
2. Phạm tội mà thu lợi bất chính 100.000.000 đồng trở lên thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
4. Một số trường hợp truy cứu TNHS với hành vi cho vay nặng lãi
Căn cứ Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, một số trường hợp sẽ bị truy cứu TNHS bao gồm:
(1) Trường hợp người thực hiện nhiều lần hành vi cho vay lãi nặng, mà số tiền thu lợi bất chính của mỗi lần phạm tội từ 30.000.000 đồng trở lên, nếu mỗi lần phạm tội đều chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự và chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, thì ngoài việc bị áp dụng khung hình phạt tương ứng với tổng số tiền thu lợi bất chính, họ còn bị áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “phạm tội 02 lần trở lên” quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự.
(2) Trường hợp người thực hiện nhiều lần hành vi cho vay lãi nặng mà các lần thu lợi bất chính đều dưới 30.000.000 đồng nhưng tổng số tiền thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên và các hành vi này chưa lần nào bị xử phạt vi phạm hành chính, chưa hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính, thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự với khung hình phạt tương ứng với tổng số tiền thu lợi bất chính của các lần cho vay lãi nặng, không áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “phạm tội 02 lần trở lên” quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự.
(3) Trường hợp người thực hiện nhiều lần hành vi cho vay lãi nặng:
+ Trong đó có một lần cho vay lãi nặng, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên và hành vi cho vay lãi nặng này chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự;
+ Còn các hành vi cho vay lãi nặng khác thu lợi bất chính dưới 30.000.000 đồng, các hành vi này chưa bị xử phạt vi phạm hành chính và chưa hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính;
thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự với khung hình phạt tương ứng với tổng số tiền thu lợi bất chính của các lần cho vay lãi nặng, không áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “phạm tội 02 lần trở lên” quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự.
(4) Trường hợp người cho vay lãi nặng thực hiện nhiều hành vi khác nhau liên quan đến việc đòi nợ (như: dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần, gây thương tích, gây tổn hại sức khỏe hoặc có hành vi khác để lấy tài sản,...) thì tùy từng trường hợp họ còn bị xử lý hình sự về tội phạm tương ứng, nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
(5) Trường hợp người cho vay lãi nặng nhằm thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên, nhưng vì nguyên nhân ngoài ý muốn mà người cho vay chưa thu lợi bất chính hoặc đã thu lợi bất chính dưới 30.000.000 đồng, thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khung hình phạt tương ứng với tổng số tiền thu lợi bất chính mà họ nhằm đạt được.
Việc xác định số tiền thu lợi bất chính được thực hiện theo hướng dẫn tại Điều 6 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP.
5. Trách nhiệm hình sự đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
Mức xử lý hình sự đối với tội danh cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự được căn cứ vào Điều 201 Bộ luật hình sự, cụ thể:
- Người nào trong giao dịch dân sự mà cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật dân sự, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
- Phạm tội mà thu lợi bất chính 100.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
- Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Đối với hành vi cho vay nặng lãi nhưng vì nguyên nhân ngoài ý muốn, người cho vay chưa thu lợi bất chính hoặc đã thu lợi bất chính dưới 30.000.000 đồng thì khi quyết định hình phạt, Tòa án áp dụng Điều 15 và khoản 3 Điều 57 của Bộ luật Hình sự về phạm tội chưa đạt, theo đó:
- Hình phạt được quyết định theo các điều của Bộ luật hình sự về các tội phạm tương ứng tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, mức độ thực hiện ý định phạm tội và những tình tiết khác khiến cho tội phạm không thực hiện được đến cùng.
- Đối với trường hợp chuẩn bị phạm tội, hình phạt được quyết định trong phạm vi khung hình phạt được quy định trong các điều luật cụ thể.
- Đối với trường hợp phạm tội chưa đạt hành vi cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, vì hình phạt áp dụng cao nhất là phạt tù có thời hạn nên mức hình phạt không quá ba phần tư mức phạt tù mà điều luật quy định, tức không quá 2 năm 3 tháng tù giam.
Một số bản án về vay nặng lãi trong giao dịch dân sự, các bạn cùng tham khảo.
1. Bản án 56/2019/HSST ngày 18/07/2019 về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
+ Cấp xét xử: Sơ thẩm.
+ Cơ quan xét xử: Tòa án nhân dân Quận Sơn Trà - Đà Nẵng
+ Tóm tắt nội dung: Vào khoảng tháng 4/2018, Nguyễn Anh T bắt đầu tổ chức hoạt động cho vay lãi nặng tại số nhà 145 Lê Văn Thứ, lấy tên là Công ty Nam Hải tư vấn tài chính. Để hoạt động cho vay lãi nặng, Nguyễn Anh T chuẩn bị sẵn các tờ rơi, card visit với nội dung: “CHO VAY TIỀN MẶT (THỦ TỤC ĐƠN GIẢN) LH: 0905.780.026”, thuê Đỗ Ngọc H với nhiệm vụ quản lý địa điểm cho vay Nguyễn Vạn K thực hiện công việc cho vay Nguyễn Trọng Tuấn phụ giúp Hiếu trong việc cho vay Lê Tuấn Đạt phụ giúp việc cho vay với Hiếu.
2. Bản án 36/2020/HSST ngày 22/09/2020 về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
+ Cấp xét xử: Sơ thẩm.
+ Cơ quan xét xử: Tòa án nhân dân Quảng Bình
+ Tóm tắt nội dung: Khoảng tháng 10/2018, Trịnh Quang A gặp Nguyễn Thái H và thống nhất cung cấp tiền để Nguyễn Thái H đến tỉnh Quảng Bình hoạt động cho vay lãi nặng. Nguyễn Thái H rủ Nguyễn Anh Đ, cùng tham gia hoạt động cho vay lãi nặng. Đến tháng 5/2019, Trần Tuấn L1, cùng tham gia. Nguyễn Thái H thuê nhà để cả nhóm ở chung, làm tờ rơi có số điện thoại 0988.950.550 để người có nhu cầu vay liên lạc, nội dung cho vay trả góp không thế chấp tài sản, thủ tục nhanh chóng, thuận tiện. Khi người vay có nhu cầu vay tiền, các bị cáo đến xem nhà để biết chỗ ở, kiểm tra Chứng minh nhân dân và sổ Hộ khẩu gốc rồi yêu cầu người vay phô tô để giữ lại, đồng thời thống nhất số tiền vay, lãi suất vay, cách thức, thời gian trả tiền gốc, tiền lãi và tiền phí dịch vụ. Người vay có thể vay nhiều gói, số tiền vay và thời gian trả, thời gian đáo hạn khác nhau.
3. Bản án 226/2017/HSST ngày 26/09/2017 về tội cho vay lãi nặng
+ Cấp xét xử: Sơ thẩm.
+ Cơ quan xét xử: Tòa án nhân dân Quận Gò Vấp - Hồ Chí Minh
+ Tóm tắt nội dung: Khoảng 09 giờ ngày 23/6/2016, Công an quận Gò Vấp tiến hành kiểm tra hành chính tại nhà số 15, đường H, phường N, quận G phát hiện tại đây có Nguyễn D, Nguyễn T, Vũ Văn H, Đồng Thanh L và Phạm T, các đối tượng khai nhận hành vi cho người khác vay tiền với lãi suất cao nên Cơ quan Cảnh sát điều tra đã tiến hành khám xét khẩn cấp nơi ở, đồ vật, tài liệu tại nhà trên và thu giữ 02 cây gậy dũ 03 khúc bằng kim loại, 02 cây kiếm tự chế, 02 cây đao, 01 bình nhớt, 02 chai nhựa đựng mắm tôm, 01 hộp sơn Bạch Tuyết màu đỏ, 01 bịch nhớt pha sơn, 01 máy bắn cá, 14 sổ ghi nhận việc cho vay tiền cùng nhiều hợp đồng vay tiền và một số giấy tờ khác.
4. Bản án 24/2019/HSST ngày 01/07/2019 về tội cho vay lãi nặng
+ Cấp xét xử: Sơ thẩm.
+ Cơ quan xét xử: Tòa án nhân dân Huyện Cao Lãnh - Đồng Tháp
+ Tóm tắt nội dung: Cao Văn L, sinh năm 1990, ngụ ấp A, xã T, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp là đối tượng không có nghề nghiệp ổn định, không có đăng ký kinh doanh trong lĩnh vực cho vay tín dụng. Từ tháng 08/2017 đến tháng 5/2018, lợi dụng lúc các người vay tiền đang gặp khó khăn trong việc thiếu vốn làm ăn nên Cao Văn L đã cho bà Nguyễn Thị Bông Q, Phan Thị T, Phạm Mỹ E vay tổng cộng là 24.000.000 đồng để thu tiền lãi làm nguồn sống chính. Với hình thức người có nhu cầu vay tiền sẽ trực tiếp gặp L hoặc gọi điện thỏa thuận số tiền vay với lãi suất do L quy định là 15.000 đồng/1.000.000 đồng/01 ngày, cứ 05 ngày sẽ đến thu tiền lãi 01 lần.
5. Bản án 62/2020/HSPT ngày 29/06/2020 về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
+ Cấp xét xử: Sơ thẩm.
+ Cơ quan xét xử: Tòa án nhân dân Quảng Bình
+ Tóm tắt nội dung: Từ đầu năm 2018, Nguyễn Xuân T đã tổ chức cho nhiều người vay tiền với lãi suất cao, người vay trực tiếp đến gặp T tại nhà, hai bên thống nhất số tiền vay và lãi suất vay, cách thức, thời gian trả tiền gốc và tiền lãi, T đưa hợp đồng in sẵn cho người vay ghi các thông tin cá nhân vào hợp đồng vay tiền, số tiền vay, thời hạn thanh toán, đồng thời người vay ký vào hợp đồng. Nguyễn Xuân T giữ lại tờ hợp đồng vay để làm căn cứ thanh toán. Theo quy định thời gian thanh toán, đến hạn người vay đến thanh toán tiền cho T tại nhà hoặc T hẹn địa điểm gặp người vay tiền để thu tiền của gói vay.
