Nhà nước Hy Lạp cổ đại được tổ chức theo hình thức nào? Ưu điểm của tổ chức nhà nước thành bang là gì?

1. Điều kiện tự nhiên

Vùng đất của Hy Lạp cổ đại lớn hơn nước Hy Lạp ngày nay rất nhiều với trung tâm nằm ở phía Nam bán đảo Ban - căng. Địa hình ở đây bị chia cắt thành nhiều vùng đồng bằng nhỏ và hẹp bởi các dãy núi thấp chạy dài ra tận biển. Đất đai canh tác ít và kém màu mỡ, chỉ thích hợp cho việc trồng các cây lâu năm như nho, ô liu,... Bù lại, Hy Lạp có nhiều vũng, nhiều vịnh, thuận lợi cho việc lập những hải cảng. Ở đây còn có nhiều khoáng sản như đồng, vàng, bạc,...

Cảng Pi-rê của Hy Lạp là trung tâm xuất và nhập khẩu và buôn bán nô lệ sầm uất nhất của thế giới cổ đại. Từ cảng Pi-rê, A-ten xuất khẩu sang các quốc gia lân bang những sản phẩm nổi tiếng như rượu nho, dầu ô liu, đồ gốm màu, đá cẩm thạch, thiếc, chì,... và nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu như ngũ cốc từ Hắc Hải, Bắc Phi, hạt tiêu từ Ấn Độ, chà là và lúa mì của vùng Lưỡng Hà,...

Đối với La Mã cổ đại, cũng giống như Hy Lạp, bán đảo I-ta-li-a nơi hình thành Nhà nước La Mã cổ đại, nằm ở Nam Âu, xung quanh được biển bao bọc. Bờ biển ở phía nam có nhiều vịnh, cảng thuận tiện cho tàu bè ra vào trú đậu. Đến thời kỳ đế quốc La Mã, lãnh thổ được mở rộng ra cả ba châu lục với nhiều đồng bằng và đồng cỏ rộng lớn. Nhờ đó, trồng trọt và chăn nuôi có điều kiện phát triển. Lòng đất chứa nhiều khoáng sản, thuận lợi cho nghề luyện kim.

2. Nhà nước Hy Lạp cổ đại được tổ chức theo hình thức nào?

Từ thế kỷ VIII đến thế kỷ IV trước Công nguyên, ở Hy Lạp đã hình thành hàng trăm nhà nước nhỏ được gọi là nhà nước thành bang (hay còn gọi là thị quốc).

Mỗi thành bang đều lấy một thành thị làm trung tâm, xung quanh là vùng đất trồng trọt. Thành thị có phố xá, lâu đài, đền thờ, sân vận động, nhà hát và quan trọng hơn cả là bến cảng nơi giao thương buôn bán.

A-ten là thành bang quan trọng nhất và tiêu biểu cho chế độ dân chủ ở Hy Lạp cổ đại. Để bảo vệ nền dân chủ và ngăn chặn những âm mưu đảo chính, "chế độ bỏ phiếu bằng vỏ sò" đã được thực hiện. Đến thế kỷ I trước Công nguyên, Hy Lạp bị đế quốc La Mã thôn tính. 

Nhà nước Aten là chính thể cộng hòa dân chủ chủ nô có tổ chức bộ máy nhà nước được hoàn thiện nhất vào thời Periclet. Cơ quan quyền lực tối cao của nhà nước là hội nghị công dân.

Sơ đồ tổ chức Nhà nước thành bang A-ten gồm: Đại hội nhân dân gồm toàn bộ công dân nam từ 18 tuổi trở lên. Có quyền thảo luận và biểu quyết tất cả những vấn đề hệ trọng của đất nước. Đại hội nhân dân sẽ bầu ra hội đồng 500 người, tòa án 6000 thẩm phán và hội đồng 10 tư lệnh.

Hội đồng 500 người: Được thành lập bởi Hội nghị công dân bằng hình thức bỏ phiếu. Cơ quan này giữ chức năng hành chính, tư vấn. Sau cuộc cải cách Clixten thì đây còn là cơ quan đại diện cho nhà nước về đối ngoại, có quyền quản lý về hành chính.

Hội đồng 10 tướng lĩnh: Cơ quan này cũng được bầu trong hội nghị công dân. Về chức năng, đây là cơ quan lãnh đạo quân đội, thực hiện chính sách đối ngoại nhưng chịu sự kiểm soát của Hội nghị công dân, nhưng không được hưởng lương.

Tòa bồi thẩm: Là cơ quan xét xử và giám sát tư pháp cao nhất của nhà nước. Thành phần tham dự tòa bồi thẩm rất đông. Dưới thời Pê Ri Clet, có tới 6000 thẩm phán, họ được bầu hàng năm ở Hội nghị công dân bằng hình thức bỏ phiếu. Nhà nước Aten không có Viện công tố, mọi người dân có thể phát đơn kiện - tức là tự khởi tố hoặc là tự bào chữa cho mình. Trong phiên tòa sau khi đã nghe hai bên đối chất tòa họp kín để quyết định bản án.

Quân đội và cảnh sát cũng được nhà nước trang bị tốt bởi nó là bộ phận rất quan trọng của nhà nước. 

Đối với nhà nước đế chế La Mã cổ đại, từ một thành bang nhỏ bé ở miền Trung bán đảo I-ta-li-a, Nhà nước La Mã đã dần mở rộng lãnh thổ, trở thành đế chế rộng lớn vào thế kỷ I trước Công Nguyên. Năm 27 trước Công nguyên, Ốc-ta-vi-út được tôn lên thành Đấng tối cao, có quyền lực như hoàng đế, mở đầu thời kỳ đế chế.

3. Một số thành tựu văn hóa tiêu biểu của Hy Lạp, La Mã

Người Hy Lạp và La Mã đã sáng tạo ra hệ chữ cái La-tinh (A, B, C,...) và chữ số La Mã mà ngày nay chúng ta đang sử dụng.

Văn học Hy Lạp, La Mã cổ đại phong phú về thể loại (thần thoại, kịch và thơ). Một số tác giả tiêu biểu là Hô-me với tác phẩm I-li-át và Ô-đi-xê (Hy Lạp), nhà soạn kịch Xô-phốc với vở Ơ-đíp làm vua (Hy Lạp),...

Từ những hiểu biết khoa học của người phương Đông cổ đại, người Hy Lạp đã khái quát thành những định lý, định đề, đặt nền móng, cho sự ra đời của các khoa học sau này như: định lí Pi-ta-go, định lí Ta-lét, định luật Ác-si-mét,...

Người Hy Lạp và La Mã đã biết làm lịch dựa trên sự di chuyển của Trái Đất xung quanh Mặt Trời. Đó là dương lịch. Các nhà sử học tiêu biểu của Hy Lạp, La Mã thời cổ đại là Hê-rô-đốt với Lịch sử chiến tranh Hy-Lạp - Ba Tư, Tuy-xi-dit với Lịch sử chiến tranh Pê-lô-pôn-net, Pô-li-bi-ut với bộ Thông sử.

Nhiều tác phẩm điêu khắc của Hy Lạp, La Mã cổ đại vẫn là mẫu mực của nghệ thuật điêu khắc cho đến nay như các pho tượng Thần Vệ nữ Mi-lô, Lực sĩ ném đĩa, Nữ thần A-tê-na, thần Hec-met và những phù điêu trên Khải hoàn môn,...

Theo đó, người Hy Lạp và La Mã cổ đại đã xây dựng những công trình kiến trúc nổi tiếng. Trong đó, nhiều công trình còn được bảo tồn đến ngày nay.

4. Ưu điểm của tổ chức nhà nước thành bang

Khác với các nhà nước ở phương Đông theo chế độ quân chủ chuyên chế, mang quyền lực tối cao tập trung vào tay của hoàng đế thì ở Aten (Hy Lạp) thì quyền lực cao nhất thuộc về Đại hội nhân dân là cơ quan duy nhất trong bộ máy nhà nước bầu ra thành phần tham gia trong các cơ quan hội đồng 500 người, tòa án tối cao,... và cứ 10 ngày lại họp một lần kể cả trong trường hợp chiến tranh ít nhất một năm được triệu tập 10 lần (cơ quan hoạt động thường xuyên theo định kỳ). Điều đó càng cho thấy rằng quyền hạn được quyết định của hội nghị là rất lớn. Tính dân chủ được thể hiện ở nhà nước Aten rất là cao cụ thể trong đó, tất cả các công dân 18 tuổi trở lên chỉ dành cho nam giới, đều được tham gia. Mọi công dân được pháp luật cho phép trực tiếp thảo luận những vấn đề liên quan, là thành phần chủ yếu được thông qua các quyết định lớn nhất với hình thức hết sức tiến bộ là bỏ phiếu kín thể hiện quyền lực là thực chất. Công dân còn được quyền giám sát hoạt động của các cơ quan do nó bầu ra quyền lực chính trị của công dân cũng rất lớn. Bộ phận này có chức năng thảo luận những vấn đề quan trọng nhất của quốc gia như hòa giải hay tuyên chiến, đề ra các dự thảo luật, hay bầu cử các viên chức nhà nước như chấp chính quan hay những bộ phận trong quân đội. Như vậy ở nhà nước Aten quyền lực nhà nước thuộc về mọi công dân khi được tham gia trong hội nghị công dân theo quy định của pháp luật. Nền dân chủ ấy là nền dân chủ trực tiếp.

Trên đây là bài viết của Luật Minh Khuê về Nhà nước Hy Lạp cổ đại được tổ chức theo hình thức nào? Ưu điểm của tổ chức nhà nước thành bang là gì? Hy vọng bài viết trên cung cấp cho bạn đọc những thông tin hữu ích. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn bạn đã theo dõi bài viết!