1. Khái quát chung

Đối với TTRG thì Thẩm phán trong vòng một tháng bắt buộc chỉ được ra quyết định đưa vụ án ra xét xử. Quy định này đã rút ngắn thời hạn chuẩn bị xét xử theo TTRG so với thủ tục thông thường. Tuy nhiên, với quy định này thì thời gian vụ án dân sự giải quyết theo thủ tục tố tụng thông thường có thể được rút ngắn hơn so với giải quyết theo TTRG. Cụ thể với trường hợp giải quyết theo thủ tục TTDS thông thường mà sau khi thụ lý các đương sự th a thuận được với nhau về việc giải quyết toàn bộ nội dung vụ án thì Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án ra quyết định công nhận sự th a thuận của các đương sự sau thời gian 07 ngày, kể từ ngày lập biên bản hòa giải thành. Nếu để giải quyết theo TTRG thì thời gian này tối thiểu là 01 tháng.

Việc quy định thêm thủ tục khiếu nại, kiến nghị về quyết định đưa vụ án ra xét xử đối với TTRG sẽ làm mất đi bản chất của TTRG, xét xử nhanh chóng, kịp thời.Về trình tự thủ tục tố tụng tại phiên Tòa xét xử dân sự sơ thẩm theo TTRG: Trước khi tiến hành xét xử vụ án dân sự theo TTRG thì Tòa án bắt buộc phải tiến hành hòa giải, trừ trường hợp không được hòa giải theo quy định hoặc không tiến hành hòa giải. Trường hợp các đương sự không th a thuận được với nhau về vấn đề phải giải quyết trong vụ án thì Thẩm phán mới tiến hành xét xử. Vậy với những trường hợp vụ án sau khi đã khai mạc phiên tòa mà vụ án không hòa giải được hoặc không được hòa giải thì vụ án sẽ được giải quyết như thế nào. Có thể trong trường hợp này chúng ta có thể ngầm hiểu là sẽ b qua thủ tục tiến hành hòa giải và tiến hành xét xử, tuy nhiên để việc áp dụng quy định được đồng bộ thì chúng ta cần có những hướng dẫn cụ thể về ấn đề này.

Trong trường hợp các bên không thỏa thuận được với nhau về vấn đề giải quyết vụ án thì Thẩm phán tiến hành xét xử. Việc trình bày, tranh luận, đối đáp, đề xuất quan điểm về việc giải quyết vụ án được thực hiện theo quy định tại Mục 3 Chương XIV của BLTTDS. Tuy nhiên, trước đó trong phiên hòa giải Tòa án đã nghe các bên đương sự trình bày quan điểm và quan điểm giải quyết vụ án của họ. Do vậy, khi xét xử vụ án chúng ta có thể b thủ tục nghe các bên trình bày, đề xuất quan điểm về việc giải quyết vụ án.

2. Về hiệu lực của bản án

Điều kiện để áp dụng TTRG để giải quyết vụ án dân sự là “Vụ án có tình tiết đơn giản, quan hệ pháp luật rõ ràng, đương sự đã thừa nhận nghĩa vụ; tài liệu, chứng cứ đầy đủ, bảo đảm đủ căn cứ để giải quyết vụ án và Tòa án không phải thu thập tài liệu, chứng cứ…”, Điều 317 BLTTDS 2015. Vụ án dân sự th a mãn điều kiện như vậy thì việc giải quyết vụ án đã không còn khó khăn, phúc tạp và việc Thẩm phán giải quyết vụ án sẽ hầu như là đảm bảo được công bằng, đúng quy định của pháp luật. Và với việc giải quyết theo TTRG là phải đảm bảo việc giải quyết vụ án được nhanh chóng, kịp thời Do vậy, BLTTDS 2015 quy định đối với bản án sơ thẩm đã có hiệu lực pháp luật hay với bản án phúc thẩm vẫn bị kháng nghị theo trình tự giám đốc thẩm hoặc tái thẩm là không cần thiết

Theo quy định của BLTTDS, thủ tục tố tụng thông thường hiện nay được Tòa án áp dụng để giải quyết tất cả các tranh chấp dân sự kéo dài từ 04 tháng đến 06 tháng. Tại TAND, chỉ có một thủ tục TTDS chung và duy nhất cho việc giải quyết tất cả các loại tranh chấp dân sự theo quy định của BLTTDS. Như vậy, những vụ án đơn giản, có chứng cứ rõ ràng, bị đơn không phản đối, giá ngạch thấp nhưng vẫn được giải quyết theo thủ tục tố tụng thông thường gây lãng phí thời gian, chậm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, gây tốn kém cho Nhà nước và các bên đương sự. Trong một số trường hợp, các đương sự không thiện chí có thể lợi dụng thời hạn tố tụng này để kéo dài thời gian giải quyết, gây bất lợi và thiệt hại cho quyền, lợi ích hợp pháp của đối phương. Đồng thời, trong bối cảnh của nền kinh tế thị trường đòi h i các tranh chấp phải được giải quyết nhanh chóng, có hiệu quả. Đặc biệt đối với những tranh chấp thương mại, tín dụng ngân hàng,… có hợp đồng công chứng hợp pháp, quyền, nghĩa vụ của các bên rõ ràng, thì cần được giải quyết nhanh chóng để đảm bảo tính thanh khoản và sinh lợi của đồng tiền. Việc giải quyết mọi tranh chấp đều phải tuân theo một trình tự, thủ tục chặt chẽ, kéo dài nên đã có những tác động không tốt đến quá trình quay vòng đồng vốn, nhất là các tranh chấp liên quan đến tiền, vàng trong điều kiện giá cả thị trường luôn luôn biến động.

3. Những hạn chế và khó khăn khi áp dụng các quy định về thủ tục rút gọn

Những hạn chế và khó khăn khi áp dụng quy định về điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn giải quyết vụ án dân sự

3.1 Vụ án có tình tiết đơn giản, quan hệ pháp luật rõ ràng, đương sự đã thừa nhận nghĩa vụ

tài liệu, chứng cứ đầy đủ, bảo đảm đủ căn cứ để giải quyết vụ án và Tòa án không phải thu thập tài liệu, chứng cứ, khoản 1 Điều 317 BLTTDS năm 2015.

Hiện nay chưa có hướng dẫn cụ thể nào về cách hiểu thế nào là “vụ án có tình tiết đơn giản, quan hệ pháp luật rõ ràng”, điều này làm cho việc áp dụng quy định này để xem xét vụ án nào đủ điều kiện áp dụng TTRG giải quyết gặp rất nhiều khó khăn, thiếu sự đồng nhất giữa các Tòa án. Và việc chưa có cách hiểu cụ thể về điều kiện này cũng gây ra khó khăn cho đương sự trong việc lựa chọn thủ tục tố tụng rút gọn để giải quyết tranh chấp

Để áp dụng thủ tục tố tụng rút gọn giải quyết vụ án dân sự thì điều kiện tiếp theo là “đương sự trong vụ án đó phải thừa nhận nghĩa vụ của mình”. Trên thực tế để đương sự trong vụ án thừa nhận nghĩa vụ của mình là rất khó khăn. Qua thực tiễn xét xử vụ án dân sự, HNGĐ, KDTM, LĐ của ngành Tòa án cho thấy những tranh chấp được gửi đến Tòa án thì thường bị đơn ngay từ đầu sẽ không thừa nhận nghĩa vụ của mình. Họ chỉ thừa nhận nghĩa vụ của mình khi đã được Tòa án báo họ lên Tòa án để giải quyết. Sở dĩ như vậy là do đối với vụ án dân sự đã được gửi đến Tòa án thường là những tranh chấp mà các đương sự thường đã không có tiếng nói chung, không thể thống nhất với nhau về việc giải quyết nghĩa vụ của các bên, mâu thuẫn giữa các bên đã rất căng thẳng, do vậy, để ngay từ đầu đương sự thừa nhận nghĩa vụ của mình là rất khó. Chính vì vậy, để áp ứng được điều kiện “, đương sự đã thừa nhận nghĩa vụ” là rất khó khăn.

3.2 Các đương sự đều có địa chỉ nơi cư trú, trụ sở rõ ràng

Hiện nay vẫn có cách hiểu không thống nhất nhau về việc xác định nơi cư trú của các đương sự. Theo luật cư trú năm 2006 thì yêu tố có đăng ký thường trú hoặc tạm trú vẫn được coi là yếu tố để xác định nơi cư trú của đương sự. Trong trường hợp không xác định được nơi thường trú hay tạm trú của đương sự thì nơi cư trú của đương sự là nơi đương sự đang sinh sống. Còn đối với BLDS năm 2015 thì nơi cư trú ở đây được hiểu là nơi người đó thường xuyên sinh sống, nếu không xác định được nơi người đó thường xuyên sinh sống thì nới cư trú là nới người đó đang sinh sống. Do vậy để áp dụng điều kiện này được chính xác thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần có quy định rõ về cách xác định nơi cư trú của đương sự cho thống nhất

Trường hợp, nguyên đơn gửi đơn khởi kiện đến Tòa án thì bị đơn vẫn có nơi cư trú rõ ràng và sau khi Tòa án thụ lý và chọn áp dụng TTRG để giải quyết vụ án. Nhưng sau đó bị đơn lại trốn tránh nên lại không xác định được nơi cư trú rõ ràng của bị đơn thì trường hợp này sẽ phải giải quyết như thế nào. Theo ý tác giả thì trong trường hợp này nếu nguyên đơn đã cũng cấp đầy đủ tài liệu, chứng cứ để chứng minh đầy đủ, rõ ràng nghĩa vụ của bị đơn thì Tòa án vẫn áp dụng thủ tục tố tụng rút gọn để giải quyết vụ án này.

Những hạn chế và khó khăn khi áp dụng thủ tục rút gọn để giải quyết vụ án dân sự

3.3 Về thời hạn chuẩn bị xét xử

3.4 Về thủ tục khiếu nại, kiến nghị về quyết định đưa vụ án ra xét xử theo TTRG

Việc quy định thêm thủ tục khiếu nại, kiến nghị về quyết định đưa vụ án ra xét xử đối với TTRG sẽ làm mất đi bản chất của TTRG, xét xử nhanh chóng, kịp thời.

- Về trình tự thủ tục tố tụng tại phiên Tòa xét xử dân sự sơ thẩm theo TTRG: Trước khi tiến hành xét xử vụ án dân sự theo TTRG thì Tòa án bắt buộc phải tiến hành hòa giải, trừ trường hợp không được hòa giải theo quy định hoặc không tiến hành hòa giải. Trường hợp các đương sự không th a thuận được với nhau về vấn đề phải giải quyết trong vụ án thì Thẩm phán mới tiến hành xét xử. Vậy với những trường hợp vụ án sau khi đã khai mạc phiên tòa mà vụ án không hòa giải được hoặc không được hòa giải thì vụ án sẽ được giải quyết như thế nào. Có thể trong trường hợp này chúng ta có thể ngầm hiểu là sẽ b qua thủ tục tiến hành hòa giải và tiến hành xét xử, tuy nhiên để việc áp dụng quy định được đồng bộ thì chúng ta cần có những hướng dẫn cụ thể về ấn đề này.

- Về hiệu lực của bản án: Điều kiện để áp dụng TTRG để giải quyết vụ án dân sự là “Vụ án có tình tiết đơn giản, quan hệ pháp luật rõ ràng, đương sự đã thừa nhận nghĩa vụ; tài liệu, chứng cứ đầy đủ, bảo đảm đủ căn cứ để giải quyết vụ án và Tòa án không phải thu thập tài liệu, chứng cứ…”, Điều 317 BLTTDS 2015. Vụ án dân sự th a mãn điều kiện như vậy thì việc giải quyết vụ án đã không còn khó khăn, phúc tạp và việc Thẩm phán giải quyết vụ án sẽ hầu như là đảm bảo được công bằng, đúng quy định của pháp luật. Và với việc giải quyết theo TTRG là phải đảm bảo việc giải quyết vụ án được nhanh chóng, kịp thời Do vậy, BLTTDS 2015 quy định đối với bản án sơ thẩm đã có hiệu lực pháp luật hay với bản án phúc thẩm vẫn bị kháng nghị theo trình tự giám đốc thẩm hoặc tái thẩm là không cần thiết

3.5 Hạn chế và khó khăn về điều kiện phục vụ công tác xét xử của Tòa án theo thủ tục rút gọn

Trong những năm qua, T ND đã được Đảng và Nhà nước quan tâm, cơ sở vật chất, trang thiết bị làm việc của ngành đã được tăng cường, nhưng so với yêu cầu của cải cách tư pháp thì vẫn chưa đáp ứng được. Nhiều T ND cấp quận, huyện hiện nay vẫn chỉ có duy nhất một phòng xử án, cơ sở vật chất trong phòng xử án đã xuống cấp; số lượng biên chế Thẩm phán, thư ký ở một số Tòa còn thiếu. Năng lực chuyên môn của một số Thẩm phán còn chưa đáp ứng được yêu cầu của công cuộc cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế.

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật dân sự - Công ty luật Minh Khuê