Những quy định cần biết về bình ổn giá từ 01/7/2024

1. Quy định chung về bình ổn giá như thế nào ? Danh mục hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá

Khái niệm bình ổn giá, một trong những khía cạnh quan trọng trong hệ thống quản lý giá của một quốc gia, được đề cập và quy định cụ thể trong Khoản 9 Điều 4 của Luật Giá 2023. Theo quy định này, bình ổn giá là quá trình mà cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành các biện pháp, giải pháp nhằm đảm bảo sự ổn định của giá cả hàng hóa và dịch vụ, đặc biệt là trong những tình huống xuất hiện biến động không bình thường về giá cả trong một khoảng thời gian nhất định. Để cụ thể hóa và áp dụng quy định này, Luật Giá 2023 đã chỉ rõ về danh mục các hàng hóa và dịch vụ nằm trong phạm vi của bình ổn giá.

Theo Điều 17 của Luật Giá 2023, những hàng hóa và dịch vụ thuộc danh mục này phải đáp ứng hai tiêu chí chính: thứ nhất, chúng phải là những mặt hàng và dịch vụ thiết yếu; thứ hai, chúng phải có ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển kinh tế - xã hội, sản xuất, kinh doanh và cuộc sống hàng ngày của người dân. Danh mục hàng hóa và dịch vụ bình ổn giá được công bố chi tiết trong Phụ lục số 01 đi kèm với Luật Giá 2023. Cụ thể, danh mục này bao gồm các mặt hàng và dịch vụ sau:

Xăng và dầu thành phẩm.

Khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG).

Sữa dành cho trẻ em dưới 06 tuổi.

Thóc tẻ và gạo tẻ.

Phân đạm, phân DAP, phân NPK.

Thức ăn cho chăn nuôi và thủy sản.

Vaccin phòng bệnh cho gia súc và gia cầm.

Thuốc bảo vệ thực vật.

Thuốc thuộc danh mục thuốc thiết yếu được sử dụng tại các cơ sở y tế.

Để đảm bảo tính khách quan và hiệu quả của quá trình bình ổn giá, các Bộ và cơ quan ngang Bộ chịu trách nhiệm quản lý ngành, lĩnh vực liên quan đến các hàng hóa và dịch vụ trong danh mục bình ổn giá cần quy định rõ các đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của chúng. Trong trường hợp cần thiết, nếu có yêu cầu điều chỉnh danh mục hàng hóa và dịch vụ bình ổn giá, các Bộ, cơ quan ngang Bộ quản lý ngành, lĩnh vực và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ phải lập văn bản đề nghị điều chỉnh và gửi đến Bộ Tài chính để tổng hợp và trình Chính phủ. Sau đó, văn bản này sẽ được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét và quyết định. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết và tính cấp thiết của việc bảo đảm sự ổn định và công bằng trong việc quản lý giá cả, góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế và xã hội.

2. Quy định về nguyên tắc và các trường hợp bình ổn giá

Nguyên tắc và các trường hợp bình ổn giá là một phần quan trọng trong cơ cấu quản lý kinh tế của một quốc gia, và Điều 18 của Luật Giá 2023 tại Việt Nam đã đề cập đến những nguyên tắc cũng như các trường hợp cụ thể mà bình ổn giá có thể được áp dụng. Việc xác định và thực thi chúng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ lợi ích của cả người tiêu dùng và các tổ chức kinh doanh.

Trong đó, nguyên tắc bình ổn giá đầu tiên là sự công khai và minh bạch. Điều này có nghĩa là mọi thông tin liên quan đến việc điều chỉnh giá cả phải được công bố một cách rõ ràng, không che giấu, từ đó giúp tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng và minh bạch. Bằng cách này, sự đối xử công bằng giữa các tổ chức kinh doanh và người tiêu dùng được thúc đẩy, từ đó tạo ra một cơ sở vững chắc cho sự phát triển kinh tế.

Thứ hai, nguyên tắc này cũng phải đảm bảo sự hài hòa lợi ích giữa các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ với lợi ích của người tiêu dùng. Điều này đặt ra yêu cầu cao về việc cân nhắc giữa việc tối ưu hóa lợi nhuận của doanh nghiệp và việc bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, từ đó giúp tránh được tình trạng lạm dụng địa vị thị trường và giá cả không hợp lý.

Thứ ba, nguyên tắc bình ổn giá cần phải phù hợp với các cam kết mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã tham gia. Điều này đảm bảo rằng các biện pháp bình ổn giá không chỉ đảm bảo sự ổn định trong nền kinh tế nội địa mà còn phù hợp với các quy định quốc tế mà Việt Nam đã cam kết.

Thứ tư, nguyên tắc bình ổn giá cũng cần phải phản ánh bối cảnh kinh tế - xã hội cụ thể của đất nước, cũng như mục tiêu kiểm soát lạm phát. Điều này đòi hỏi sự linh hoạt trong việc áp dụng các biện pháp bình ổn giá sao cho phù hợp với tình hình kinh tế hiện tại, từ đó đảm bảo rằng việc điều chỉnh giá cả không gây ra các tác động tiêu cực đến nền kinh tế lớn hơn.

Cuối cùng, một nguyên tắc quan trọng khác của bình ổn giá là việc xác định rõ thời hạn và phạm vi thực hiện. Điều này giúp đảm bảo rằng các biện pháp bình ổn giá chỉ được áp dụng trong một khoảng thời gian cụ thể và chỉ đối với một phạm vi nhất định, từ đó tránh được việc áp dụng quá mức hoặc quá lâu, gây ra sự không ổn định trong thị trường.

Về các trường hợp cụ thể mà cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét và bình ổn giá, có thể kể đến một số trường hợp như mặt bằng giá thị trường của hàng hóa, dịch vụ thuộc Danh mục hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá biến động bất thường gây tác động lớn đến kinh tế - xã hội. Điều này có thể xảy ra trong các tình huống như sự cố, thảm họa, hay biến động đột ngột trong thị trường do tác động bên ngoài như dịch bệnh hoặc thiên tai.

Nói chung, nguyên tắc và các trường hợp bình ổn giá đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định và công bằng trong thị trường hàng hóa và dịch vụ. Việc thực thi chúng cần sự cân nhắc kỹ lưỡng và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và các bên liên quan, từ đó tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững

3. Quy định về các biện pháp bình ổn giá như thế nào ?

Các biện pháp bình ổn giá, như quy định tại Điều 19 của Luật Giá 2023, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định kinh tế và bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng. Những biện pháp này không chỉ giúp điều chỉnh cung cầu trên thị trường một cách linh hoạt mà còn hỗ trợ cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Một trong những biện pháp quan trọng nhất là điều hòa cung cầu. Điều này bao gồm việc điều hòa sản xuất và tiêu thụ hàng hóa trong nước, cũng như hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu. Việc tổ chức lưu thông hàng hóa giữa các vùng, địa phương cũng được coi là một phương tiện quan trọng để ổn định giá cả. Ngoài ra, việc mua vào hoặc bán ra hàng dự trữ quốc gia cũng là một biện pháp linh hoạt để kiểm soát cung cầu và giá cả trên thị trường. Các biện pháp tài chính và tiền tệ cũng được sử dụng để hỗ trợ quá trình bình ổn giá. Chúng phải tuân thủ các quy định của pháp luật và được điều chỉnh một cách cẩn thận để đảm bảo tính ổn định và minh bạch trong hệ thống tài chính.

Việc định giá cụ thể, giá tối đa, giá tối thiểu hoặc khung giá là một phần quan trọng của các biện pháp bình ổn giá. Quy trình này phải tuân thủ các nguyên tắc, căn cứ và phương pháp quy định để đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong việc xác định giá cả. Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp hỗ trợ về giá cũng là một yếu tố quan trọng. Điều này phải phù hợp với quy định của pháp luật và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Sử dụng quỹ bình ổn giá cũng được coi là một biện pháp linh hoạt và hiệu quả để ổn định giá cả trên thị trường.

Quỹ bình ổn giá, như được mô tả, là một nguồn tài chính quan trọng không nằm trong cân đối ngân sách nhà nước. Việc trích lập quỹ này từ giá hàng hóa, dịch vụ và các nguồn tài chính khác làm nền tảng cho việc duy trì ổn định giá cả. Chính phủ có trách nhiệm quyết định việc lập quỹ bình ổn giá và đảm bảo tính minh bạch và công khai trong quản lý và sử dụng quỹ này. Thời hạn áp dụng các biện pháp bình ổn giá phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm cả nguyên nhân của biến động giá và tình hình thực tế của thị trường. Cơ quan có thẩm quyền có thể quyết định kết thúc hoặc gia hạn thời hạn áp dụng các biện pháp này dựa trên đánh giá cẩn thận của tình hình kinh tế và giá cả.

Tóm lại, các biện pháp bình ổn giá đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định kinh tế và bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng. Sự linh hoạt và tính cẩn thận trong việc áp dụng các biện pháp này là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả và công bằng trong việc quản lý giá cả trên thị trường.

4. Quy định về tổ chức thực hiện bình ổn giá

Tổ chức thực hiện bình ổn giá là một quy trình quan trọng, được định rõ và hướng dẫn cụ thể theo quy định của Điều 20 Luật Giá 2023. Điều này áp dụng cho các trường hợp được quy định tại Điều 18 của Luật Giá 2023, và quy trình này được triển khai một cách có hệ thống và bám sát theo các nguyên tắc và quy định của pháp luật.

- Trong trường hợp quy định tại điểm a khoản 2 của Điều 18 Luật Giá 2023, việc thực hiện bình ổn giá được tiến hành theo các bước cụ thể sau đây:

+ Các Bộ, cơ quan ngang Bộ có trách nhiệm đánh giá tình hình biến động giá cả trên thị trường hàng hóa và dịch vụ, đồng thời xác định tác động của việc này đến kinh tế - xã hội, sản xuất, kinh doanh, và cuộc sống của người dân. Các đánh giá này sẽ được tổng hợp và gửi đến Bộ Tài chính để đưa ra quyết định chủ trương về việc thực hiện bình ổn giá.

+ Dựa trên quyết định chủ trương của Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ có trách nhiệm chỉ đạo và hướng dẫn các Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện một số biện pháp, như kiểm tra các yếu tố tạo nên giá cả hoặc yêu cầu các doanh nghiệp báo cáo về các yếu tố này. Các biện pháp khác bao gồm kiểm soát hàng tồn kho và đánh giá cung cầu để xác định nguyên nhân và cơ sở cho quyết định áp dụng biện pháp bình ổn giá.

+ Các Bộ, cơ quan ngang Bộ cũng ban hành quyết định về việc áp dụng biện pháp bình ổn giá cùng với thời hạn và phạm vi áp dụng. Họ cũng có trách nhiệm hướng dẫn thực hiện các biện pháp này và báo cáo kết quả cho Chính phủ và Bộ Tài chính.

+ Các tổ chức và cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ cần phải tuân thủ các biện pháp bình ổn giá được công bố và thực hiện kê khai giá cả theo quy định của Luật Giá 2023.

- Trong trường hợp quy định tại điểm b khoản 2 của Điều 18 Luật Giá 2023, việc thực hiện bình ổn giá được tiến hành theo các quy trình sau:

+ Đối với việc bình ổn giá trên phạm vi toàn quốc, các Bộ, cơ quan ngang Bộ sẽ đánh giá diễn biến giá cả trên thị trường và gửi thông tin này đến Bộ Tài chính để đưa ra quyết định chủ trương về việc bình ổn giá. Trong trường hợp hàng hóa hoặc dịch vụ cần bình ổn giá ngay lập tức mà không nằm trong danh mục được quy định, Chính phủ sẽ xem xét và quyết định về việc áp dụng biện pháp này.

+ Đối với việc bình ổn giá tại cấp địa phương, các sở quản lý ngành sẽ đánh giá thực tế và mặt bằng giá trên địa bàn và gửi thông tin này đến Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để quyết định về việc thực hiện bình ổn giá. Các cơ quan này cũng có trách nhiệm tổ chức triển khai và báo cáo kết quả cho cấp trên.

+ Tương tự như trường hợp trước, tổ chức và cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ cần phải tuân thủ các biện pháp bình ổn giá và kê khai giá theo quy định của Luật Giá 2023.

+ Trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền ban bố tình trạng khẩn cấp và có quy định khác về việc thực hiện bình ổn giá, các quy định của pháp luật về tình trạng khẩn cấp sẽ được áp dụng.

Như vậy, quy trình thực hiện bình ổn giá là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự hợp tác giữa các cấp quản lý và doanh nghiệp để đảm bảo giá cả ổn định và phản ánh đúng tình hình thị trường.

Xem thêm >>> Quỹ bình ổn giá xăng dầu là gì? Tìm hiểu quy định pháp luật về quỹ bình ổn giá xăng dầu

Liên hệ đến hotline 19006162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn để được tư vấn pháp luật