Phân cấp quản lý – một trong những nội dung quan trọng của nguyên tắc tập trung dân chủ

Khái quát về nguyên tắc phân cấp quản lý trong hoạt động quản lý hành chính Nhà nước.

Hoạt động quản lý hành chính nhà nước là gì?

Quản lý là việc tổ chức chỉ đạo một hệ thống hay quá trình dựa trên những quy luật, định luật hay những nguyên tắc tương ứng, làm cho hệ thống hay quá trình đó vận động theo ý muốn của người quản lý và nhằm đạt được những kết quả đã định trước.

Quản lý hành chính nhà nước là một hình thức hoạt động của Nhà nước được thể hiện trước hết và chủ yếu bởi các cơ quan hành chính nhà nước, có nội dung là bảo đảm sự chấp hành Hiến pháp, Luật, Pháp lệnh, Nghị quyết của các cơ quan quyền lực nhà nước, nhằm tổ chức chỉ đạo một cách trực tiếp và thường xuyên công cuộc xây dựng kinh tế, văn hóa – xã hội, hành chính – chính trị.

Khái niệm và hệ thống các nguyên tắc cơ bản của quản lý hành chính nhà nước.

Nguyên tắc của quản lý hành chính nhà nước là tổng thể các quy phạm pháp luật hành chính có nội dung là những tư tưởng chủ đạo làm cơ sở để tổ chức thực hiện hoạt động quản lý hành chính nhà nước.

Các nguyên tắc của quản lý hành chính nhà nước có đặc điểm đó là được ghi nhận trong các văn bản pháp luật của Nhà nước, từ hiến pháp, luật đến các văn bản dưới luật. Tính chất pháp lý này còn xác định cơ sở để buộc các chủ thể phải tuân thủ một cách thống nhất và chính xác các nguyên tắc của quản lý hành chính nhà nước. Các nguyên tắc này còn mang tính khách quan, khoa học và ổn định. Các nguyên tắc này phải được xây dựng, tổng kết và rút ra từ thực tiễn quản lý hành chính nhà nước. Tuy nhiên, chúng lại được ghi nhận thông qua nhận thức chủ quan của con người. Mỗi nguyên tắc quản lý hành chính nhà nước đều có nội dung riêng, phản ánh những quy luật khách quan khác nhau trong quản lý hành chính nhà nước. Những nguyên tắc này có mỗi liên hệ chặt chẽ với nhau và tạo thành một hệ thống thống nhất.

Có hai nhóm nguyên tắc của quản lý hành chính nhà nước, đó là: nhóm các nguyên tắc chính trị - xã hội (gồm: nguyên tắc Đảng lãnh đạo trong quản lý hành chính nhà nước, nguyên tắc nhân dân lao động tham gia đông đảo vào quản lí hành chính nhà nước, nguyên tắc tập trung dân chủ, nguyên tắc bình đẳng giữa các dân tộc, nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa) và nhóm các nguyên tắc

Phân cấp quản lý – một trong những nội dung quan trọng của nguyên tắc tập trung dân chủ.

Tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của Nhà nước và hoạt động quản lý hành chính nhà nước cũng được thực hiện trên cơ sở tuân thủ nội dung của nguyên tắc này. Nguyên tắc này là sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ việc bảo đảm cả hai yếu tố tập trung và dân chủ trong quản lý hành chính nhà nước.

Thuật ngữ “phân cấp quản lí” dùng để chỉ sự phi tập trung hóa trong quản lý nhằm phát huy dân chủ, tự chủ, sáng tạo,… của địa phương, cơ sở, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và quản lý hành chính nhà nước. Phân cấp, phân cấp quản lý, phân cấp quản lý hành chính nhà nước là những thuật ngữ đối lập với tập trung, tập quyền[1].

Phân cấp quản lý là sự chuyển giao thẩm quyền từ cấp trên xuống cấp dưới nhằm đạt được một cách có hiệu quả mục tiêu chung của hoạt động quản lí hành chính nhà nước. Khi tiến hành phân cấp quản lý, đã có sự phân định rõ chức trách, nhiệm vụ, quyền hạn của các cấp trong bộ máy hành chính nhà nước. Mỗi cấp quản lý có những mục tiêu, nhiệm vụ, thẩm quyền và những phương tiện cần thiết để thực hiên tốt những mục tiêu, nhiệm vụ của cấp mình. Trong phạm vi thẩm quyền đươc giao mỗi cấp quản lý được phép tiến hành những hoạt động nhất định nhằm phát huy tính năng động sáng tạo của mình.

Phân cấp quản lý là những biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ. Tuy nhiên, điều này chỉ thực sự được thực hiện khi việc phân cấp quản lý đảm bảo được những yêu cầu sau đây:

Việc phân cấp quản lý phải đảm bảo cho trung ương có quyền quyết định trong những lĩnh vực then chốt, những vấn đề có ý nghĩa chiến lược nhằm đảm bảo sự phát triển cân đối và hài hòa của toàn xã hội, bảo đảm sự quản lý tập trung và thống nhất của Nhà nước trong phạm vi toàn quốc. Mạnh dạn giao quyền cho các địa phương, các đơn vị cơ sở để phát huy tính chủ động tích cực phát huy sức người, sức của,đẩy mạnh sản xuất và phục vụ đời sống, trên cơ sở đó hoàn thành mọi nhiệm vụ được trung ương và cấp trên giao phó. Mạnh dạn phân cấp cho địa phương và cơ sở là biện pháp đảm bảo tập trung, tránh cho trung ương và cấp trên phải ôm đồm các công việc mang tính sự vụ thuộc về chức trách của địa phương và cơ sở. Việc phân câp quản lý phải thật cụ thể, hợp lý trên cơ sở những quy định của pháp luật.

Phân cấp quản lý giữa các cấp trong bộ máy quản lý hành chính nhà nước là công việc hết sức phức tạp đòi hỏi phải xem xét từ nhiều yếu tố và góc độ khác nhau như: cơ sở kinh tế, xã hội, trình độ phát triển đồng đều về kinh tế, kết cấu hạ tầng, giao thông, thông tin, liên lạc, các yếu tố về dân tộc, trình độ dân trí, trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý ở địa phương và cơ sở,… Do đó, việc ban hành các quyết định về phân cấp quản lý cần phải có sự cân nhắc, tính toán kĩ lưỡng, hợp lý, tránh đưa ra những quyết định mang tính chung chung, tùy tiện. Tất cả nội dung của việc phân cấp quản lý bao giờ cũng phải được thể hiện trong các văn bản pháp luật của các cấp có thẩm quyền.

Sự cần thiết của phân cấp quản lý vỉa hè về các quận của UBND thành phố Hà Nội.

Phân cấp quản lí hiện nay ở nước ta có ý nghĩa, vai trò chủ yếu, như nhằm tăng cường tính chủ động, sáng tạo của cơ quan địa phương, của cơ quan được phân cấp quản lý, qua đó nâng cao hiệu quả của quản lý nhà nước; tăng cường dân chủ trong quản lý nhà nước, trong hệ thống bộ máy nhà nước cũng như đối với dân cư địa phương; tổ chức việc phân công hợp lý lao động quản lý trong bộ máy nhà nước; phản ánh xu hướng vận động chung trong tổ chức cơ quan địa phương các nước[2].

Trong quản lý hành chính nhà nước, tập trung nhằm bảo đảm thâu tóm quyền lực nhà nước vào chủ thể quản lý để điều hành, chỉ đạo việc thực hiện chính sách, pháp luật một cách thống nhất. Việc thực hiện phân cấp quản lý cần thiết ở chỗ: nó giúp cho nguyên tắc tập trung dân chủ không chỉ đồng nghĩa với việc đảm bảo sự lãnh đạo tập trung mà còn hướng tới mở rộng quyền cho đối tượng quản lý nhằm phát huy trí tuệ tập thể trong hoạt động quản lý, phát huy khả năng tiềm tàng của đối tượng quản lý trong quá trình thực hiện chính sách, pháp luật; tránh tình trạng chuyên quyền, độc đoán, quan liêu. Bởi, nếu chỉ có sự lãnh đạo tập trung mà không mở rộng dân chủ thì sẽ tạo điều kiện cho các hành vi lạm quyền, tệ quan liêu, hách dịch, cửa quyền, tham nhũng phát triển. Phân cấp quản lí là một nội dung của nguyên tắc dân chủ về phân quyền quản lý giữa các chủ thể quản lý tuy nhiên vẫn đảm bảo sự lãnh đạo tập trung thống nhất.

Phân cấp có vai trò và ý nghĩa hết sức quan trọng dưới hai góc độ: góc độ tổ chức quyền lực nhà nước, pháp chế và góc độ dân chủ.

Tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước là một trong những vấn đề quan trọng phải được thể chế hoá bằng các nguyên tắc Hiến pháp và bằng pháp luật. Dưới giác độ này, phân cấp là một biện pháp mang tính pháp lý để giải quyết mối quan hệ giữa trung ương và địa phương, xác định vị trí của từng cấp chính quyền - yếu tố quan trọng để hiện thực hoá nguyên tắc pháp chế - một đòi hỏi đối với phương thức hoạt động của Nhà nước pháp quyền.

Nhà nước pháp quyền được đặc trưng bởi tính dân chủ trong phương thức tổ chức quyền lực nhà nước. Dân chủ cũng vốn là một trong những nét ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa của chúng ta. Phân cấp với mục đích tạo quyền tự chủ, sáng tạo, phát huy tính năng động của địa phương, để khai thác thế mạnh và tiềm năng của chính quyền cơ sở là một biểu hiện rõ nét của dân chủ và phù hợp với xu thế hiện nay là tăng cường tính tự quản của địa phương trong việc quyết định những vấn đề của địa bàn lãnh thổ.

Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân, vì dân. Đối với hoạt động quản lý nhà nước, yêu cầu đã và đang đặt ra là bảo đảm tính khoa học, tính hiệu quả của quản lý nhà nước để hướng tới mục đích cuối cùng là tạo thuận lợi cho nhân dân, bảo vệ lợi ích của nhân dân. Việc phân định thẩm quyền rõ ràng, dựa trên luận cứ khoa học rằng chắc là điều kiện để phát huy tính hiệu quả của cơ chế quản lý nhà nước, tăng cường trách nhiệm và tinh thần phục vụ nhân dân của cán bộ, công chức các cơ quan nhà nước và là cơ sở để nhân dân giám sát, kiểm tra hoạt động của bộ máy nhà nước.

Với vai trò như vậy, phân cấp là một đòi hỏi bức bách và có thể được xem là một trong những nội dung của nguyên tắc quản lý nhà nước.

Trên cơ sở sự cần thiết của phân cấp quản lý, UBND Thành phố Hà nội ban hành quyết định số 55/2007/QĐ-UBND về phân cấp quản lý nhà nước về hạ tầng kỹ thuật đô thị theo nghị quyết số 08/2006/NQ-HĐND ngày 22/7/2006 của HĐND thành phố Hà Nội. Khoản 1.1 Điều 1 Quyết định số 55/2007/QĐ-UBND về phân cấp quản lý nhà nước về hạ tầng kỹ thuật đô thị giữa Thành phố và quận, huyện thực hiện theo Nghị quyết số 08/2006/NQ-HĐND ngày 22/7/2006 của HĐND Thành phố Hà Nội đối với lĩnh vực quản lý hè phố như sau: “Thành phố: Thống nhất chung và hướng dẫn về công tác quản lý đầu tư xây dựng và duy tu, khai thác hè phố trên địa bàn thành phố Hà Nội; Quận, Huyện: Quản lý đầu tư xây dựng và duy tu, khai thác hè phố; cấp phép sử dụng tạm thời hè phố để trông giữ ô tô, xe đạp, xe máy, vật liệu xây dựng; sử dụng tạm thời hè phố vào việc cưới, việc tang, kinh doanh bán hàng ăn uống theo giờ quy định”.

Vỉa hè là bộ phận của hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật đô thị thuộc sở hữu Nhà nước. Vỉa hè còn bao chứa các công trình cấp, thoát nước, chiếu sáng, thông tin, môi trường,… và được sử dụng chủ yếu dành cho người đi bộ. Quản lý đô thị là quá trình tác động bằng các cơ chế, chính sách của các chủ thể quản lý đô thị (các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội, các sở, ban ngành chức năng) vào các hoạt động đô thị nhằm thay đổi hoặc duy trì hoạt động đó. Trên góc độ nhà nước, quản lý nhà nước đối với đô thị là sự can thiệp bằng quyền lực của mình (bằng pháp luật, thông qua các văn bản pháp luật) vào các quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở đô thị nhằm phát triển đô thị theo định hướng nhất định. Công tác quản lý vỉa hè là một trong các nội dung của quản lý đô thị và nó mang dầy đủ các đặc điểm của quản lý đô thị.

Phân cấp quản lý vỉa hè là sự phân công nhiệm vụ thực hiện quản lý trật tự vỉa hè[3]. Phân cấp quản lý vỉa hè là một biểu hiện của phân cấp quản lý. Trong hoạt động quản lý nhà nước trên thực tế, các chủ thể quản lý phải thực hiện công việc quản lý ở rất nhiều khu vực khác nhau, trên các đối tượng khác nhau. Vì thế mà lượng công việc giải quyết là vô cùng nhiều, khó tránh khỏi việc thiếu trách nhiệm trong hoạt động quản lý. Khi đó, việc phân cấp quản lý sẽ giúp cho các cấp có thể phân chia công việc và tập trung quản lý một khu vực nhất định.

Các vỉa hè thường xuyên bị người dân, những người kinh doanh lấn chiếm để cho thuê để xe, bán hàng rong, bày biện đồ kinh doanh,… làm mất mỹ quan đô thị, lấn chiếm đường dành cho người đi bộ,… Trên địa bàn thành phố Hà Nội có rất nhiều địa bàn mà người dân vi phạm. Không thể nào mà một lượng lớn công việc như thế cấp trung ương đều phải giải quyết. Khi đấy, thủ tục lằng nhằng, rồi thời gian chờ đợi cấp trung ương phân công nhiệm vụ, cử người xuống giải quyết vô cùng lâu và thiếu thực tế. Do đó, cần có sự phân cấp quản lý khu vực các vỉa hè cho các quận để các quận chủ động việc thực hiện hoạt động quản lý vỉa hè, đồng thời giúp cho các cấp trung ương phát huy được khả năng quản lý của mình.