Nhà thơ Thế Lữ từng nhận xét khá tinh tế về Xuân Diệu: “Xuân Diệu là một người của đời, một người ở giữa loài người. Lầu thơ của ông xây dựng trên đất của một tấm lòng trần gian”. Có thể nói, Xuân Diệu đã mang đến cho thơ ca Việt Nam một “bộ y phục hiện đại”, táo bạo, một cảm hứng chưa từng có chốn non trẻ yên tĩnh này. Mỗi độ xuân về, trái tim non nớt của các thế hệ trẻ lại rung lên những cảm xúc yêu đời nồng nàn, mãnh liệt trước lời ru thấm thía của nhà thơ Xuân Diệu. Một trong những lời ru tình sâu lắng ấy được chuyển tải qua tác phẩm “Vội vàng” - bài thơ tiêu biểu cho phong cách thơ độc đáo của Xuân Diệu. Cả bài thơ là một tình yêu cuộc sống mãnh liệt, một niềm đam mê sống đến nôn nóng, cuồng nhiệt. Đến với 13 câu đầu của bài “Vội vàng” ta sẽ thấy rõ khát vọng táo bạo, lạ lùng của nhà thơ và hình ảnh mùa xuân – vẻ đẹp thiên đường nơi hạ giới.

Rút ra từ tập “Thơ thơ”, Vội vàng là thi phẩm kết tinh vẻ đẹp hồn thơ Xuân Diệu trước cách mạng tháng 8. Mở đầu bài thơ là khổ thơ ngũ ngôn thể hiện ước muốn cháy bỏng của thi sĩ:

Tôi muốn tắt nắng đi

Cho màu đừng nhạt mất

Tôi muốn buộc gió lại

Cho hương đừng bay đi

Câu thơ ngắn, nhịp nhanh, điệp ngữ liên tiếp, điệp, đảo cấu trúc, khổ thơ như một khúc ca sôi nổi, thiết tha về những khát khao, khát khao nảy sinh từ trái tim nhà thơ. Một thái độ oai nghiêm như muốn đoạt quyền tạo hóa, Xuân Diệu muốn tự mình dập tắt nắng, muốn buộc gió cho sắc hương không phai, nghĩa là Xuân Diệu muốn lưu giữ mãi hương thơm, muốn cho vẻ đẹp của mùa xuân bất tử trên cõi đời. Điệp ngữ “tôi muốn” và thể thơ ngũ ngôn với tiết tấu nhanh, mạnh, dứt khoát đã góp phần thể hiện khát khao thiết tha, mãnh liệt ấy. Điều này có nghĩa là Xuân Diệu luôn mong muốn một mùa xuân tuyệt vời. Ước muốn, khát vọng của nhà thơ vô cùng lãng mạn. Phải có một tâm hồn thơ yêu đời mãnh liệt đến mức vô tận thì mới có những ham muốn bồng bột, táo bạo và đầy sức trẻ như muốn nâng niu gìn giữ mọi điều tốt đẹp nhất của tạo hóa.

Là nhà thơ của khát vọng giao cảm với cuộc đời, sự mong muốn chiếm lĩnh vẻ đẹp thiên nhiên của Xuân Diệu xuất phát từ bức tranh thiên nhiên tươi đẹp đang mơn mởn non tơ. Thiết tha với cuộc sống với tình yêu cuộc sống mãnh liệt, với đôi mắt trong xanh, ngơ ngác và tràn đầy niềm vui, Xuân Diệu đã phát hiện ra nhiều vẻ đẹp đáng yêu say đắm của thiên nhiên và cuộc sống con người trên trần gian, nhưng đẹp nhất, vui nhất và huy hoàng nhất là mùa xuân và tuổi trẻ:

Của ong bướm này đây tuần tháng mật

Này đây hoa của đồng nội xanh rì

Này đây lá của cành tơ phơ phất

Của yến anh này đây khúc tình si

Và này đây ánh sáng chớp hàng mi

Mỗi buổi sớm thần Vui hằng gõ cưa

Tháng Giêng ngon như một cặp môi gần!

Từ câu thơ năm chữ ngắn gọn, khúc thơ bỗng biến thành câu tám chữ liền mạch với hàng loạt biện pháp nghệ thuật đặc sắc: điệp từ, điệp ngữ, lặp cấu trúc, liệt kê, so sánh. Khổ thơ như được phổ nhạc với âm điệu sôi nổi, thiết tha như tiếng thác dâng trào. Phép liệt kê, điệp ngữ “này đây” được lặp lại liên tiếp trong năm dòng thơ liên tiếp vừa gợi lên sự hiện hữu của hương sắc rực rỡ thiên nhiên, vừa thể hiện niềm vui sướng tột độ của nhà thơ. Điệp từ “của” lặp lại khiến câu thơ có vẻ hơi Tây và mới lạ. Sau từ “của” kết nối bức tranh thiên nhiên tươi đẹp nơi thiên đường hạ xuống trần thế lần lượt hiện ra, vườn xuân cũng là vườn yêu, vườn tình, vườn ái ân hạnh phúc. Thiên nhiên tạo vật say sưa, rộn ràng, mê mải trao gửi sắc hương, xui khiến lòng người ngất ngây tận hưởng, để thi nhân tạo hóa thành tình nhân. Một nét hồn nhiên vào rạo rực trước vẻ đẹp thất thần của tạo hóa. Lời thơ như một tiếng ngỡ ngàng và sung sướng. Có gì đó như vội vàng quấn quýt, có gì đó như say mê đắm say. Nhà thơ dường như muốn nói bằng một cử chỉ vội vàng, dồn dập rằng: Tất cả vẻ đẹp kỳ diệu, kỳ diệu của mùa xuân và cuộc sống là của ta trong vòng tay ta, vậy còn chờ gì nữa?

Tiếng chim cất lên tưng bừng rộn rã tạo nên một khúc nhạc tình si trong không gian tràn ngập ánh sáng. Mùa xuân tưng bừng, mùa xuân rộn rã đã dần đến cho nhà thơ một niềm vui, niềm ham muốn nắm bắt và muốn hưởng thụ mỗi sáng.

Mỗi buổi sớm thần vui hằng gõ cửa

Tháng giêng ngon như một cặp môi gần

Có ai lại so sánh thiên nhiên, so sánh thời gian với con người… Nhưng Xuân Diệu thì có. Ông luôn lấy con người làm chuẩn mực của cái đẹp, tạo nên vẻ đẹp riêng trong bức tranh xuân thi sĩ. Đúng là chỉ có nhà thơ mới, một nhà thơ chịu ảnh hưởng sâu sắc của phong cách phương Tây, mới có tư duy mới mẻ và táo bạo như vậy. Nhà thơ so sánh “tháng giêng” với đôi môi căng mọng của người thiếu nữ đang độ thanh xuân. Tuần tháng mật của mùa yêu thương cũng trở thành mùa vui của bướm ong dập dìu, cành tơ phơ phất đầy nhựa sống, tiếng hót say sưa của cặp yến oanh trở thành khúc tình si, say đắm lòng người và ánh sáng xuân lướt qua hàng mi diễm lệ của người đẹp kiều diễm. Chỉ một từ “ngon” đã bộc lộ hết tâm trạng của Xuân Diệu với thiên nhiên: si mê, say đắm, khao khát được tận hưởng, được nâng niu, được ôm trọn thiên nhiên.

Với Xuân Diệu mọi thứ đều mới mẻ và với đôi mắt xanh non nớt của cái tôi cá nhân, Xuân Diệu đã phát hiện ra rằng thế gian này đẹp nhất vì có con người. Cuộc sống tốt nhất là ở tuổi trẻ, cuộc đời đẹp nhất là vào lúc tuổi xuân. Người ta nếu không biết trân trọng khi còn trẻ, con người sẽ không còn thể tận hưởng điều đẹp đẽ ấy. Nhưng tuổi trẻ sẽ tàn phai theo thời gian nên vì thế nhà thơ phải sống vội vàng. Hai dòng cuối bài thơ luôn là dòng tâm trạng của tác giả, nhưng lúc ấy ông chợt nhận ra, chợt nhớ đến quy luật của thời gian, của tạo hóa:

Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa

Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân

Dấu hiệu "." giữa câu thơ, chia đôi dòng chữ thành hai luồng cảm xúc. Đang hả hê trong bữa tiệc sắc đẹp trần gian và reo lên "tôi sung sướng", nhà thơ đã phải ngừng lặng với cảm giác "vội vàng một nửa". Dự cảm mơ hồ về sự mong manh, ngắn ngủi của kiếp người đã khiến cho thi nhân phải sống vội vàng tận hưởng. Xuân Diệu biết mình vội vàng, bỏ lỡ thanh xuân, bỏ lỡ tuổi trẻ. Rõ ràng là thời gian chưa đuổi tới, mà nhà thờ đã lo sợ sự chảy trôi. Nói như vậy để thấy rằng nhà thơ Xuân Diệu luôn bị ám ảnh bởi những giai đoạn và quy luật của thời gian. Haicâu thơ như bản lề khép mở tâm trạng vừa vồ vập đắm say trong vẻ đẹp của cuộc sống, tình yêu vừa có linh cảm bất an, lo lắng của nhà thơ. Chợt nhịp thơ chậm lại, trở nên trầm ngâm, sâu lắng bởi sự thật không thể dùng bàn tay để can thiệp: thời gian qua mau, tuổi trẻ đã đi thì sẽ không trở lại. Qua đây, phải nói rằng Xuân Diệu là nhà thơ của những cảm quan tinh tế về thời gian, không gian.

Đến đây ta đã hiểu được vì sao mà thi sĩ muốn can dự vào những quy luật muôn đời của tạo hóa để không phải là một ước muốn ngông cuồng nông nổi. Đó là những khát vọng cháy bỏng của Xuân Diệu, ước muốn bất tử hóa của cái đẹp, giữ cho cái đẹp tỏa sắc lên hương vị của cuộc sống.

Tóm lại, 13 dòng đầu bài thơ “Vội vàng” của tác giả Xuân Diệu là những vần thơ tả cảnh lãng mạn, mộng mơ. Đồng thời, qua những câu thơ này, chúng ta rút ra được một quan niệm sống mới mẻ: sống khẩn trương chừng nào còn trẻ, còn “mùa xuân”; Bởi vì cuộc sống có rất nhiều điều tốt đẹp để ngắm nhìn và tận hưởng. Tuy nhiên, sống vội vàng không có nghĩa là sống cẩu thả, hèn nhát; nhưng hãy sống sao cho xứng đáng với những gì cuộc đời ban tặng, hãy sống có trách nhiệm, biết yêu thương và tận hưởng những điều giản đơn nhất!

Bài phân tích trên đã làm rõ nội dung 13 câu đầu bài thơ Vội vàng. Mong bài viết sẽ giúp ích được cho bạn đọc và các bạn học sinh. Cảm ơn quý bạn đọc đã quan tâm theo dõi bài viết của Luật Minh Khuê..