Phân tích 6 câu thơ đầu bài Khi con tu hú chọn lọc hay nhất

I. Lập dàn ý phân tích

1. Mở bài

‐ Giới thiệu nhà văn Tố Hữu và bài thơ “Khi con tu hú”.

‐ Nhà thơ Tố Hữu là người có ảnh hưởng rộng rãi đến nền văn học Việt Nam.

‐ “Khi con tu hú” được ông viết trong tù, hoàn cảnh lao tù bị áp bức, đánh đập nhưng không thể trói buộc được với tâm hồn lạc quan, khao khát tự do của mình.

2. Thân bài

- Bức tranh mùa hè tươi sáng, rộn rã:

+ Tiếng chim "tu hú gọi bầy" báo hiệu hè về

+ Hè về là "lúa chiêm đang chín", là khi "trái cây ngọt dần".

+ Tính từ chỉ trạng thái "đương chín", "ngọt dần" gợi ra sự biến đổi của lúa, của trái cây khi vào hè.

→ Nhà thơ Tố Hữu cảm nhận mùa hè bằng tất cả các giác quan, đó không chỉ là thính giác, thị giác mà còn là xúc giác và bằng chính trái tim tha thiết yêu đời.

+ Bức tranh mùa hè được điểm xuyết bởi âm thanh râm ran của ve, bởi sắc vàng của bắp, sắc đỏ của nắng.

+ Động từ "dậy", tính từ chỉ mức độ "đầy" được sử dụng rất khéo đã gợi ra cái rộn rã của âm thanh, cái chan chứa, tràn đầy của nắng.

→ Sự kết hợp giữa những gam màu tươi sáng và những hình ảnh bình dị, quen thuộc đã mang đến những cảm nhận thật đẹp, thật ấn tượng về mùa hè.

- Tình yêu cuộc sống, khát khao tự do của người chiến sĩ:

+ "Trời xanh" gợi ra không gian rộng lớn, khoáng đạt.

+ Hình ảnh nhân hóa "đôi con diều sáo lộn nhào từng không" gợi liên tưởng đến khát vọng tự do của nhà thơ Tố Hữu.

→ Đôi cánh tự do của diều sáo cũng tựa như khát khao tự do, vượt thoát khỏi chốn lao ngục để hòa nhập với với cảnh ngày hè rực rỡ của quê hương, cuộc đời rộng lớn, với sự nghiệp cách mạng của người chiến sĩ trẻ.

3. Kết bài

Cảm nhận chung về nội dung, nghệ thuật 6 câu thơ đầu. Ý nghĩa sáu dòng đầu bài thơ “Khi con tu hú”: Qua sáu dòng đầu của bài thơ “Khi con tu hú”, nhà thơ Tố Hữu đã tạo nên một khung cảnh thiên nhiên thôn quê thanh bình ở Việt Nam. Cảnh vật mùa hè trong tâm hồn nhà thơ phản ánh khát vọng tự do cháy bỏng của nhà văn trong chốn ngục tù.

II. Bài văn mẫu cảm nhận 6 câu thơ đầu "Khi con tu hú" hay nhất

Với Tố Hữu, thơ là vũ khí đấu tranh cách mạng. Ðó chính là đặc sắc và cũng là bí quyết độc đáo của Tố Hữu trong thơ ca". Tố Hữu không chỉ là một nhà thơ mà còn là một người chiến sĩ cộng sản kiên trung. Đọc thơ Tố Hữu ta không chỉ thấy được những bước chuyển mình của lịch sử mà còn bắt gặp một tinh thần sục sôi, nhiệt huyết của một chàng thanh niên trẻ yêu nước, trung thành với sự nghiệp cách mạng. Tinh thần ấy được thể hiện rõ nét qua bài thơ "Khi con tu hú". Được Tố Hữu sáng tác trong hoàn cảnh tù đày, bài thơ không chỉ thể hiện được khát khao tự do, lý tưởng cách mạng sục sôi mà còn bộc lộ một tình yêu tha thiết với thiên nhiên, cuộc đời, điều này được thể hiện rõ nét qua bức tranh mùa hè trong 6 câu thơ đầu của bài.

Bài thơ "Khi con tu hú" sáng tác tháng 7 năm 1939, khi nhà thơ trên bước đường hoạt động cách mạng bị địch bắt giam tại lao Thừa Thiên - Huế (Tố Hữu bị địch bắt tháng 4-1939 - khi nhà thơ mới 19 tuổi). Bài thơ thể hiện tâm trạng ngột ngạt của người cộng sản trẻ tuổi sôi nổi yêu đời bị giam cầm giữa bốn bức tường vôi lạnh. Tâm trạng ấy càng trở nên bức bối khi nhà thơ hướng tâm hồn mình đến với bầu trời tự do ở bên ngoài. Mở đầu bài thơ, Tố Hữu đã tái hiện trước mắt người đọc bức tranh thiên nhiên mùa hè sống động với những gam màu tươi sáng và âm thanh rực rỡ:

Khi con tu hú gọi bầy

Lúa chiêm đương chín, trái cây ngọt dần.

Vườn râm dậy tiếng ve ngân

Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào

Trời xanh càng rộng càng cao

Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

Giữa tháng hè nắng lửa, giữa cái im lìm đáng sợ của chốn lao tù chợt vang lên tiếng tu hú gọi bầy: “Khi con tu hú gọi bầy”. Trong tiềm thức của con người Việt Nam, tiếng tu hú là tiếng gọi mùa: 'Tu hú kêu, tu hú kêu, hoa phượng nở, hoa gạo đỏ đầy ước mơ hy vọng...". Đó là mùa hạ chói chang ánh nắng và đi cùng với đó là những sắc màu rực rỡ của thiên nhiên. Tiếng tu hú thân quen bất chợt vang vọng gợi lên trong tâm hồn người thanh niên trẻ tuổi đang sục sôi ước mơ, khát vọng nhưng bị mất tự do ấy bao suy tưởng về một mùa hè ngập tràn màu sắc và niềm vui.

Bức tranh mùa hè được gợi mở qua âm thanh tiếng chim "tu hú gọi bầy" - loài chim báo hiệu mùa hè. Âm thanh rộn rã, tươi vui của chim tú hú không chỉ gọi về mùa hè mà còn làm bừng sáng cả bức tranh thơ, mang đến cái xốn xang, bồi hồi trong lòng người. Hè về là "lúa chiêm đang chín", là khi "trái cây ngọt dần". Tính từ chỉ trạng thái "đương chín", "ngọt dần" không chỉ gợi ra sự biến đổi của lúa, của trái cây khi vào hè mà còn tạo ấn tượng về một hành động đang tiếp diễn ngay trước mắt. Sự sống như bung nở, căng tràn ngay trước mắt khiến nhà thơ lưu luyến, đắm say. Nhà thơ Tố Hữu cảm nhận mùa hè bằng tất cả các giác quan, đó không chỉ là thính giác, thị giác mà còn là xúc giác và bằng chính trái tim tha thiết yêu đời.

Vườn râm dậy tiếng ve ngân

Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào

Bức tranh mùa hè tiếp tục được điểm xuyết bởi âm thanh râm ran của ve, bởi sắc vàng của bắp, sắc đỏ của nắng. Sự kết hợp giữa những gam màu tươi sáng và những hình ảnh bình dị, quen thuộc đã mang đến những cảm nhận thật đẹp, thật ấn tượng về mùa hè. Người đọc như được hòa nhập làm một với cuộc sống bình dị mà tươi sáng trong bức tranh thơ, tiếng chim tu hú đưa ta trở về với một vùng quê yên bình, bên tai là âm thanh tha thiết của chim tu hú, là cái râm ran của tiếng ve, trước mắt là sắc vàng rực của lúa chiêm, bắp rây, sắc đào ấm áp của nắng hè, là sắc xanh của vườn râm.

Động từ "dậy", tính từ chỉ mức độ "đầy" được sử dụng rất khéo đã gợi ra cái rộn rã của âm thanh, cái chan chứa, tràn đầy của nắng. Tất cả như đang diễn ra sống động ngay trước mắt. Đặc biệt hơn cả là bức tranh mùa hè tươi sáng, đẹp đẽ ấy không phải điều nhà thơ có thể "mắt thấy, tai nghe" mà là những hồi ức được tái hiện trong tâm trí của nhà thơ Tố Hữu. Trong hoàn cảnh tù đày, nhà thơ không có điều kiện để ngắm nhìn, "thưởng thức" trực tiếp cảnh sắc, hương vị của ngày hè mà chỉ có thể đắm chìm trong những hồi ức tốt đẹp. Bốn câu thơ đầu tiên đã thể hiện được tình yêu thiên nhiên, tình yêu cuộc đời tha thiết, mãnh liệt của người chiến sĩ cách mạng. Tình yêu ấy có thể vượt ra khỏi hoàn cảnh xiềng xích, mất tự do để tìm về với cuộc sống yên bình, tươi sáng ngoài kia.

Trời xanh càng rộng càng cao

Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

"Trời xanh" gợi ra không gian rộng lớn, khoáng đạt. Hình ảnh nhân hóa "đôi con diều sáo lộn nhào từng không" vừa là hình ảnh tả thực về những con chim diều sáo bay lượn tự do trên bầu trời vừa gợi liên tưởng đến khát vọng tự do của nhà thơ Tố Hữu. Đôi cánh tự do của diều sáo cũng tựa như khát khao tự do, vượt thoát khỏi chốn lao ngục để hòa nhập với với cảnh ngày hè rực rỡ của quê hương, cuộc đời rộng lớn, với sự nghiệp cách mạng của người chiến sĩ trẻ.

Mùa hè được tái hiện trong tâm trí người tù rất chân thực, màu sắc hài hòa với những âm thanh sống động. Đó là màu rộm vàng của lúa chín, sắc đỏ lấp ló của quả ngọt, màu vàng tươi của ngô, sắc đào tươi của nắng, màu xanh thẳm của trời cao... tiếng ve ngân râm ran, tiếng sáo diều vi vút... Chao ôi! Đẹp đẽ quá! Rạo rực quá! Mới hồi tưởng thôi đã đủ cồn cào khao khát lao ra trời cao mà nhảy nhót hát ca. Tác giả đã vẽ lên bức tranh mùa hè sống động và tươi tắn bằng những từ ngữ giản dị, nhưng đầy sức gợi hình, gợi cảm. Nếu không có niềm gắn bó tha thiết với cuộc đời, không có niềm khao khát tự do mãnh liệt, không có một tâm hồn tinh tế nhạy cảm và một trí tưởng tượng vô cùng phong phú thì nhà thơ không thế viết được những câu thơ tuyệt vời đến thế....

Đoạn thơ sử dụng nghệ thuật tả cảnh rất sinh động, cụ thể và gợi cảm, các từ ngữ lựa chọn có giá trị tạo hình. Đặc biệt, phép liệt kê được vận dụng tạo ra những ấn tượng huy hoàng về một mùa hè phong phú, sôi động đong đầy ước mơ và khát vọng tuổi trẻ. Hình ảnh thiên nhiên mùa hè hiện lên trong tâm hồn nhà thơ trong cánh lao tù ấy đã thể hiện niềm khát vọng tự do cháy bỏng không thể kìm nén nổi. Đoạn thơ đã cho ta hiểu thêm nét đẹp trong tâm hồn người cộng sản trẻ tuổi. Người chiến sĩ xả thân vì lý tưởng cao đẹp đó có một thế giới nội tâm rất mực phong phú, rung động mãnh liệt với nhịp đập của cuộc sống, gắn bó thiết tha với quê hương ruộng đồng.

Trên đây Luật Minh Khuê đã hướng dẫn các em xây dựng dàn ý và hoàn thiện bài văn mẫu Cảm nhận về 6 câu thơ đầu bài Khi con tu hú, bên cạnh đó để cảm nhận được tình yêu thiên nhiên và khát vọng tự do của nhà thơ Tố Hữu, các em có thể tham khảo thêm một số bài văn phân tích cảm nhận mà Luật Minh Khuê đã viết. Trân trọng cảm ơn quý bạn đọc đã lắng nghe và theo dõi!