Phân tích các kiểu mẫu chính của Carl Jung

I. Giới thiệu Nhà tâm lý học Carl Jung và các kiểu mẫu chính của Carl Jung

1. Giới thiệu khái quát Carl Gustav Jung

Carl Gustav Jung  sinh ngày 26 tháng 7 năm 1875 – mất ngày 6 tháng 6 năm 1961; Ông là một bác sĩ tâm thần học, nhà tâm lý học Thụy Sĩ.

Ông Carl Gustav Jung sinh ra ở một thị trấn nhỏ ở vùng biên giới giáp ranh ba nước Thụy Sĩ, Đức, Áo. Thị trấn kesswil nằm bên bờ hồ Constance, dưới chân núi phía bắc của dãy Alpe huyền thoại. Ông là một nhà tâm thần học người Thụy Sĩ, người sáng lập trường phái Tâm lý học phân tích.

Ông sinh ra và lớn lên trong một gia tộc có giáo dục đàng hoàng, kể cả một số bà con của ông là giáo sĩ và cả những người được coi là có tâm thức kỳ quặc.

Những người lớn tuổi trong dòng họ Jung bắt đầu cho cậu bé học tiếng Latinh khi cậu bắt đầu lên 6 tuổi, một quá trình đầu tư rất sớm vào ngôn ngữ và văn chương, nhất là văn chương cổ điển. Ngoài phần lớn những ngôn ngữ Tây phương hiện đại, Jung còn có khả năng đọc những văn kiện bằng ngôn ngữ văn viết thời cổ xưa, kể cả kinh Phạn, ngôn ngữ bản gốc của kinh thánh Ấn giáo.

Tuổi dậy thì của Carl là một đứa trẻ đơn độc, chán nản việc đến trường, và ông không thể chịu nổi việc phải cạnh tranh với những học sinh khác. Sau đó ông được đưa đến trường nội trú ở Basel, Switzerland, ở nơi đó ông trở thành trung tâm của những hằn học ghen ghét và chế nhạo. Thế là cậu bé đã giả vờ ốm để né tránh, và có thói quen ngất xỉu trước áp lực của trường học.

Mặc dù chọn lựa học về ngành khảo cổ học, nhưng sau đó ông chuyển sang học nghề thuốc ở Đại học Basel, được huấn luyện bởi một nhà thần kinh học nổi danh là Kraff–Ebing, thế là ông ở hẳn với ngành bác sĩ tâm thần từ đó.

Ông được xem là một trong các nhà tâm thần học hiện đại tiên phong trong cách nhìn nhận về hệ tâm trí người như là thứ có "bản chất tôn giáo", và lấy đó làm trung tâm điểm cho mọi khảo cứu. Ông cũng nổi tiếng là một người chuyên nghiên cứu về biểu tượng học và phân tích giấc mơ. Mặc dù dành phần lớn thời gian cho việc trị liệu lâm sàng, nhưng Jung cũng viết nhiều công trình về các lĩnh vực khác có liên quan, như các tác phẩm về triết học phương Đông và phương Tây, về Giả Kim Thuật, Thiên văn học, xã hội học, văn học nghệ thuật.

Nhà tâm lý học Carl Jung khảo xét sâu xa về cái được gọi là Thành toàn bản ngã – Individuation, đây là một tiến trình tâm lý nhằm thống hợp các mặt đối lập của hệ tâm trí là Vô thức và Ý thức trên cơ sở vẫn giữ mối liên hệ "tự hành" tương đối của chúng, giúp một cá nhân trở nên THÀNH TOÀN. Khái niệm này là hạt nhân lý luận của học thuyết Tâm lý học phân tích.

Carl Jung cũng tạo sinh ra rất nhiều thuật ngữ tâm lý khác, ví dụ: Nguyên Mẫu, Vô thức tập thể, Phức cảm, Đồng Hiện (Synchronicity - có phần giống với thuyết "đồng thanh tương ứng - đồng khí tương cầu". Là những "Ngẫu nhiên có ý nghĩa", theo một cách thức Nhân -Quả phi tuyến tính như Butterfly effect). Nhiều công cụ nghiệm kê tâm trí, như bảng phân loại tính cách của Myers – Briggs (MBTI) được phát triển dựa chủ yếu trên học thuyết của Jung. Niềm say mê khảo cứu triết học và các hiện tượng dị thường khiến nhiều người xem ông là một nhà thần bí học, nhưng Jung luôn muốn được nhìn nhận như một nhà khoa học.

2. Khái quát các kiểu mẫu chính của Carl Jung

Theo Carl Jung, tâm trí con người có những đặc tính bẩm sinh “ghi khắc” vào như một kết quả của quá trình tiến hóa. Những bẩm chất chung này được khởi nguồn từ quá khứ của tổ tiên. Nỗi sợ bóng tối hay sợ rắn và nhện là những ví dụ, và thật thú vị khi ý tưởng này gần đây vẫn còn lưu truyền trong thuyết điều kiện hóa có chuẩn bị.

Mặc dù vậy, không hẳn là những khuynh hướng riêng lẻ, mà cái quan trọng ở đây là việc những khía cạnh của vô thức tập thể đã hình thành theo những nhánh hệ thống riêng của tính cách. Jung gọi những hình ảnh và ký ức của tổ tiên này là những “nguyên mẫu”.

Với những nguyên mẫu – đó là những hình ảnh và suy nghĩ mang ý nghĩa phổ quát qua nhiều nền văn hóa, có thể xuất hiện trong những giấc mơ, trong văn học, nghệ thuật hay tôn giáo. Carl Jung tin rằng những biểu tượng từ các nền văn hóa khác nhau thường khá tương đồng vì chúng đều xuất phát từ những nguyên mẫu chung của toàn bộ nhân loại, là một phần của vô thức tập thể ngoài kia.

Đối với Carl Jung, quá khứ cổ xưa trở thành nền tảng của tâm hồn con người, định hướng và ảnh hưởng lên hành vi hiện tại. Ông tuyên bố rằng mình đã xác định được nhiều nguyên mẫu nhưng ông chú ý đặc biệt đến bốn nguyên mẫu cơ bản.

Cụ thể Carl Jung đã gắn những nguyên mẫu này là Self (Bản ngã), Persona (Mặt Nạ), Bóng Tối (Shadow) và Tính Nữ (Anima)/ Tính Nam (Animus).

a. Persona (Mặt Nạ)

Theo Carl Jung , mặt nạ (The Persona) là bộ mặt bên ngoài ta thể hiện ra với thế giới. Nó che đậy cái tôi thực sự bên trong và Jung mô tả nó như nguyên mẫu “thích ứng”. Đây là bộ mặt hay vai trò mang tính đại diện mà chủ thể “chưng” ra với người khác và như thể một ai đó rất khác với con người thực sự bên trong của họ (như một diễn viên).

b. Self (Bản ngã)

Với nguyên mẫu bản ngã (self) mang đến cảm nhận về sự thống nhất trong trải nghiệm. Đối với Jung, mục tiêu tối thượng của mỗi cá nhân là đạt được trạng thái thống nhất về bản dạng cá nhân (Selfhood) (tương tự như sự tự khẳng định mình), và trong nội dung này, Jung (giống như Erikson) chuyển dần về định hướng mang tính nhân văn hơn.

c. Tính Nữ (Anima)/ Tính Nam (Animus)

Một nguyên mẫu khác là tính nữ/ tính nam. “Tính Nữ/Tính Nam” như một hình ảnh phản chiếu trong gương của giới tính sinh học, mặt nữ tính trong vô thức ở đàn ông và khuynh hướng nam tính ở phụ nữ.

d. Bóng Tối (Shadow)

Nguyên mẫu tiếp theo là bóng tối (shadow). Đây là khía cạnh “thú tính” trong nhân cách (như “cái nó” của Freud). Nó là nguồn căn của cả những năng lượng kiến tạo và hủy diệt. Theo thuyết tiến hóa, có thể chính các nguyên mẫu của Jung đã phản ánh những bẩm chất vốn từng có giá trị sinh tồn.

=> Carl Jung cho rằng những nguyên mẫu trên là sản phẩm của tập hợp nhiều trải nghiệm của đàn ông và phụ nữ sinh sống cùng nhau. Tuy nhiên, trong quá trình văn minh hóa ở phương Tây, người ta thường không khuyến khích nam giới sống với mặt nữ tính của mình và phụ nữ thì không nên thể hiện khuynh hướng nam tính ra. Đối với Carl Jung, kết quả của hiện tượng này là sự phát triển tâm lý đầy đủ của cả hai giới bị hủy hoại.  

II. Phân tích các kiểu mẫu chính của Carl Jung

1. Persona (Mặt Nạ)

Tính cách là cách chúng ta thể hiện mình với thế giới. Từ "persona" có nguồn gốc từ một từ Latinh có nghĩa đen là "mặt nạ". Tuy nhiên, nó không phải là một chiếc mặt nạ theo nghĩa đen.

Theo Carl Jung , mặt nạ (The Persona) ở đây là bộ mặt bên ngoài ta thể hiện ra với thế giới. Nó che đậy cái tôi thực sự bên trong và Jung mô tả nó như nguyên mẫu “thích ứng”. Đây là bộ mặt hay vai trò mang tính đại diện mà chủ thể “chưng” ra với người khác và như thể một ai đó rất khác với con người thực sự bên trong của họ (coi như một diễn viên).

Nhân vật đại diện cho tất cả các mặt nạ xã hội khác nhau mà chúng ta đeo trong các nhóm và tình huống khác nhau. Nó có tác dụng che chắn bản ngã khỏi những hình ảnh tiêu cực. Theo Jung, nhân vật có thể xuất hiện trong giấc mơ và có nhiều hình thức khác nhau.

Trong quá trình phát triển, trẻ em học được rằng chúng phải cư xử theo những cách nhất định để phù hợp với kỳ vọng và chuẩn mực của xã hội. Nhân cách phát triển như một mặt nạ xã hội để chứa đựng tất cả những thôi thúc, thôi thúc và cảm xúc nguyên thủy không được xã hội coi là chấp nhận được.

2. Tính Nữ (Anima)/ Tính Nam (Animus)

Một nguyên mẫu khác là tính nữ/ tính nam. “Tính Nữ/Tính Nam” như một hình ảnh phản chiếu trong gương của giới tính sinh học, mặt nữ tính trong vô thức ở đàn ông và khuynh hướng nam tính ở phụ nữ.

- Anima là hình ảnh nữ tính trong tâm lý nam; và

- Animus là hình ảnh nam trong tâm lý nữ.

=> 5  Anima / animus đại diện cho "con người thật" hơn là hình ảnh mà chúng ta giới thiệu với người khác và đóng vai trò là nguồn giao tiếp chính với vô thức tập thể.

Ông Jung tin rằng những thay đổi về tâm sinh lý cũng như ảnh hưởng của xã hội góp phần vào sự phát triển của vai trò giới tính và bản dạng giới. Jung cho rằng ảnh hưởng của các nguyên mẫu animus và anima cũng tham gia vào quá trình này. Theo Jung, animus đại diện cho khía cạnh nam tính ở phụ nữ trong khi anima đại diện cho khía cạnh nữ tính ở nam giới.

Những hình ảnh nguyên mẫu này dựa trên cả những gì được tìm thấy trong vô thức tập thể và cá nhân. Vô thức tập thể có thể chứa đựng những quan niệm về việc phụ nữ nên cư xử như thế nào trong khi kinh nghiệm cá nhân với vợ, bạn gái, chị em gái và mẹ góp phần tạo nên hình ảnh cá nhân hơn về phụ nữ.

Tuy nhiên, ở nhiều nền văn hóa, nam giới và phụ nữ được khuyến khích áp dụng các vai trò giới truyền thống và thường cứng nhắc. Jung cho rằng sự chán nản này của nam giới khi khám phá các khía cạnh nữ tính của họ và phụ nữ khám phá các khía cạnh nam tính của họ sẽ làm suy yếu sự phát triển tâm lý.

=> Mỗi giới đều thể hiện thái độ và hành vi của giới còn lại bằng nhiều thế kỷ sinh sống cùng nhau. Tâm hồn của một người phụ nữ chứa đựng cả những khía cạnh nam tính (Nguyên mẫu tính nam) và tâm hồn của một người đàn ông cũng bao hàm những phương diện nữ tính (nguyên mẫu tính nữ).

3. Bóng Tối (Shadow)

Với nguyên mẫu tiếp theo là bóng tối (shadow). Đây là khía cạnh “thú tính” trong nhân cách. Nó là nguồn căn của cả những năng lượng kiến tạo và hủy diệt. Theo thuyết tiến hóa, có thể chính các nguyên mẫu của Jung đã phản ánh những bẩm chất vốn từng có giá trị sinh tồn.

- Cái bóng là một nguyên mẫu bao gồm tình dục và bản năng sống. Cái bóng tồn tại như một phần của tâm trí vô thức và bao gồm những ý tưởng bị kìm nén, điểm yếu, mong muốn, bản năng và thiếu sót.

- Cái bóng hình thành từ những nỗ lực của chúng ta để thích ứng với các chuẩn mực và kỳ vọng văn hóa. Chính nguyên mẫu này chứa đựng tất cả những điều không thể chấp nhận được không chỉ đối với xã hội, mà còn đối với đạo đức và giá trị cá nhân của chính mình. Nó có thể bao gồm những thứ như đố kỵ, tham lam, thành kiến , ghét bỏ và hung hăng .

Ông Jung gợi ý rằng cái bóng có thể xuất hiện trong giấc mơ hoặc tầm nhìn và có thể có nhiều dạng khác nhau.

+ Nó có thể xuất hiện dưới dạng một con rắn, một con quái vật, một con quỷ, một con rồng hoặc một số nhân vật đen tối, hoang dã hoặc kỳ lạ khác.

4. Self (Bản ngã hay còn gọi là cái tôi)

Cuối cùng được nhắc đến chính là nguyên mẫu bản ngã hay đó chính là cái tôi (self). Nguyên mẫu bản ngã mang đến cảm nhận về sự thống nhất trong trải nghiệm. Đối với Jung, mục tiêu tối thượng của mỗi cá nhân là đạt được trạng thái thống nhất về bản dạng cá nhân (Selfhood) (tương tự như sự tự khẳng định mình), và trong nội dung này, Jung (giống như Erikson) chuyển dần về định hướng mang tính nhân văn hơn.

- Cái tôi là một nguyên mẫu đại diện cho vô thức và ý thức thống nhất của một cá nhân. Ông Jung thường đại diện cho cái tôi dưới dạng hình tròn, hình vuông hoặc mandala.

Tạo ra cái tôi xảy ra thông qua một quá trình được gọi là cá nhân hóa, trong đó các khía cạnh khác nhau của nhân cách được tích hợp. Jung tin rằng sự bất hòa giữa tâm trí vô thức và ý thức có thể dẫn đến các vấn đề tâm lý. Đưa những xung đột này vào nhận thức và điều chỉnh chúng trong nhận thức có ý thức là một phần quan trọng của quá trình xác định cá nhân.

Nhà tâm lý học Jung gợi ý rằng có hai trung tâm tính cách khác nhau, đó là:

- Bản ngã tạo nên trung tâm của ý thức, nhưng bản ngã mới là trung tâm của nhân cách.

- Nhân cách không chỉ bao gồm ý thức mà còn bao gồm cả bản ngã và tâm trí vô thức.

(MK LAW FIRM: Bài viết được đăng tải nhằm mục đích giáo dục, phổ biến, tuyên truyền pháp luật và chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước không nhằm mục đích thương mại. Thông tin nêu trên chỉ có giá trị tham khảo vì vậy Quý khách khi đọc thông tin này cần tham khảo ý kiến luật sư, chuyên gia tư vấn trước khi áp dụng vào thực tế.)

Trên đây là nội dung Luật Minh Khuê đã sưu tầm và biên soạn. Trường hợp trong nội dung tư vấn có điều gì gây nhầm lẫn, chưa rõ ràng hoặc thông tin nêu trong nội dung tư vấn khiến quý khách chưa hiểu hết vấn đề hoặc/ và có sự vướng ngại, thắc mắc, chúng tôi rất mong nhận được ý kiến phản hồi của quý khách hàng. Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài gọi số: 1900.6162 hoặc liên hệ văn phòng để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng!

Luật Minh Khuê (Sưu tầm và biên tập).