I. Khái quát về Mỹ và tình hình kinh tế của Mỹ

1. Khái niệm:

- Định nghĩa: Chính sách đối ngoại của một quốc gia, còn được gọi là chính sách ngoại giao, bao gồm các chiến lược lựa chọn để bảo vệ lợi ích của quốc gia mình và đạt được các mục tiêu trong môi trường quan hệ quốc tệ. Các phương pháp được sử dụng một cách chiến lược để tương tác với các quốc gia khác.

- Quan hệ kinh tế đối ngoại của một quốc gia là tổng thể các mối quan hệ về vật chất và tài chính của một quốc gia với phần còn lại của thế giới.

2. Đôi nét về Mỹ:

Hợp chủng quốc Hoa Kỳ nằm ở Tây Bán cầu, gồm 50 tiểu bang và 1 khu liên bang có diện tích 9833520 triệu km2, đứng thứ tư trên thế giới sau Liên bang Nga, Canada, Trung Quốc, chiếm 6,2% diện tích toàn cầu. Là một trong những quốc gia đa chủng tộc nhất trên thế giới, do kết quả của các cuộc di dân đến từ nhiều quốc gia khác.

3. Khái quát về tình hình kinh tế:

Mỹ là nước có nền kinh tế lớn nhất thế giới, mặc dù dân số chưa tới 5% nhưng Hoa Kỳ lại chiếm tới hơn 30% sản lượng kinh tế thế giới. Hoa Kỳ là nước nhập cảng hàng hóa lớn nhất và là nước xuất cảng đứng hạng nhì. Canada, Trung Quốc, Mexico, Nhật Bản và Đức là các bạn hàng lớn nhất của Hoa Kỳ. Hàng xuất cảng hàng đầu là máy móc điện, trong khi xe hơi chiếm vị trí hàng đầu về nhập cảng. Kinh tế tư nhân chiếm phần lớn nền kinh tế. Hoạt động kinh tế của chính ohủ chiếm 12,4% tổng sản phẩm nội địa. Nền kinh tế là hậi công nghiệp với khía cạnh dịch vụ đóng góp khoảng trên 75% tổng sản phẩm nội địa. Ngành thương nghiệp dẫn đầu, tính theo tổng doanh thu là buôn bán sỉ và lẻ; theo lợi tức khấu trừ là tài chính và bảo hiểm. Hoa Kỳ vẫn là một siêu cường công nghiệp với các sản phẩm hóa học dẫn đầu ngành sản xuất. Là nước sản xuất dầu lớn hạng ba trên thế giới và là nước tiêu thụ dầu đứng hạng nhất. Đây là nước sản xuất năng lượng điện và hạt nhân số một của thế giới cũng như khí đốt thiên nhiên hóa lỏng, nhôm, sulfur, phosphate và muối. Nông nghiệp chỉ chiếm 1% GDP nhưng chiếm 60% sản xuất nông nghiệp của thế giới. “Hoa Kỳ là quốc gia có lượng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đổ vào lớn nhất trên thế giới và cũng là nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn nhất trên thế giới”, theo CRS.

4. Thể chế chính trị

Hoa Kỳ là một nước Cộng hòa Liên bang, theo chế độ tam quyền phân lập. Các nhánh quyền lực của Liên bang hoạt động trên nguyên tắc được ghi nhận trong Hiến pháp Liên Bang là “kiểm soát và cân bằng”. Người đứng đầu chính quyền Liên bang là Tổng thống được bầu với nhiệm kỳ 4 năm. Hiện nay Tổng thống thứ 45 của Hoa Kỳ là Donald Trump, ông đã tạo ra nhiều chuyển biến bất ngờ trong chính sách kinh tế đối ngoại mang đậm dấu ấn cá nhân của mình.

II. Chính sách kinh tế đối ngoại của Mỹ sau khi Donald Trump đắc cử Tổng Thống

Ngày 19/7/2016, Trump chính thức trở thành ứng viên đại diện đảng Cộng hòa tranh cử tổng thống Mỹ. Khi bước chân vào Nhà Trắng, xét về nhiều khía cạnh, bản năng của ông đã thấm nhuần các chính sách của Mỹ.

1. Chính sách thắt chặt nhập cư

Đây là điểm nhấn quan trọng nhất của Trump. Dù bị nhiều chỉ trích là phi thực tế và tốn kém, Trump khăng khăng đòi xây bức tường dài hàng nghìn cây số giữa biên giới Mỹ-Mexico để chống nhập cư trái phép. Trump cũng đề xuất hạn chế số lượng nhập cư hợp pháp, đồng thời đẩy mạnh trục xuất những người nhập cư không có giấy tờ.

Tháng 12/2018, sau những chỉ trích về sự thiếu tiến bộ trong việc xây tường từ một số nhà bình luận bảo thủ, Tổng thống Trump đã khởi động việc chính phủ đóng cửa một phần kéo dài 35 ngày chưa từng có của chính phủ Mỹ.

Ông Trump đã hy vọng việc đóng cửa chính phủ sẽ gây được áp lực cho đảng Dân chủ phải thỏa thuận tài trợ việc xây tường, nhưng cuối cùng ông buộc phải mở lại chính phủ mà không đạt được thảo thuận nào. Nền kinh tế Mỹ đã mấy 11 tỷ đôla trong thời gian năm tuần chính phủ đóng cửa nhưng khoảng 8 tỷ đôla sẽ được thu hồi khi nhân viên nhận lại tiền lương, theo Văn phòng Ngân sách không đảng phái của Quốc hội.

Trong suốt thời gian chính phủ đóng cửa, ông Trump lập luận rằng bức tường cần thiết cho việc ngăn chặn một “cuộc khủng hoảng an ninh và nhân đạo đang gia tăng ở biên giới phía nam của chúng ta”, liên quan đến “hàng ngàn người nhập cư bất hợp pháp”. Tuy nhiên, số liệu cho thấy rằng việc vượt biên bất hợp pháp đã suy giảm tổng thể kể từ năm 2000.*

2. Về chính sách thuế

Trump chủ trương việc giảm thuế để kích thích tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm. Trump nói sẽ giảm thuế liên bang cho doanh nghiệp từ 35% còn 15%, giảm thuế thu nhập liên bang từ 39,6% còn 33%. Ông trùm bất động sản tin rằng kế hoạch này sẽ giúp tăng tốc độ tăng trưởng của kinh tế Mỹ từ 2% lên 3,5% và tạo ra khoảng 25 triệu việc làm. Cụ thể, tăng trưởng sẽ giảm dần và chạm 0 vào năm 2019, làm giảm chung GDP còn 17.500 tỷ trong năm 2021 (so với con số 18.500 tỷ USD nếu bà Clinton thắng). Còn Tax Foundation cũng tính toán top 1% giới siêu giàu của Mỹ sẽ có thu nhập tăng ở mức 2 con số nhờ vào chính sách của Trump.

Tháng 3/2019, tuyên bố áp thuế 25% với các sản phẩm thép và 10% với nhôm nhập khẩu từ nước ngoài.

3. Trong các thỏa thuận thương mại

Trump nói tất cả đều phải nhằm bảo vệ nền kinh tế Mỹ. Trump kiên quyết chống lại Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP); đồng thời tuyên bố đàm phán lại về các hiệp ước đã ký kết như Thỏa thuận Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA). Trump nhiều lần gọi NAFTA là một "thảm họa", đe dọa sẽ rút khỏi nếu các yêu cầu của Mỹ không được đáp ứng. Trump cũng nhiều lần chỉ trích những đối tác thương mại của Mỹ như Mexico và Trung Quốc là giao thương không công bằng, thao túng tiền tệ, vi phạm sở hữu trí tuệ... Vị tỷ phú đe dọa áp đặt trừng phạt đơn phương bằng thuế quan và nhiều biện pháp khác nếu những nước này không chấn chỉnh.

Mới đây, Tổng thống Trump ngày 26/4/2019 đã có quyết định gây “sốc” khi tuyên bố sẽ rút Mỹ khỏi Hiệp ước buôn bán vũ khí quốc tế (viết tắt là ATT). Đây được coi là chiến thắng của Hiệp hội Súng trường quốc gia Mỹ (NRA) – tổ chức nhiều lần vận động hành lang chống lại ATT, nhưng theo giới phân tích, về lâu dài quyết định của ông Trump sẽ dẫn đến những hậu quả khôn lường đối với nước Mỹ.

Hiệp ước buôn bán vũ khí quốc tế được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc phê chuẩn vào tháng 4/2013, chính thức có hiệu lực vào tháng 12/2014. Tính đến nay đã có 101 nước gia nhập ATT và có 29 nước khác, trong đó có Mỹ, đã ký nhưng chưa chính thức phê chuẩn.

Trong vài tháng đầu tiên bước chân vào Nhà Trắng, ông đã ký thỏa thuận bán vũ khí cho Saudi Arabia trị giá gần 500 tỷ USD và nhiều loại vũ khí mà Mỹ đang cung cấp cho quốc gia Arab này đã được sử dụng trong cuộc chiến tại Yemen.

Quyết định rút Mỹ ra khỏi Hiệp ước buôn bán vũ khí của Liên Hợp Quốc đồng nghĩa với việc nước Mỹ dưới thời ông Trump sẽ được tự do bán vũ khí và thu được khoản lợi nhuận khổng lồ. Sẽ không có ràng buộc nào đối với Mỹ trong tương lai”.

Tờ The Hill (Mỹ) cho biết, các công ty quốc phòng Mỹ đã bán cho nước ngoài số vũ khí trị giá 55,6 tỷ USD trong năm tài khóa 2018, tăng 33% so với năm tài khóa 2017.

=> Quyết định của chính quyền Mỹ cũng gây ra nhiều rạn nứt đối với đồng minh, làm ảnh hưởng đến lợi ích của Mỹ tại nước ngoài. Các nước đồng minh, trong đó có cả các nớc thuộc Liên Minh Châu Âu làm việc với chính quyền cựu Tổng thống Obama cùng thúc đẩy Hiệp ước ATT không khỏi thất vọng với quyết định của ông Trump. EU cảnh báo động thái của Mỹ sẽ cản trở cuộc chiến toàn cầu chống buôn bán vũ khí bất hợp pháp.

4. Về chính sách đối ngoại

Trump tỏ ra là một người hâm mộ của Tổng thống Putin và nhiều lần ca ngợi nhà lãnh đạo Nga. Ông ủng hộ một mối quan hệ gắn bó hơn giữa Mỹ và Nga. Trong khi đó, ông trùm bất động sản thường chỉ trích các đồng minh truyền thống của Mỹ như NATO, các đồng minh ở châu Âu và châu Á. Ông cho rằng nước Mỹ quá tốn kém và không công bằng khi phải gánh chịu nhiều phần chi phí hơn trong các kế hoạch quốc phòng. Do vậy, Trump đề nghị các đồng minh phải chịu chia sẻ chi phí nhiều hơn. Trump tỏ ra cứng rắn đối với một số điểm nóng quốc tế như cuộc chiến chống IS ở Trung Đông. Ông nhiều lần khẳng định Mỹ nên gửi hàng vạn lính bộ binh đến Iraq để chiến đấu, cho rằng NATO cần nỗ lực nhiều hơn trong cuộc chiến chống khủng bố ở Trung Đông.

5. Rút khỏi một loạt các cam kết quốc tế

Trong vòng 2 năm kể từ khi lên nắm quyền, ông Trump đã tuyên bố rút Mỹ khỏi một loạt các thỏa thuận quốc tế quan trọng như Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, Hiệp ước các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF), Thỏa thuận hạt nhân Iran. Chưa hết, ông còn mạnh miệng chỉ trích các đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) cùng nhiều tổ chức lớn của thế giới như Liên Hợp Quốc, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và gần đây nhất là Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đồng thời cho rằng Mỹ đang bị lợi dụng. Trong bài phát biểu tại Liên Hợp Quốc hồi tháng 8 vừa qua, ông nhấn mạnh: “Mỹ sẽ luôn chọn sự độc lập và hợp tác hơn là việc kiểm soát, điều hành và thống trị toàn cầu”. Việc ký kết Hiệp định Mỹ- Mexico- Canada (USMCA) vào cuối tháng 11/2018 để thay thế Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA). Theo các học giả, mặc dù Mỹ đã đóng góp nhiều sức lực và chi phí để gây dựng nên các tổ chức này nhưng Mỹ cũng được hưởng những lợi ích đáng kể.

6. Đàm phán thương mại Mỹ- Trung

Mối quan hệ kinh tế giữa Mỹ và Trung Quốc là hết sức quan trọng với kim ngạch thương mại hai chiều năm 2017 là 710 tỷ đô la, theo văn phòng của Đại diện Thương mại Mỹ. Giao thương song phương giúp hỗ trợ 911.000 việc làm ở Mỹ. Các cuộc đàm phán thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc – hai nền kinh tế lớn nhất thế giới – đang bước vào giai đoạn quyết định. Mỹ và Trung Quốc đã mắc kẹt trong cuộc chiến thương mại kéo dài gần một năm, làm chao đảo các thị trường tài chính và kéo tụt tăng trưởng toàn cầu. Mỹ áp thuế nhập khẩu lên 250 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc. Trung Quốc cũng đáp trả bằng đòn thuế lên 110 tỷ USD hàng Mỹ.

Gần đây, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới nỗ lực tìm cách chấm dứt căng thẳng. Họ đã tổ chức nhiều cuộc gặp mặt trực tiếp để đàm phán, với nội dung tập trung vào nhiều vấn đề, nổi bật là quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ ép buộc và cải tổ cấu trúc.\