1. Phân tích tâm trạng người chiến sĩ cách mạng - Mẫu 1
Bài thơ Khi Con Tu Hú được sáng tác vào tháng 7 năm 1939, khi nhà thơ đang trong thời gian hoạt động cách mạng bị địch bắt giam tại nhà lao Thừa Phủ - Huế. Bài thơ phản ánh tâm trạng ngột ngạt của một người cộng sản trẻ tuổi sôi nổi yêu cuộc sống bị giam cầm giữa bốn bức tường quét vôi lạnh lẽo.
Tâm trạng này càng bức thiết khi nhà thơ hướng tâm hồn mình ra khung trời tự do bên ngoài. Nhất là giữa không gian tự do này, bỗng vang lên tiếng chim ríu rít gọi bầy. Với âm thanh đau đớn này, sự ngột ngạt, u uất càng bị dồn nén và chuyển thành niềm khao khát tự do không thể kìm nén:
Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Mở đầu bài thơ, với nhan đề Khi Con Tu Hú, tác giả muốn khẳng định đó là tiếng đàn mở ra mạch cảm xúc của cả bài thơ. Tác động của âm thanh này đặt vào tâm trí nhà thơ càng nghiêm trọng và thôi thúc tìm đến tự do.
Chúng ta biết người cộng sản trẻ tuổi Tố Hữu tuy bị tù đày, tra tấn nhưng không nản lòng. Nhà thơ xác định:
Đời cách mạng từ khi tôi đã hiểu
Dấn thân vô là phải chịu tù đày
(Trăng trối)
Ta trở lại với câu mở đầu bài thơ: “Khi gọi bầy”. Đó là giây phút rạo rực và hụt hẫng khi nghe tiếng hú gọi bầy, tiếng gọi bạn bè, đồng đội trở về. Tiếng chim gọi bầy càng làm tăng thêm nỗi cô quạnh của nhà thơ giữa bốn bức tường lạnh lẽo. Tố Hữu bị tù đày khi nhiệt tình cách mạng của tuổi trẻ đang sục sôi, muốn cống hiến hết tâm huyết cho cách mạng. Tiếng chim ríu rít gọi bầy đã đánh thức nỗi nhớ da diết trong Tố Hữu. Trong thế giới tăm tối của ngục tù, nhà thơ đã huy động nhiều giác quan để hình dung, tưởng tượng về vùng quê thân thuộc:
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào.
Một hình ảnh được nỗi nhớ "vẽ" ra trong tâm trí. Nhịp sống đồng quê nhộn nhịp và tràn đầy sức sống. hoàn hảo, hoàn hảo (chín, dịu hơn) Một mùa hè đã đến, một mùa hè với hình ảnh, âm thanh, màu sắc và ánh nắng.
Phải là một người chân thành yêu đời và quan tâm đến quê hương mình mới cảm nhận được nỗi đau khôn nguôi đó! Trí tưởng tượng của nhà thơ tung cánh giữa không trung:
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...
Đó còn là bầu trời xanh thân thiết của tuổi thơ với “đôi con diều sáo lộn nhào từng không”. Giữa đất trời bao la, cao rộng, vài chú sáo nhào lộn như một chấm nhỏ giữa trời đất bao la. Hình ảnh cánh diều sáo nhào lộn trên không trung cũng chính là niềm khao khát tự do của người chiến sĩ cách mạng bị tù đày. Mong muốn bị dồn nén này giờ đây đã bùng phát dữ dội:
Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!
Dòng đời hối hả, những lời mời gọi, thôi thúc tràn ngập những ngóc ngách tối tăm của nhà tù, ngấm vào tâm hồn người cộng sản trẻ tuổi, biến thành khát vọng hành động: “muốn đập tan phòng”.
Mạch thơ của nỗi nhớ về âm vang của mùa hạ nay chuyển sang nỗi uất ức bị giam cầm. Mùa hè đến mang theo bao mong ước, hoài niệm như thôi thúc chàng trai phá song sắt, “đập tan phòng” để đổi lấy tự do. Nhà thơ lắng nghe “hè dậy bên lòng” bên ngoài mà không khỏi xao xuyến.
Dòng máu oán hận trỗi dậy trong người khiến anh muốn thoát ra khỏi không gian tù túng và chật hẹp này để lao vào thiên nhiên rộng lớn. Hoàn cảnh bên ngoài khiến nhà thơ bức bối, ngột ngạt, muốn lao ra thế giới bên ngoài nhưng lại bị song sắt nhà tù thực dân kìm hãm nên đã thốt lên: "Ngột làm sao chết mất thôi"
Khát vọng tự do của Tố Hữu càng mãnh liệt vì anh muốn cống hiến cho cách mạng, đi tiếp con đường cách mạng của mình. Nhà thơ đã sử dụng các động từ mạnh “đạp”, “ngột”, “chết” và dấu chấm than cuối câu thơ để diễn tả dòng cảm xúc phẫn uất tuôn trào. Biết khi ta bị giam cầm, nhưng con chim tu hú ngoài trời cứ kêu.
Phải chăng nhà thơ cảm nhận được rằng chính tiếng gọi của cách mạng đã thúc đẩy nhà thơ lên đường kháng chiến cứu nước? Tiếng chim tu hú gọi bầy trước không gian rộng lớn đã tạo nên sự đối lập trong tâm hồn nhà thơ khi nhà thơ bị tù đày không được ra hoạt động cách mạng. Nếu như tiếng chim tu hú ở đầu báo hiệu mùa hè đến vui tươi như thế thì tiếng chim tu hú ở đoạn cuối lại khiến nhà thơ bứt rứt, ngột ngạt.
Nhà thơ muốn thoát khỏi ngục tù, nhưng hiện thực phũ phàng càng khiến tâm trạng nhà thơ bức bối, khó chịu. Nhưng dù bị tù đày nhà thơ vẫn không nhụt chí, trong bài thơ “Trăng tối” nhà thơ đã viết:
"Đời cách mạng từ khi tôi đã hiểu
Dấn thân vô là phải chịu tù đày"
Vì vậy, dù con đường cách mạng có gian nan đến đâu, nhà thơ cũng sẽ vượt qua và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Bài thơ “Khi con tu hú” đã qua nhưng tiếng chim tu hú vẫn còn vang vọng trong tâm hồn thi nhân. Thông qua hình ảnh thiên nhiên đầy hương vị, sắc màu được cảm nhận bằng nhiều giác quan, Tố Hữu đã bộc lộ những bức xúc của mình.
Với cách sử dụng ngôn ngữ giản dị nhưng rất hình ảnh đã khẳng định tài năng nghệ thuật của nhà thơ. Người nghệ sĩ không chỉ có thể cầm bút đánh giặc mà còn có thể cầm súng xông pha chiến trường. Họ có khát vọng tự do cháy bỏng, khát vọng được đứng vào hàng ngũ của Đảng để đem sức mình phục vụ cách mạng.
2. Phân tích tâm trạng người chiến sĩ cách mạng - Mẫu 2
Tố Hữu là một tác giả xuất sắc của nền văn học Việt Nam, tên tuổi của ông cho đến ngày nay vẫn còn được nhắc đến nhiều trong các bài thơ của ông. Tố Hữu đã mang đến cho nền văn học nước nhà một giọng thơ chính trị trữ tình, thiết tha nồng nàn tình yêu Tổ quốc nhưng cũng đầy biến cố chính trị. Các tác phẩm thơ của ông gắn liền với các giai đoạn của cách mạng, mỗi giai đoạn nhà thơ đều mang đến cho người đọc những vần thơ hay. Một trong những tác phẩm hay của ông phải kể đến bài thơ Khi con đi tu, được viết trong lúc ông đang ở trong tù, thể hiện tâm trạng bức bối đến nghẹt thở của nhân vật trữ tình.
“Khi con tu hú gọi bầy,
Lúa chiêm đang chín trái cây ngọt dần,
Vườn râm dậy tiếng ve ngân,
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào,
Trời xanh càng rộng càng cao,
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không…"
Một hình ảnh thiên nhiên được nhà thơ hiện ra trước mắt ta, đó là hình ảnh thiên nhiên đầy màu sắc, màu của tự do, hình ảnh đồng quê trong hình ảnh mùa hè. Đến mùa chim tu hú gọi bầy, trong lòng người chiến sĩ này lại nghĩ đến công việc của người nông dân với hình ảnh đồng lúa chín vàng, hoa trái của mọi người càng thêm ngọt ngào. Mùa hè là mùa của những cây lúa vàng ươm cả một cánh đồng chờ người đến gặt. Mùa hè là mùa của các loại trái cây như tu hú, vải thiều, chôm chôm, nhãn. Những quả này đã chín nên trở nên ngọt hơn. Chỉ tiếc rằng nơi ngục tù này có chứa đựng được một trái tim yêu thương lớn hay thân xác kia có thể vùng vẫy trước những hình ảnh thiên nhiên rất đỗi bình dị mà yên bình này. Tay này sẽ gặt lúa, miệng sẽ thưởng thức những món trái cây tuyệt vời này. Có thể nói, chúng giống như hương vị của một cuộc sống yên bình và tự do. Không dừng lại ở đó, tác giả tiếp tục vẽ nên những hình ảnh mới quen thuộc hấp dẫn như bông lúa vàng, trái thơm ngọt ngào. Đó là màu ngô, những hạt vàng óng như nắng giữa bãi, nhìn cả bãi ngô ta không khỏi bùi ngùi trước vẻ đẹp “rộn cả sân” và màu vàng đẹp mắt. của hạt ngô. thêm bầu trời xanh vào hình ảnh này làm cho nó thật đẹp. Và trên nền yên bình này, những con sáo đang lộn nhào trong không trung.
“Ta nghe hè dậy bên lòng,
Mà chân muốn đạp tan phòng hè ôi.
Ngột làm sao, chết uất thôi,
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu.”
Tác giả liên tưởng đến những hình ảnh tươi đẹp của ngày hè, những âm thanh ngọt ngào ấy làm trỗi dậy mạnh mẽ tình yêu thiên nhiên, quê hương và nỗi nhớ quê hương da diết. Nỗi nhớ ấy có thể bóp nát mọi thứ trong căn phòng tù túng, chật chội đó. Có thể nói nỗi nhớ da diết nhưng mãnh liệt này được thể hiện rất rõ nét trong bài thơ “Mà chân muốn đạp tan phòng hè ôi”. Bức tường đối với người lính này giống như địa ngục trần gian, sống không tự do, sống nhưng bị giam cầm về thể xác, khiến cơ thể này không thể đáp ứng được nhu cầu của tinh thần. Nhà thơ bức bối, ngột ngạt khi phải sống trong hoàn cảnh ngột ngạt ấy.
Như vậy ta thấy qua bài thơ này tác giả đã truyền đến chúng ta một tâm trạng lớn, một tình yêu lớn, một khát vọng lớn. Đó là niềm khao khát tự do, lòng yêu cuộc sống, nỗi nhớ quê hương da diết. Qua đây ta biết thêm một điều rằng dù bị bóp nghẹt giữa bốn bức tường nhưng nhà thơ Tố Hữu không bao giờ thôi yêu đời và khát vọng tự do cháy bỏng.
Trên đây Luật Minh Khuê vừa giới thiệu tới bạn đọc nội dung Phân tích tâm trạng người chiến sĩ cách mạng trong bài thơ Khi con tu hú. Mời bạn đọc tham khảo!
