Mục lục bài viết

1. Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật là gì?

1.1  Phong cách là gì?

Trong tiếng việt chúng ta thấy phong cách là những nét riêng, nét nổi bật giúp chúng ta phân biệt được đối tượng này với đối tượng khác, tác giả này với tác giả khác và giữa các văn bản với nhau.

 

1.2. Phong cách ngôn ngữ là gì?

Phong cách ngôn ngữ là cách diễn đạt trong từng hoàn cảnh và người diễn đạt nhất định , là những  đặc điểm về cách diễn đạt tạo thành kiểu diễn đạt trong một văn bản nhất định.

Phong cách ngôn ngữ gồm: Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt, phong cách ngôn ngữ nghệ thuật, phong cách ngôn ngữ chính luận, phong cách ngôn ngữ khoa học, phong cách ngôn ngữ báo chí. 

 

1.3. Nghệ thuật là gì?

Nghệ thuật là sự sáng tạo, các hoạt động để tạo ra các sản phẩm ( có thể là vật thể hoặc phi vật thể ) mang lại những giá trị lớn về tinh thần, tư tưởng và có giá trị thẩm mỹ, mang giá trị văn hóa và làm rung động cảm xúc, tư tưởng tình cảm của khán giả ( người thưởng thức nghệ thuật ). Trong mỗi loại hình nghệ thuật lại có những quy định và ý nghĩa về tư tưởng nghệ thuật khác nhau, nhưg đều có chung quan điểm về giá trị tinh thần và tư tưởng.

Nghệ thuật là cái hay cái đẹp để con người chúng ta chiêm nghiệm qua các giác quan từ đó ngưỡng mộ bởi trình đọ, tài năng, kĩ năng, kĩ xảo cao vượt lên trên mức thông thường phổ biến. Theo nghĩa này thường là một tác phẩm nghệ thuật hoặc một nghệ sĩ cụ thể nào đó.

 

1.4. Ngôn ngữ nghệ thuật là gì?

Ngôn ngữ nghệ thuật là ngôn ngữ chủ yếu dùng trong các tác phẩm văn chương, không chỉ có chức năng thông tin mà còn thỏa mãn nhu cầu thẩm mĩ của con người. Nó là ngôn ngữ được tổ chức, sắp xếp, lựa chon, gọt giũa, tinh luyện từ ngôn ngữ thông thường và đạt được giá trị nghệ thuật thẩm mĩ.

 

1.5. Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật là gì?

Là phong cách được phân biệt bởi chức năng thẩm mĩ, thể hiện ở ba đăc trưng cơ bản: tính hình tượng, tính truyền cảm và tính cá thể hóa.

>> Tham khảo: Phong cách ngôn ngữ là gì? Có bao nhiêu phong cách ngôn ngữ?

 

2. Đăc trưng của ngôn ngữ nghệ thuật

- Tính hình tượng

Đây là một trong những đặc trưng cơ bản của ngôn ngữ nghệ thuật. Để tạo ra hình tượng ngôn ngữ , người viết thương dùng rất nhiều các biện pháp tu từ như so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, liệt kê, thậm xưng,.. Tính hình tượng này giúp cho cách diễn đạt trong phong cách ngôn ngữ nghệ thuật cụ thể, sinh động, hàm súc và gợi cảm hơn. Như vậy tính hình tượng của phong cách ngôn ngữ nghệ thuật là khái niệm chỉ ra cách diễn đạt cụ thể, hàm xúc và gợi cảm trong một ngữ cảnh hay văn cảnh nhất định.

Trong tác phẩm văn chương, chính tính hình tượng tạo ra tính đa nghĩa của ngôn từ nghệ thuật. Đó là trường hợp một từ ngữ, một câu văn, một hình ảnh hoặc toàn bộ văn bản nghệ thuật có khả năng gợi ta nhiều nghĩa, nhiều tầng khác nhau. Đồng thời tính đa nghĩa của ngôn ngữ nghệ thuật cũng quan hệ mật thiết với tính hàm xúc, tức là khả năng khơi gợi những ý tứ sâu xa, rộng lớn trên cơ sở một lượng ngôn từ rất ít.

- Tính truyền cảm

Trong ngôn ngữ nghệ thuật, người viết ( người nói ) sử dụng ngôn ngũ không chỉ để diễn đạt cảm xúc của mình mà còn làm cho người nghe, người đọc cung vui buồn, tức giận , căm ghét, yêu thương, đau khổ,... như người nói ( người viết ). Như thế tính truyền cảm trong ngôn ngữ nghệ thuật thể hiện ở chỗ , người viết ( người nói ) làm cho người nghe ( người đọc ) nảy sinh cảm xúc như chính bản thân mình. Năng lực gợi cảm của ngôn ngữ nghệ thuật sơ dĩ có được là nhờ sự lựa chọn ngôn ngữ để miêu tả, bình giá đối tượng và tâm trạng chủ quan.

- Tính cá thể hóa 

Tính cá thể hóa trong lời nói là một dấu hiệu mang tính tự nhiên của con người để ta có thể dễ dàng phân biệt người này với người khác. Ngôn ngữ vì thế dẫu là phương tiện giao tiếp chung của cả cộng đồng nhưng khi được đem vào sử dụng nó lại có khả năng thể hiện một giọng điệu riêng, một phong cách riêng của từng tác giả .

TÍnh cá thể hóa của phong cách ngôn ngữ nghệ thuật chính là khái niệm dùng để chỉ việc sử dụng ngông ngữ chung để tạo ra một phong cách riêng không nhầm lẫn với người khác, thể loại khác. Tính cá thể hóa ở trong mỗi tác phẩm hay trong từng tác giả được xem xét ở nhiều khía cạnh phong phú: từ cách dùng từ, đặt câu, đến việc tạo ra những nét riêng trong lời nói của các nhân vật; từ cách miêu tả các hình ảnh nghệ thuật đến những nét riêng trong cách diễn đạt ở từng tình huống, từng sự việc trong tác phẩm,... Tính cá thể hóa chính là cách tạo cho ngôn ngữ nghệ thuật những sáng tạo mới và tránh lặp sáo mòn, nhàm chán.

>> Xem thêm: Phong cách ngôn ngữ chính luận là gì? Cho ví dụ và phân tích

 

3. Các ví dụ của về phong cách ngôn ngữ nghệ thuật 

- Khi so sánh Ngô Tất Tố và Nam Cao tuy cùng viết về người nông dân với tình cảnh khốn khổ nhưng đọc văn của hai người ta sẽ không thấy có gì giống nhau về giọng điệu, về ngôn từ miêu tả.

- Hoặc một ví dụ cụ thể hơn là văn của Vũ Trọng Phụng và Thạch Lam. Đều là những nhà văn nổi tiếng trước năm 1945, sống trong cùng một thời kì nhưng với Vũ Trọng Phụng lại có cách miêu tả theo kiểu châm biếm, mỉa mai còn với Thạch Lam ông đi tìm cái đẹp bình dụ trong cuộc sống với những ngôn từ giản dị, nhẹ nhàng, bay bổng, đậm chất lãng mạn.

 

4. Luyện tập các dạng bài phong cách ngôn ngữ nghệ thuật

1. Tính hình tượng của ngôn ngữ nghệ thuật thường tạo ra bởi rất nhiều những phương tiện tu từ, nhưng phổ biến và hiệu quả vẫn là biện pháp như ẩn dụ, hoán dụ, tương trưng, nhân hóa, thậm xưng,... Và đặc biệt là cách nói hàm ẩn trong những ngữ cảnh tu từ.

Ví dụ:

- Biện pháp nhân hóa: " Sang thu"- Hữu Thỉnh

" Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se.

Sương chùng chình qua ngõ,

Hình như thu đã về."

- So sánh: Ca dao

" Nhớ ai bổi hổi, bồi hồi,

Như đứng đống lửa như ngồi đống than."

- Ẩn dụ: " Viếng lăng Bác " - Viễn Phương

Ngày ngày mặt trời đi qua lăng Bác

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.

- Thậm xưng : Ca dao hài hước

" Con rận bằng ca ba ba, 

Đêm nằm nó ngáy cả nhà thất kinh."

2. Trong ba đặc trưng ( Tính hình tượng, tính truyền cảm, tính cá thể hóa ) của phong cách ngôn ngữ nghệ thuật, đặc trưng tính hình tượng được xem là tiêu biểu vĩ đại nhất vì :

  • Nó vừa là phương tiện, lại vừa là mục đích sáng tạo nghệ thuật
  • Các đặc trưng còn lại ít nhiều cũng được sinh ra từ tính hình tượng ( trong mỗi hình tượng ngô ngữ đã có những yếu tố gây cảm xúc và truyền cảm; thứ nữa cách lựa chọn từ ngữ, cách xây dựng những hình tượng nghệ thuật đều đã tự thể hiện những nét cá tính sáng nghệ riêng của mỗi nhà văn ).

3. Hãy lựa chọn từ thích hợp cho trong ngoặc đơn để đưa vào chỗ trống trong các câu văn, câu thơ sau và giải thích lí do lựa chọn từ đó.

a. " Nhật kí trong tù" /... / một tấm lòng nhớ nước ( Theo Hoài Thanh )

( biểu cảm, phán ánh, thấm đượm, canh cánh, bộc lộ,...) 

b. Ta tha thiết tự do độc lập

Không chỉ vì một dải đất riêng

Kẻ đã /... / trên mình ta thuốc độc

/.... / màu xanh cả Trái Đất thiêng. ( theo Tố Hữu )

- Dòng 3 ( gieo, vãi, phun, rắc )

- Dòng 4 ( hủy, diệt, triệt, giết )

Gợi ý: 

a. Có thể lựa chọn các từ: thấm đượm, canh cánh. 

b. Lựa chọn các từ:

- Dòng 3: vãi

- Dòng 4: triệt

4. Có nhiều bài thơ của các tác giả khác nhau viết về mùa thu, nhưng mỗi bài thơ mang những nét riêng về từ ngữ, nhịp điệu và hình tượng thơ, thể hiện cá tính cá thể trong ngôn ngữ. Hãy so sánh để thấy những nét riêng trong ba đoạn thơ sau:

a. " Thu vịnh" - Nguyễn Khuyến 

Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao, 

Cần trúc lơ phơ hắt hiu.

Nước biếc trông như từng khói phủ,

Song thưa để mặc bóng trăng vào.

b. " Tiếng thu " - Lưu Trọng Lư

Em không nghe mùa thu,

Lá thu rơi xào xạc.

Con nai vàng ngơ ngác,

Đạp trên lá vàng khô. 

c. " Đất nước " - Nguyễn Đình Thi

Mùa thu nay khác rồi

Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi

Gió thổi rừng tre phấp phới

Trời thu thay áo mới

Trong biếc nói tiếng thiết tha.

5. Phân tích đặc trưng của phong cách nghệ thuật thể hiện ở bài thơ sau của Xuân Diệu:

Chót trên cành cao vót

Mấy quả sấu con con

Như mấy chiếc khuy lục

Trên áo trời xanh non

Trời rộng lớn muôn trùng

Đóng khung vào cửa sổ

Làm mấy quả sấu tơ

Càng nhỏ xinh hơ nữa

Trái con chưa đủ nặng

Để đeo oằn cành cong

Nhánh hãy giơ lên thẳng

Trông ngây thơ lạ lùng

Cứ như thế trên trời

Giữa vô biên ánh nắng 

 Mấy chú quả sấu non

Giỡn cả cùng mây trắng

Mấy hôm trước còn hoa

Mới thơm đầy ngọt ngào

Thoáng như một nghi ngờ

Trái đã liền có thật

Ôi!Từ không đến có

Xảy ra như thế nào?

Nay má hây hây gió

Trên lá xanh rào rào

Một ngày một lớn hơn

Nấn từng vòng nhựa một

Một sắc nhựa chua giòn 

Ôm đọng tròn quanh hột.

Trái non như thách thức

Trăm thứ giặc, thứ sâu

Thách kẻ thù sư sống

Phá đời không dễ đâu

Chao! Cái quả sấu no 

Chưa ăn mà đã giòn

Nó lớn như trời vậy

Và sẽ thành ngọt ngon.

>> Xem thêm: Phong cách ngôn ngữ báo chí là gì? Đặc điểm phong cách ngôn ngữ báo chí

Trên đây là chia sẻ của Luật Minh Khuê về phong cách ngôn ngữ nghệ thuật . Hy vọng bài viết đã cung cấp cho quý bạn đọc những kiến thức cần thiết. Trân trọng cảm ơn!