Phủ định siêu hình là gì? Cho ví dụ về phủ định siêu hình?

1. Phủ định siêu hình là gì?

1.1. Phủ định là gì?

Phủ định được hiểu là xóa bỏ cái cũ trong kết quả hình thành cái mới, thể hiện sự thay thế sự vật hiện tượng này bằng sự vật hiện tượng khác. Hiểu một cách đơn giản, phủ định là khi có một sự can thiệp, tác động nào đó vào sự vật, hiện tượng khiến cho một sự vật, hiện tượng mới ra đời.

1.2. Phủ định siêu hình? 

Thuật ngữ siêu hình là muốn nhận thức được sự vật, hiện tượng, trước hết phải tách sự việc, hiện tượng ấy ra khỏi những mối liên hệ của nó khỏi sự vật hiện tượng khác và nhận thức ở trạng thái không biến đổi.

Phủ định siêu hình là một hình thức của phủ định. Phủ định siêu hình diễn ra do sự can thiệp, sự tác động từ bên ngoài, cản trở hoặc xóa bỏ sự tồn tại và phát triển của sự vật. Từ đó làm sự vật biến đổi không còn tồn tại ở trạng thái cũ mà biến đổi sang trạng thái mới. Các sự vật hiện tượng đều đang tồn tại và phát triển một cách tự nhiên, tuy nhiên phủ định siêu hình can thiệp, cản trở, xóa bỏ sự tồn tại của sự vật, hiện tượng vào thời điểm đó. 

2. Đặc điểm của phủ định siêu hình 

Sự vật, hiện tượng mới không có mối liên hệ với sự vật, hiện tượng cũ; đây cũng chính là điểm khác biệt cơ bản giữa phủ định siêu hình với phủ định biện chứng hoặc phủ định của phủ định. 

Đặc trưng của phương pháp luận siêu hình là nhận thức đối tượng, sự vật, hiện tượng trong trạng thái cô lập, tách rời đối tượng ra khỏi các quan hệ được xem xét và coi các mặt đối lập với nhau có một ranh giới tuyệt đối. Nhận thức đối tượng ở trạng thái tĩnh, đồng thời đối tượng với trạng thái tĩnh nhất thời điểm đó. Khi đó ta chỉ thấy sự tĩnh tại lúc đó mà không thấy sự vận động phát triển của bản thân sự vật, hiện tượng. Nếu không có tác động, chắc chắn không có sự vật, hiện tượng mới sinh ra vào thời điểm đó, và quá trình phủ định không có kết quả. 

Phương pháp luận siêu hình thừa nhận sự biến đổi,tuy nhiên chỉ là sự biến đổi về số lượng, về các hiện tượng bề ngoài. Vì vậy nguyên nhân của phép phủ định siêu hình nằm ở bên ngoài đối tượng, đây không phải là kết quả tất yếu trong sinh trưởng và phát triển của sự vật, hiện tượng. 

Có thể đúc kết ngắn gọn về đặc điểm của phủ định siêu hình: 

- Phủ định siêu hình diễn ra do sự can thiệp, tác động vào sự vật, hiện tượng từ bên ngoài. Không liên quan đến sự biến đổi và phát triển của nội tại chủ thế. 

- Chỉ đơn giản là xóa bỏ hoàn toàn sự tồn tại và phát triển tự nhiên của sự vật cũ. Sự vật, hiện tượng không còn tồn tại về mặt vật chất, hình dạng, công dụng,... Và không có sự liên quan nào đến sự vật cũ trong tiêu chí về vận động và phát triển của sự vật mới. Mặc dù bản chất của phong pháp luận siêu hình là sự vật, hiện tượng được sinh ra từ sự vật, hiện tượng cũ. 

3. Ví dụ về phủ định siêu hình 

Ví dụ 1. Gió to làm đổ cây lúa ngoài đồng.

- Các tác động, can thiệp trực tiếp từ bên ngoài: hiện tượng gió to

- Sự vật, hiện tượng cũ mất đi: cây lúa ngoài đồng

- Sự vật, hiện tượng mới hình thành: cây lúa gãy đổ

Giữa cây lúa đứng thẳng với cây lúa gãy đỏ không có sự liên hệ, không sinh ra nhau theo tính chất của sự vận động và phát triển. Cái mất đi, sinh ra cái mới do sự tác động từ bên ngoài một cách trực tiếp.

=> Phủ định siêu hình

Ví dụ 2. Bà con dân tộc đốt rừng làm nương rẫy. 

-  Các tác động, can thiệp trực tiếp từ bên ngoài: bà con dân tộc đốt 

- Sự vật, hiện tượng cũ mất đi: rừng  

- Sự vật, hiện tượng mới hình thành: nương rẫy

Giữa rừng cây ban đầu với nương rẫy sau khi đốt không có sự liên hệ, không sinh ra nhau theo tính chất của sự vận động và phát triển. Cái cũ mất đi, sinh ra cái mới do sự tác động từ bên ngoài một cách trực tiếp, từ hoạt động đốt rừng.

=> Phủ định siêu hình

Ví dụ 3. Hạt thóc được đem đi xay xát thành hạt gạo. 

- Các tác động, can thiệp trực tiếp từ bên ngoài: xay xát

- Sự vật, hiện tượng cũ mất đi: hạt thóc

- Sự vật, hiện tượng mới hình thành: hạt gạo

Giữa hạt thóc ban đầu với hạt gạo sau khi xay không có sự liên hệ, không sinh ra nhau theo tính chất của sự vận động và phát triển. Cái cũ mất đi, sinh ra cái mới do sự tác động từ bên ngoài một cách trực tiếp, từ hoạt động xay xát.

=> Phủ định siêu hình

Ví dụ 4. Hạt cà phê khô xay ra thành bột cà phê pha phin. 

- Các tác động, can thiệp trực tiếp từ bên ngoài: xay 

- Sự vật hiện tượng cũ mất đi: hạt cà phê khô

- Sự vật, hiện tượng mới hình thành: bột cà phê pha phin

Giữa hạt cà phê khô ban đầu và bột cà phê sau khi xay không có sự liên hệ, không sinh ra nhau theo tính chất của của sự vận động và phát triển. Cái cũ mất đi, sinh ra cái mới do sự tác động từ bên ngoài một cách trực tiếp.

4. Giá trị và hạn chế của phủ định siêu hình

Từ những phân tích ở trên về phương pháp luận siêu hình cũng như phủ định siêu hình thì có thể nhận thấy rõ hạn chế của phép luận siêu hình là chỉ có khả năng nghiên cứu cái riêng, nghiên cứu từng lĩnh vực biệt lập, phủ nhận các khâu trung gian, chuyển hóa; do đó kết quả nhiên cứu đi tới một cái nhìn mang tính chủ quan, phiến diện, không phản ánh được tương quan sự vât, hiện tượng, không phản ánh được quy luật tác động trong lĩnh vực mà các môn khoa học độc lập đã nghiên cứu. Khi mà sự phát triển của khoa học tự nhiên và nhận thức của con người đã có những bước tiến mới, việc nghiên cứu thế giới từ những giai đoạn đầu như sưu tầm, phân tích, thu thập tri thức về các sự vật, hiện tượng riêng lẻ, tách rời, không vận động chuyển sang giai đoạn tổng quát, nghiên cứu quá trình phát sinh, phát triển của sự vật, hiện tượng thì phép siêu hình đã không còn đáp ứng đươc nhiều yêu cầu của nghiên cứu khoa học và bị phép biện chứng phủ định. 

Tuy nhiên, chúng ta cũng không nên phủ định hoàn toàn giá trị của phủ định siêu hình. Phép phủ định siêu hình cũng có những giá tri rất lớn trong công tác nghiên cứu ngành Triết học. Thông qua việc xem xét về các tính chất trong vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng dẫn đến những kết quả khác nhau trong hình thành sự vật, hiện tượng mới mà ta có những hình thức phủ định mới. Mang đặc trưng là phủ định hoàn toàn, không có tính kế thừa hay phát huy sự vật, hiện tượng cũ. Từ đó các nhà nghiên cứu đã có những ứng dụng vào trong hoạt động sản xuất, chế biến. Với nguồn nguyên liệu đầu vào để phủ định siêu hình cho ra các sản phẩm mới, nhưng giờ đây với chức năng, tên gọi, công dụng hoàn toàn mới, ví dụ điển hình như ngành công nghiệp sản xuất và chế biến lúa gạo hay cà phê thành phẩm xuất khẩu ở Việt Nam. 

Cảm ơn quý bạn đọc đã lựa chọn tham khảo bài viết của Công ty Luật Minh Khuê, trên đây là nội dung công ty đã sưu tầm và biên tập. Trân trọng!

>> Xem thêm: Từ đồng âm là gì? Ví dụ về từ đồng âm