Quan trắc môi trường là gì? Tại sao cần quan trắc môi trường?

1. Quan trắc môi trường là gì? 

Căn cứ theo quy định tại khoản 25 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định thì quan trắc môi trường là hoạt động theo dõi và đánh giá liên tục, định kỳ, và đột xuất các thành phần môi trường, những yếu tố tác động đến môi trường, cũng như việc quan sát chất thải để cung cấp thông tin đánh giá về hiện trạng và diễn biến chất lượng môi trường, đồng thời nhận diện các tác động xấu đến môi trường. Quan  trắc môi trường được xác định là việc theo dõi liên tục, định kỳ, đột xuất và có hệ thống về thành phần môi trường, các yếu tố tác động đến môi trường và chất thải nhằm cung cấp thông tin đánh giá hiện trạng môi trường, diễn biến chất lượng môi trường và tác động xấu đến môi trường. Điều này bao gồm việc quan sát và ghi nhận các chỉ tiêu như chất lượng không khí, nước, đất, tiếng ồn, đa dạng sinh học, và các yếu tố khác ảnh hưởng đến môi trường.

Luật Bảo vệ Môi trường cũng quy định rõ về quy trình và phạm vi quan trắc môi trường. Hệ thống quan trắc môi trường được chia thành các cấp độ, bao gồm quan trắc môi trường quốc gia, quan trắc môi trường cấp tỉnh, quan trắc môi trường phục vụ quản lý ngành, và các dự án đầu tư, cơ sở kinh doanh, dịch vụ tập trung có phát sinh chất thải ra môi trường. Các dự án và cơ sở kinh doanh có trách nhiệm thực hiện quan trắc môi trường theo quy định và tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật môi trường. Hơn nữa, việc tham gia quan trắc môi trường và công bố thông tin về chất lượng môi trường cho cộng đồng được khuyến khích và có vai trò quan trọng trong việc xây dựng sự minh bạch và tin cậy trong quản lý môi trường.

Một yếu tố quan trọng khác là việc bảo đảm chất lượng và đáng tin cậy của dữ liệu quan trắc môi trường. Việc sử dụng các phương tiện, thiết bị quan trắc môi trường phải tuân thủ các quy định về kiểm định và hiệu chuẩn theo quy định của pháp luật về đo lường. Điều này giúp đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả quan trắc, từ đó đưa ra các quyết định quản lý môi trường hiệu quả và đúng đắn. Hơn nữa, việc quy hoạch tổng thể hệ thống quan trắc môi trường quốc gia rất quan trọng để xác định mục tiêu và phạm vi quan trắc, đồng thời tạo nên một mạng lưới quan trắc đồng bộ và toàn diện trên phạm vi cả nước. Quy hoạch tổng thể này phải bao gồm phân tích, đánh giá hiện trạng hệ thống quan trắc môi trường quốc gia, lựa chọn phương án quy hoạch, bố trí các trạm quan trắc tự động, và xác định liên kết với các cơ sở dữ liệu và số liệu quan trắc cấp tỉnh.

2. Đối tượng phải được quan trắc môi trường?

Theo Điều 108 của Luật Bảo vệ Môi trường năm 2020, các đối tượng phải được quan trắc môi trường bao gồm:

- Thành phần môi trường:

• Môi trường nước: Bao gồm nước mặt, nước dưới đất, và nước biển.
• Môi trường không khí: Bao gồm không khí xung quanh chúng ta, ghi nhận các chỉ tiêu như chất lượng không khí, chất lượng không khí trong nhà.
• Môi trường đất, trầm tích: Quan trắc các yếu tố liên quan đến chất lượng đất và trầm tích, như độ pH, hàm lượng các chất ô nhiễm, và khả năng chịu tải của đất.

- Đa dạng sinh học: Quan trắc các yếu tố liên quan đến đa dạng sinh học của hệ sinh thái, ghi nhận thông tin về loài động và thực vật, các sinh vật đặc hữu và đa dạng.

- Tiếng ồn, độ rung, bức xạ, ánh sáng: Đo lường và quan trắc các yếu tố về tiếng ồn, độ rung, bức xạ và ánh sáng nhằm đánh giá tác động của các yếu tố này đến môi trường và con người.

Đối với các nguồn thải, chất thải và chất ô nhiễm, các yếu tố cần quan trắc bao gồm:

• Nước thải, khí thải: Các chất thải và khí thải từ quá trình sản xuất, công nghiệp, và sinh hoạt được quan trắc để đánh giá tác động của chúng đến môi trường nước và không khí.
• Chất thải công nghiệp: Các chất thải từ hoạt động công nghiệp phải được kiểm soát và quan trắc để xác định chất thải nguy hại theo quy định của pháp luật. Việc quan trắc này giúp đảm bảo các chất thải công nghiệp không gây hại đến môi trường và con người.
• Phóng xạ: Việc quan trắc phóng xạ được thực hiện nhằm đảm bảo rằng hoạt động liên quan đến phóng xạ không gây hại đến sức khỏe con người và môi trường.
• Chất ô nhiễm khó phân hủy: Các chất ô nhiễm khó phân hủy phát thải và tích tụ trong môi trường cũng cần được quan trắc để đánh giá tác động lâu dài đến môi trường.
• Các chất ô nhiễm khác: Ngoài các loại chất thải và phóng xạ, việc quan trắc các chất ô nhiễm khác cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo tính minh bạch và đúng đắn trong quản lý môi trường.

Tổ chức quan trắc môi trường và công bố thông tin về chất lượng môi trường chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác và đáng tin cậy của thông tin. Điều này giúp xây dựng sự minh bạch và tin cậy trong việc quản lý và bảo vệ môi trường, đồng thời đảm bảo tuân thủ quy định về bảo vệ môi trường trong tình hình hội nhập quốc tế và phát triển bền vững.

3. Quan trách môi trường có trách nhiệm gì?

Trách nhiệm quan trắc môi trường được phân chia cho các cơ quan có thẩm quyền theo quy định tại Điều 109 của Luật Bảo vệ Môi trường 2020 như sau:

- Bộ Tài nguyên và Môi trường:

+ Chịu trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn và kiểm tra hoạt động quan trắc môi trường trên phạm vi cả nước.

+ Tổ chức thực hiện chương trình quan trắc môi trường quốc gia, bao gồm quan trắc môi trường sông và hồ liên tỉnh, biển, vùng kinh tế trọng điểm, khu vực có tính chất liên vùng, liên tỉnh, môi trường xuyên biên giới và môi trường tại các vùng có tính đặc thù.

+ Thực hiện quan trắc đa dạng sinh học tại khu bảo tồn thiên nhiên.

+ Lập, thẩm định và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch tổng thể quan trắc môi trường quốc gia.

+ Hướng dẫn kỹ thuật xây dựng hệ thống quan trắc môi trường quốc gia và cấp tỉnh; quan trắc đa dạng sinh học.

- Bộ Khoa học và Công nghệ:

Tổ chức thực hiện chương trình quan trắc phóng xạ, bao gồm các chương trình quan trắc thành phần phóng xạ trong môi trường.

- Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn:

Tổ chức thực hiện chương trình quan trắc môi trường phục vụ quản lý nông nghiệp, bao gồm các chương trình quan trắc nước, đất, trầm tích phục vụ mục đích thủy lợi, khai thác và nuôi trồng thủy sản, nông nghiệp, lâm nghiệp, diêm nghiệp.

- Bộ Y tế: Tổ chức thực hiện chương trình quan trắc môi trường lao động trong khu vực làm việc.

- Bộ Quốc phòng: Tham gia hoạt động quan trắc nước biển xa bờ, môi trường xuyên biên giới.

- Ủy ban nhân dân cấp tỉnh:

+ Tổ chức thực hiện các chương trình quan trắc môi trường trên địa bàn cấp tỉnh.

+ Báo cáo Hội đồng nhân dân cùng cấp và Bộ Tài nguyên và Môi trường về kết quả quan trắc môi trường hàng năm.

Các cơ quan có thẩm quyền chịu trách nhiệm thực hiện quan trắc môi trường nhằm đảm bảo tính minh bạch, đáng tin cậy và hiệu quả trong việc giám sát và bảo vệ môi trường. Việc quan trắc môi trường là một công việc quan trọng trong đảm bảo sự bền vững và bảo vệ môi trường của quốc gia.

4. Tại sao cần quan trắc môi trường?

Quan trắc môi trường là một hoạt động quan trọng và cần thiết vì nó đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ, đánh giá, và quản lý môi trường. Dưới đây là một số lý do chính tại sao cần quan trắc môi trường:

- Đánh giá hiện trạng môi trường: Quan trắc môi trường cung cấp thông tin về tình trạng hiện tại của môi trường, từ chất lượng không khí, nước, đất, đến sự đa dạng sinh học. Thông tin này giúp đánh giá tình hình môi trường và xác định các vấn đề và nguy cơ liên quan đến ô nhiễm môi trường.

- Theo dõi diễn biến chất lượng môi trường: Quan trắc môi trường liên tục và định kỳ giúp theo dõi sự biến đổi và thay đổi của chất lượng môi trường theo thời gian. Điều này cho phép phát hiện các xu hướng và tác động xấu đến môi trường trong tương lai.

- Xác định nguồn gốc ô nhiễm: Quan trắc môi trường giúp xác định nguồn gốc và nguyên nhân gây ra ô nhiễm, từ đó tìm ra các biện pháp khắc phục và kiểm soát ô nhiễm môi trường.

- Bảo vệ sức khỏe con người: Chất lượng môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người. Quan trắc môi trường giúp đánh giá các yếu tố độc hại trong không khí, nước, đất, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe con người.

- Đánh giá tác động môi trường của các hoạt động kinh tế và công nghiệp: Quan trắc môi trường đóng vai trò quan trọng trong đánh giá tác động môi trường của các hoạt động kinh tế, công nghiệp và xây dựng. Điều này giúp đảm bảo các hoạt động này tuân thủ quy định bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

- Giám sát và đánh giá hiệu quả các biện pháp bảo vệ môi trường: Quan trắc môi trường cung cấp thông tin cho việc giám sát và đánh giá hiệu quả của các biện pháp bảo vệ môi trường đã được triển khai. Điều này giúp điều chỉnh và cải tiến các biện pháp để đảm bảo tính hiệu quả và hiệu lực.

- Đáp ứng yêu cầu pháp luật và quốc tế: Quan trắc môi trường là một yêu cầu pháp luật và quốc tế để đảm bảo tính minh bạch, công bằng và đúng đắn trong việc quản lý môi trường. Việc thực hiện quan trắc môi trường là cơ sở để đánh giá và xác định nguy cơ môi trường, từ đó xây dựng các chính sách và biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

Tóm lại, quan trắc môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo bảo vệ môi trường và sức khỏe con người, giúp đánh giá và kiểm soát ô nhiễm môi trường, đồng thời đáp ứng yêu cầu pháp luật và quốc tế về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Quý khách tham khảo thêm bài viết sau: Ô nhiễm môi trường là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và cách khắc phục

Với đội ngũ chuyên gia và luật sư kinh nghiệm, chúng tôi cam kết lắng nghe và tư vấn tỉ mỉ để giải quyết mọi vấn đề pháp lý của quý khách hiệu quả. Liên hệ qua email lienhe@luatminhkhue.vn hoặc hotline 1900.6162 để gửi yêu cầu chi tiết. Chúng tôi sẽ phản hồi nhanh và sắp xếp cuộc hẹn trực tiếp hoặc tư vấn trực tuyến để đáp ứng mọi nhu cầu của quý khách.