Quy định mới về tỷ lệ tối đa vốn ngắn hạn để cho vay dài hạn

1. Vì sao cần giảm giảm tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn?

Trái với việc lãi suất tiết kiệm kỳ hạn dài cao hơn so với lãi suất tiết kiệm kỳ hạn ngắn, người dân vẫn ưu tiên gửi tiết kiệm kỳ hạn ngắn do mong đợi rằng lãi suất có thể tăng trong tương lai. Tuy nhiên, lo ngại về lạm phát cũng khiến người dân ít gửi tiết kiệm kỳ hạn dài, gây khó khăn cho các ngân hàng trong việc huy động vốn trung và dài hạn. Kết quả là, nguồn vốn trung và dài hạn của các ngân hàng không đủ để đáp ứng nhu cầu vay trung và dài hạn, dẫn đến việc phải sử dụng nguồn vốn ngắn hạn để cho vay kỳ hạn dài.

Vì lãi suất cho vay dài hạn của ngân hàng thường cao, nên các ngân hàng thường tập trung vào việc cho vay trung và dài hạn. Tuy nhiên, tiền gửi của người dân chủ yếu tập trung vào kỳ hạn ngắn, đặc biệt là dưới 1 năm. Khi ngân hàng sử dụng nguồn vốn ngắn hạn (tiền gửi của người dân trong vòng 1 năm) để cho vay trung và dài hạn (2-3 năm), sẽ xảy ra bất cân xứng về mặt thời gian. Điều này có nghĩa là nếu người dân rút tiền nhiều, ngân hàng sẽ thiếu nguồn cung và không kịp thu hồi các khoản vay để trả các khoản tiền gửi ngắn hạn cho người dân. Để tránh tình trạng mất cân bằng này, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã quyết định áp dụng lãi suất huy động cho các khoản tiền gửi dưới 1 năm, nhằm tránh việc các ngân hàng đẩy lãi suất tiền gửi 1 năm lên quá cao và sử dụng tiền gửi đó cho vay trung và dài hạn.

2. Quy định mới về tỷ lệ tối đa vốn ngắn hạn để cho vay dài hạn

Thông tư 08/2020/TT-NHNN, ban hành ngày 14/8/2020, đã sửa đổi và bổ sung Thông tư 22/2019/TT-NHNN để quy định giới hạn và tỷ lệ đảm bảo an toàn trong hoạt động của ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Theo đó, ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải tuân thủ tỷ lệ tối đa của nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung hạn và dài hạn theo lộ trình mới sau:

- Từ ngày 01/01/2020 đến hết ngày 30/9/2021: 40%.

(Thay đổi so với Thông tư 22/2019/TT-NHNN, theo đó: từ ngày 01/01/2020 đến hết ngày 30/9/2020 là 40%; từ ngày 01/10/2020 đến hết ngày 30/9/2021 là 37%).

- Từ ngày 01/10/2021 đến hết ngày 30/9/2022: 37%;

(Thay đổi so với Thông tư 22/2019/TT-NHNN, theo đó: từ ngày 01/10/2021 đến hết ngày 30/9/2022 là 34%).

- Từ ngày 01/10/2022 đến hết ngày 30/9/2023: 34%;

(Theo Thông tư 22/2019/TT-NHNN, từ ngày 01/10/2022 là 30%).

- Từ ngày 01/10/2023: 30%.

Thông tư 08/2020/TT-NHNN có hiệu lực thi hành từ ngày 01/10/2020.

3. Thực trạng nguồn vốn khi có quy định mới về tỷ lệ tối đa vốn ngắn hạn để cho vay dài hạn

Thống kê từ 25 ngân hàng thương mại vào ngày 30/09/2022 cho thấy tất cả các ngân hàng đã tuân thủ tỷ lệ tối đa "nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung dài hạn" là 37% (áp dụng từ 01/10/2021 đến 30/09/2022). Trong số này, tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn tại ngân hàng thương mại tư nhân cao hơn so với nhóm ngân hàng có vốn nhà nước chi phối.

Đáng chú ý, có một số trường hợp hiếm hoi có đủ nguồn vốn trung dài hạn để đáp ứng nhu cầu cho vay kỳ hạn dài, đó là Bac A Bank và VBB, với dư nợ cho vay trung dài hạn lần lượt là 46,027 tỷ đồng và 29,376 tỷ đồng, trong khi nguồn vốn cho vay trung dài hạn lần lượt là 55,979 tỷ đồng và 40,835 tỷ đồng. Do đó, hai ngân hàng này không cần sử dụng nguồn vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn.

Các ngân hàng có tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 10% trở xuống bao gồm HDB (10%), CTG (9%), SSB (8%), VCB (7%) và VAB (5%).

Vì chu kỳ kinh doanh sản xuất của khách hàng tương đương với chu kỳ vay ngắn hạn, thời gian thu hồi vốn đối với khoản vay ngắn hạn là tương đối nhanh, rủi ro và khả năng nợ xấu phát sinh thấp hơn so với các khoản vay trung và dài hạn. Mức lãi suất áp dụng cho huy động vốn ngắn hạn cũng thấp hơn so với huy động vốn dài hạn.

Tuy nhiên, việc cho vay kỳ hạn dài gặp rủi ro cao hơn, và lãi suất áp dụng sẽ cao hơn. Điều này làm cho việc cho vay kỳ hạn dài trở nên hấp dẫn hơn nhiều, vì nó giúp ngân hàng có được biên lợi nhuận cao hơn và củng cố lợi nhuận tổng thể của ngân hàng. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc ngân hàng phải đối mặt với rủi ro thanh khoản.

Việc "bóc ngắn, cắn dài" sẽ gây khó khăn cho ngân hàng trong việc thực hiện nghĩa vụ trả nợ khi các công cụ nợ tài chính đến hạn trong những thời điểm bình thường hoặc khó khăn. Trong trường hợp thiếu hụt thanh khoản, các ngân hàng buộc phải vay từ tổ chức tín dụng khác trên thị trường liên ngân hàng với lãi suất cao, làm tăng mặt bằng lãi suất.

Theo Thông tư 08/2020/TT-NHNN sửa đổi Thông tư 22/2019/TT-NHNN, đến ngày 01/10/2022, các ngân hàng phải giảm tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn xuống mức 34%. Điều này có thể tạo áp lực lên các ngân hàng đang có tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn cao khi phải huy động nguồn vốn dài hạn, dẫn đến chi phí vốn cao hơn để đáp ứng cho vay kỳ hạn dài và giảm lợi thế của các ngân hàng này.

Do đó, hầu hết các ngân hàng đã lên kế hoạch tăng vốn điều lệ trong năm 2022 nhằm tăng nguồn vốn trung và dài hạn, giảm thiểu áp lực trong việc giảm dần tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn trong tương lai.

Để đa dạng nguồn vốn huy động, các ngân hàng cũng đã tìm đến kênh trái phiếu. Trái phiếu là một hình thức vốn vay có kỳ hạn dài hơn vốn huy động như tiền gửi tiết kiệm, và không được rút trước hạn như tiền gửi tiết kiệm.

Tính từ đầu năm đến hết tháng 09/2022, nhóm ngân hàng thương mại đã dẫn đầu về giá trị phát hành trái phiếu với tổng giá trị đạt gần 134,892 tỷ đồng, chiếm 55% tổng giá trị phát hành trái phiếu.

Giảm tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn giúp ngân hàng chịu được cú sốc lớn hơn từ bên ngoài. Mức lãi suất cho vay dài hạn của các ngân hàng thường cao hơn, do đó, các ngân hàng thường ưu tiên cho vay trung và dài hạn. Tuy nhiên, nguồn tiền gửi của người dân thường không tập trung vào kỳ hạn dài, chủ yếu là kỳ hạn dưới 1 năm. Khi ngân hàng sử dụng nguồn vốn ngắn hạn (tiền gửi dưới 1 năm) để cho vay trung và dài hạn (2-3 năm), sẽ tạo ra sự không cân xứng về thời gian. Nếu người dân rút tiền nhiều, ngân hàng sẽ thiếu nguồn cung và không kịp thu hồi các khoản vay để trả các khoản tiền gửi ngắn hạn cho người dân. Để tránh tình trạng mất cân bằng đó, NHNN đã quyết định áp lãi suất huy động trên những khoản tiền gửi dưới 1 năm để ngăn các ngân hàng đẩy lãi suất tiền gửi 1 năm lên quá cao và sử dụng tiền gửi đó để cho vay trung và dài hạn.

Việc giảm dần tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn là một động thái giúp hệ thống ngân hàng trở nên mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, việc giảm tỷ lệ này sẽ ảnh hưởng đáng kể đến các ngân hàng trong ngắn hạn khi họ phải tự cân đối nguồn vốn. Ngân hàng phải tìm kiếm các nguồn khác như tiền gửi trung và dài hạn để cho vay trung và dài hạn. Đây là lý do gần đây các ngân hàng đã tăng lãi suất huy động trên 1 năm và lãi suất huy động trên 1 năm không bị giới hạn từ NHNN. Khi lãi suất huy động trên 1 năm tăng, nguồn tiền gửi ngắn hạn dưới 1 năm sẽ chuyển sang kỳ hạn trên 1 năm. Điều này làm thu hẹp chênh lệch lãi suất huy động và lãi suất cho vay của ngân hàng, làm giảm NIM. Trong dài hạn, giảm tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn và tăng huy động trung, dài hạn sẽ làm ngân hàng trở nên mạnh mẽ hơn, chịu đựng được cú sốc lớn hơn từ bên ngoài. Hiện tại, hệ thống ngân hàng đang chịu ảnh hưởng đáng kể từ việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất, gây mất giá đồng Việt Nam.

Theo đánh giá của chuyên gia phân tích CTCK Agribank (Agriseco), việc điều chỉnh mức trần tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn từ 37% hiện tại xuống 34% vào đầu tháng 10 có thể khiến chi phí vốn của các ngân hàng tăng, gây áp lực lên biên lãi ròng (NIM), do ngân hàng phải huy động vốn trung, dài hạn để cho vay theo kỳ hạn.

Để tìm hiểu thêm những thông tin liên quan, mời quý bạn đọc tham khảo bài viết: Mẫu hợp đồng tín dụng ngắn hạn với ngân hàng mới nhất 2023 

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê liên quan đến vấn đề: Quy định mới về tỷ lệ tối đa vốn ngắn hạn để cho vay dài hạn. Nếu quý khách có bất kỳ thắc mắc nào hoặc cần hỗ trợ về các vấn đề pháp lý khác, xin vui lòng liên hệ với bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu tư vấn qua email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được sự hỗ trợ và giải đáp kịp thời. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn sự quan tâm và theo dõi của quý khách đối với bài viết của Luật Minh Khuê.