Quy định về hoạt động thanh tra trong công an nhân dân

1. Thanh tra là gì?

Thanh tra hay nói cách khác là kiểm soát viên, công việc của những kiếm soát viên là xem xét, đánh giá và cùng lúc xử lý về việc thực hiện pháp luật của tổ chức hoặc là cá nhân do tổ chức, hay là người có quyền về thẩm định thực hiện theo một trình tự pháp luật quy định để nhằm phục vụ cho các hoạt động quản lý nhà nước, bảo vệ về lợi ích nhà nước và quyền lợi hợp pháp của chư thể quyền sở hữ của tổ chức hoặc là cá nhân khác. Hoạt động chính của thanh tra là quản lý về thị trường và được gọi là kiểm soát.

Thanh tra ra đời là để bảo vệ về quyền sở hữ công nghiệp, để phục vụ quản lý về nhà nước, cũng là đẻ bảo về lợi ích của nhà nước và cùng với đó là lợi ích hợp pháp của một cá nhân hay tổ chức một cách hợp lý trong nhiều lĩnh vực của sở hữu công nghiệp. Quyền được thanh tra đó chính là tổ chức và người có đủ thẩm quyền theo quy định của pháp luật, và được phía pháp luật nhà nước giao trách nhiệm. Đối tượng thanh tra là đối với các tổ chức, và các cá nhân thuộc quyền quản lý của nhà nước, của tổ chức mình. Thanh tra sẽ là người thực hiện những yêu cầu cũng như quy định về pháp luật thuộc về phạm vi quản lý nhà nước trong sở hữu công nghiệp của tổ chức mình.

2. Cơ cấu của thanh tra công an nhân dân

Theo Nghị định số 25/2021/NĐ-CP, hệ thống cơ quan thanh tra nhà nước trong CADN gồm: Thanh tra Bộ Công an (Thanh tra Bộ); Thanh tra Công an tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (Thanh tra Công an tỉnh); Thanh tra Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng.

Ở các cơ quan, đơn vị không có tổ chức thanh tra thì Thủ trưởng đơn vị trực tiếp chỉ đạo công tác tiếp công dân; giải quyết khiếu nại, tố cáo; phòng, chống tham nhũng, lãng phí theo quy định của pháp luật. Đơn vị có quân số từ 200 cán bộ, chiến sĩ trở lên, bố trí cán bộ thanh tra chuyên trách; quân số dưới 200 cán bộ, chiến sĩ, bố trí cán bộ thanh tra kiêm nhiệm.

Ngoài ra, Nghị định số 25/2021/NĐ-CP cũng sửa đổi, bổ sung một số quy định Quy định về vị trí, chức năng và tổ chức bộ máy của Thanh tra Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng; nhiệm vụ, quyền hạn của Thanh tra Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng; nhiệm vụ, quyền hạn của Chánh Thanh tra Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng cũng được sửa đổi, bổ sung nhằm bảo đảm thống nhất với các quy định của pháp luật hiện hành.

4. Quy định về hệ thống cơ quan thực hiện chức năng thanh tra trong CAND

- Sửa đổi cơ bản quy định về tổ chức các cơ quan thanh tra trong CAND:

Theo quy định tại Điều 3 Nghị định số 41, cơ quan thực hiện chức năng thanh tra trong CAND được phân chia thành 03 nhóm: (1) Nhóm hệ thống các cơ quan thanh tra Nhà nước trong CAND (Khoản 1), gồm 4 cấp: Thanh tra Bộ; thanh tra các tổng cục, bộ tư lệnh; thanh tra công an cấp tỉnh và cảnh sát phòng cháy và chữa cháy; thanh tra công an cấp huyện. Trên thực tế, các cơ quan thanh tra đã được triển khai ở 03 cấp, đối với công an cấp huyện chưa thành lập đội thanh tra, chỉ bố trí cán bộ thanh tra chuyên trách hoặc kiêm nhiệm. (2) Nhóm cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành trong CAND (Khoản 2), gồm 01 đơn vị là Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. (3) Nhóm các cơ quan, đơn vị không có tổ chức thanh tra (Khoản 3) thì giao cho thủ trưởng đơn vị trực tiếp chỉ đạo công tác thanh tra và bố trí cán bộ thanh tra chuyên trách, kiêm nhiệm để tham mưu, giúp việc, gồm các vụ, cục, viện, học viện, trường CAND…

Nghị định số 25 đã sửa đổi, bổ sung khoản 1, khoản 3 Điều 3 Nghị định số 41, trong đó tại khoản 1 có hai sự thay đổi quan trọng hệ thống cơ quan thanh tra Nhà nước trong CAND là:

+ Bãi bỏ các cơ quan thanh tra: Thanh tra tổng cục, bộ tư lệnh; thanh tra cảnh sát phòng cháy và chữa cháy tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; thanh tra công an quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh.

+ Bổ sung Thanh tra Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng.

Bên cạnh việc sửa đổi quy định về hệ thống cơ quan thanh tra để phù hợp với cơ cấu tổ chức bộ máy mới của Bộ Công an, một nội dung mới của Nghị định số 25 là không quy định thanh tra công an cấp huyện trong hệ thống cơ quan thanh tra Nhà nước trong CAND. Theo đó, hệ thống cơ quan thanh tra Nhà nước trong Công an nhân dân theo quy định mới gồm:

+ Thanh tra Bộ Công an.

+ Thanh tra công an tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

+ Thanh tra Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng; Thanh tra chuyên ngành Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

 - Bãi bỏ các quy định về thành lập tổ, đội thanh tra

Nghị định số 25 đã sửa đổi và bãi bỏ các quy định về thành lập tổ, đội thanh tra tại Nghị định số 41, cụ thể như: Quy định tại Khoản 3 Điều 15 “Thanh tra công an tỉnh có các đội công tác để thực hiện nhiệm vụ được giao”; quy định tại Khoản 3 Điều 3 “thành lập đội thanh tra ở đơn vị có quân số từ 500 cán bộ, chiến sĩ trở lên; thành lập tổ thanh tra ở đơn vị có quân số từ 300 cán bộ, chiến sĩ đến dưới 500 cán bộ, chiến sĩ…”.

4. Quy định về thẩm quyền tiến hành hoạt động thanh tra

Nghị định số 25 đã bãi bỏ một số quy định tại Nghị định số 41 về thẩm quyền tiến hành hoạt động thanh tra của thủ trưởng đơn vị nơi không có tổ chức thanh tra độc lập như: Quy định tại khoản 3 Điều 3 “Ở các đơn vị vụ, cục, viện, học viện, nhà trường CAND và đơn vị thuộc công an tỉnh nơi không có tổ chức thanh tra thì thủ trưởng đơn vị trực tiếp chỉ đạo công tác thanh tra”; quy định tại Khoản 1 Điều 27 “…Nơi không có tổ chức thanh tra, thủ trưởng công an phụ trách công tác thanh tra ra quyết định thanh tra và thành lập đoàn thanh tra để thực hiện nhiệm vụ thanh tra”; quy định tại Khoản 5 Điều 28 “…Trưởng công an huyện ra quyết định thanh tra đột xuất đối với vụ việc theo thẩm quyền, thành lập đoàn thanh tra để thực hiện nhiệm vụ thanh tra…”; quy định tại Khoản 3 Điều 30 về thời hạn cuộc thanh tra hành chính do các đơn vị không có tổ chức thanh tra tiến hành…

Như vậy, theo quy định mới thì chỉ có các cơ quan thanh tra, cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành mới được tiến hành hoạt động thanh tra trong CAND, thẩm quyền thanh tra được xác định như sau:

+ Thanh tra Bộ có thẩm quyền tiến hành thanh tra hành chính, thanh tra chuyên ngành theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại Điều 8, Điều 9 Nghị định số 41.

+ Thanh tra Công an tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tiến hành thanh tra hành chính, thanh tra chuyên ngành theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại Điều 15, Điều 16 Nghị định số 41.

+ Thanh tra Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng tiến hành thanh tra hành chính và thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo quy định tại Khoản 3 Điều 1 Nghị định số 25.

+ Thanh tra Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ tham mưu giúp Cục trưởng tiến hành hoạt động thanh tra chuyên ngành về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ theo quy định tại Mục 4 Chương II Nghị định số 41.

Đối với các cơ quan, đơn vị không có tổ chức thanh tra thì không tiến hành các hoạt động thanh tra (thanh tra hành chính, thanh tra chuyên ngành), thủ trưởng đơn vị trực tiếp chỉ đạo thực hiện các mặt công tác thuộc chức năng của cơ quan thanh tra như công tác tiếp công dân; công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo; công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí theo quy định...

5. Quy định về xây dựng và phê duyệt kế hoạch thanh tra hằng năm

Theo quy định tại Khoản 2 Điều 23 Nghị định số 41 thì chánh thanh tra, cán bộ được phân công phụ trách công tác thanh tra nơi không có tổ chức thanh tra có trách nhiệm xây dựng kế hoạch thanh tra hằng năm, trình thủ trưởng đơn vị phê duyệt (các cơ quan, đơn vị đều phải xây dựng kế hoạch thanh tra hằng năm).

Khoản 5 Điều 1 Nghị định số 25 đã sửa đổi quy định trên, xác định rõ chỉ chánh thanh tra có trách nhiệm xây dựng kế hoạch thanh tra hằng năm, trình thủ trưởng đơn vị phê duyệt (chỉ cơ quan thanh tra mới xây dựng kế hoạch thanh tra theo quy định).

Nghị định số 25 là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc tiếp tục kiện toàn và hoàn thiện hệ thống cơ quan thực hiện chức năng thanh tra trong CAND. Với việc thu gọn đáng kể đầu mối tổ chức, biên chế, bộ máy cơ quan thanh tra trong CAND đã được xây dựng và hoàn thiện theo đúng định hướng của Chính phủ khi tiến hành xây dựng Luật Thanh tra sửa đổi, đó là tăng cường tính tập trung, thống nhất theo cấp hành chính ở Trung ương và cấp tỉnh, đồng thời đã quán triệt và thực hiện nghiêm túc Nghị quyết số 22-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng như quan điểm chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Công an trong việc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện tổ chức bộ máy Bộ Công an tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Tuy vậy, những sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 25 chưa phải đã khắc phục được hoàn toàn những hạn chế, bất cập trong các quy định của Nghị định số 41, nhất là các quy định liên quan đến hoạt động thanh tra như: Bất cập trong quy định về thời hạn thanh tra, hình thức thanh tra, việc thực hiện các quyền trong hoạt động thanh tra, quy định về thanh tra viên, cộng tác viên thanh tra… Những bất cập này đã được nhìn nhận, phân tích, đánh giá trong Báo cáo tổng kết thi hành Nghị định số 41. Việc sửa đổi những quy định còn bất cập trên đòi hỏi tính thống nhất với những thay đổi trong quy định của Luật Thanh tra đang được nghiên cứu xây dựng sửa đổi. Vì vậy, nhiệm vụ đặt ra là Bộ Công an sẽ phải tiếp tục nghiên cứu, tham mưu Chính phủ trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về tổ chức và hoạt động thanh tra CAND sau khi Luật Thanh tra sửa đổi được ban hành.