1. Sự kì thị đối với cộng đồng LGBT

Mặc dù Tuyên ngôn thế giới về Quyền con người năm 1948 đã khẳng định quyền con người nói chung, trong đó có quyền của người LGBT, nhưng sự kỳ thị, phân biệt đối xử và bạo lực đối với họ vẫn diễn ra trên khắp thế giới, và trở thành mối quan tâm đặc biệt về vấn đề nhân quyền của LHQ từ những năm 90 của thế kỷ XX, và kéo dài trong suốt những năm đầu thế kỷ XXI. Thậm chí, pháp luật ở 76 nước còn phân biệt đối xử và tội phạm hóa những mối quan hệ cùng giới, người đồng tính bị bắt, truy tố và phạt tù (Văn phòng Cao ủy nhân quyền LHQ, 2012)

Người đồng tính nữ, đồng tính nam, song tính và chuyển giới (LGBT) ở Việt Nam phải đối mặt với những thách thức mà những người không phải LGBT đối mặt. Từ cuối thập niên 2000, cùng với sự cởi mở hơn đối với giới LGBT ở các nước phát triển, LGBT ở Việt Nam bắt đầu được đề cập và nhìn nhận dần dần ở nhiều lĩnh vực. Cho đến nay, mặc dù hôn nhân đồng tính chưa được hợp pháp hóa, Việt Nam là nước dẫn đầu ở Đông Nam Á trong công nhận quyền lợi của LGBT. Ngày 24 tháng 11 năm 2015, quyền chuyển đổi giới tính chính thức được hợp pháp hóa tại Việt Nam sau khi Bộ luật dân sự sửa đổi 2015 cho phép chuyển đổi giới tính và thay đổi nhân thân, hộ tịch sau chuyển đổi được Quốc hội thông qua.

Hiện nay, sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông khiến cho con người có quan niệm cởi mở hơn về đồng tính, song tâm lý khó chấp nhận những điều bất thường vẫn trở nên phổ biến, đặc biệt là ở Việt Nam, những người lớn tuổi thường khó chấp nhận nhóm đồng tính hơn là những người trẻ tuổi. Họ thường cho rằng đồng tính là trái với tự nhiên, trái với thuần phong mỹ tục, trái với luân thường đạo lý, với lẽ đời, nó là điều bất thường cần phải loại bỏ, trong khi những người trẻ tuổi thường có cách nhìn thoáng hơn: đồng tính cũng như người bình thường khác, họ có quyền yêu nhau và lấy nhau.

Nhiều người đồng tính phải che giấu khuynh hướng tình dục và nhận dạng tình dục của mình. Họ thường quan hệ tình dục ở những nơi bí mật nhưng lại không có đủ các điều kiện tiếp cận hoặc sử dụng các biện pháp bảo vệ để có hành vi tình dục an toàn. Do lo sợ bị kỳ thị nên họ không muốn hoặc ngại tiếp cận các dịch vụ y tế khi có bệnh. Đó là những yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm HIV hoặc các bệnh lây truyền qua đường tình dục ở nhóm này. Đây cũng là nguồn lây nhiễm HIV tiềm ẩn cho xã hội.

2. Quyền bình đẳng đối với cộng đồng LGBT

Không chỉ tại Việt Nam, nhiều nơi trên thế giới thì những người thuộc cộng đồng LGBT cũng bị kỳ thị, điển hình như tại Brazil thì những người thuộc cộng đồng LGBT luôn sống trong nỗi sợ hãi vì tình trạng bạo lực, bị tấn công và bị sát hại do nạn phân biệt, kỳ thị đối với người thuộc cộng đồng LGBT tại nước này. Nhưng thực sự, họ là những con người bình thường, thậm chí là nghị lực còn phi thường hơn cả những người thuộc giới tính nam hoặc nữ, họ không làm gì sai cả, khi sinh ra họ đã mang trong mình trong mình giới tính sinh học đó. Không đơn giản là nam hay nữ như chúng ta nghĩ, còn có cả liên giới tính, trong nhiều loài sinh vật ngoài tự nhiên thì liên giới tính vẫn được tìm thấy nhiều, con người chúng ta cũng là sinh vật trên trái đất, tại sao chúng ta lại không tôn trọng sự đa dạng về giới tính sinh học.

Chính sự phân biệt, kỳ thị trong của những người xung quanh trong cuộc sống hàng ngày, đôi khi nó đến từ chính hàng xóm và những người thân của mình đã khiến những người thuộc cộng đồng LGBT luôn sống trong sự day dứt, tâm trạng khó chịu và thấy có lỗi, họ lẩn tránh và dần tách biệt khỏi xã hội về nhiều mặt, từ chỗ làm đến các nơi đông người họ có cảm giác bị nhìn với ánh mắt khác người, nhiều người còn cho rằng “Bê đê như mày thì làm được gì”.

Chính vì điều đó, nhiều người thuộc cộng đồng LGBT không muốn ra ngoài giao tiếp với xã hội, nhiều người thì chỉ ra ngoài vào ban đêm và chỉ làm việc trong các đoàn ca nhạc, xiếc,… hoặc làm việc ở những nơi chung với những người thuộc cộng đồng LGBT.

Sự hiểu biết sai lầm của những người xung quanh về giới của con người, sự mặc định cố chấp, cứng nhắc chỉ có giới tính nam hoặc nữ đã dẫn đến những sự phân biệt, cách đối xử khác biệt đối với những người thuộc giới tính thứ 3 hay những người thuộc cộng đồng LGBT đã vô tình đưa những người thuộc cộng đồng LGBT tách khỏi cuộc sống, họ bị tổn thương sâu sắc về mặt thể chất và tinh thần, đau lòng hơn, nhiều người đã phải tìm đến cái chết để tìm sự bình yên.

Điều 26 ICCPR quy định

" Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật và có quyền được pháp luật bảo vệ một cách bình đẳng mà không có bất kỳ sự phân biệt đối xử nào. Về mặt này, pháp luật phải nghiêm cấm mọi sự phân biệt đối xử và đảm bảo cho mọi người sự bảo hộ bình đẳng và có hiệu quả chống lại những phân biệt đối xử về chủng tộc, màu da, giới tính, ngôn ngữ, tôn giáo, quan điểm chính trị hoặc quan điểm khác, nguồn gốc dân tộc hoặc xã hội, tài sản, thành phần xuất thân hoặc các địa vị khác."

Những người thuộc cộng đồng LGBT là thành viên của xã hội là công dân của nước Việt Nam họ làm và đóng thuế, cống hiến đầy đủ cho Đất nước và họ đáng được hưởng những điều này. Quốc hội Việt Nam đã thông qua quyền chuyển đổi giới tính, Nghị quyết bảo vệ người đồng tính cũng được bỏ phiếu thuận, đó là những bước đầu về mặt cơ sở pháp lý để cộng đồng LGBT có thể hòa nhập vào cuộc sống chung với mọi người.

Nhưng để đạt được sự bình đẳng, công bằng, sự tôn trọng giữa người với người trong xã hội nhằm đưa xã hội ngày càng phát triển tiến bộ thì mọi người cần thay đổi cách hiểu và đối xử với những người thuộc cộng đồng LGBT, hãy cảm thông, chia sẻ và hòa đồng với họ để chúng ta cùng nhau cảm nhận được tình thương trong cuộc sống này.

3. Hậu quả của sự kì thị cộng đồng LGBT

Sự kỳ thị, phân biệt đối xử đối với người đồng tính mang lại những hậu quả khôn lường cho bản thân họ và cả xã hội. Hầu hết người đồng tính luôn tìm cách che giấu bản thân, không muốn lộ diện với gia đình và bạn bè, nơi làm việc và xã hội. Đây là một trong những cơ chế để đối phó lại với sự kỳ thị. Họ luôn phải che giấu, thận trọng trong từng hành động của mình để tránh bị người thân và cộng đồng phát hiệnSự thận trọng trong các mối quan hệ khiến người đồng tính sống khép kín, thu mình hoặc sống không thật với bản thân. Điều này gây tâm lý khó chịu hoặc ức chế cho họ. Sự kỳ thị còn khiến những người đồng tính không dám bộc lộ khuynh hướng tình dục đích thực của mình mà phải sống một cuộc sống hai mặt. Vì che giấu, tránh sự kỳ thị của cộng đồng một người đồng tính có thể vẫn lấy chồng có con nhưng vẫn duy trì quan hệ với những người đồng tính khác. Điều này là không công bằng với những người thân bên cạnh họ

- Phân biệt đối xử gây ra bất bình đẳng trong thu nhập và phúc lợi việc làm cho người LGBT

Về mặt kinh tế, nghiên cứu ở Mỹ cho thấy người đồng tính nam có thu nhập thấp hơn từ 10-32% so với đồng nghiệp dị tính làm cùng công việc. Còn nghiên cứu của Laurent và Mihoubi (2012) ở Pháp cho thấy ảnh hưởng của phân biệt đối xử lên lương ở những ngành nghề thu nhập thấp thường không đáng kể, chủ yếu do tác động của mức lương tối thiểu làm cho hậu quả này không xảy ra. Tuy nhiên, ở những ngành nghề hoặc vị trí có mức lương cao hơn, thì phân biệt đối xử có ảnh hưởng đến thu nhập và người đồng tính nam có mức lương thấp hơn 9.4% so với đồng nghiệp dị tính nam của mình.

- Phân biệt đối xử gây tổn hại tới sức khoẻ thể chất và tinh thần của người LGBT

Về mặt sức khỏe, theo một điều tra của Human Rights Campaign thì 53% người LGBT tiếp tục che giấu xu hướng tính dục của mình ở nơi làm việc, trong đó có 35% muốn nói dối về cuộc sống cá nhân của họ (Fidas & Cooper, 2015), do đó mà có tới 20% nhân viên LGBT cảm thấy bị kiệt sức vì phải che dấu bản dạng bản thân, và 30% cảm thấy mất tập trung vì môi trường không thân thiện nơi làm việc. Nhiều công nhân là LGBT tiếp tục chịu đựng với những câu chuyện cười về đồng tính, không dám phản ứng vì sợ mất mối quan hệ với đồng nghiệp (Catalyst, 2015; Fidas & Cooper, 2015). Meyer (2003) cho rằng định kiến, kỳ thị và phân biệt đối xử đã tạo ra một môi trường làm việc căng thẳng và áp lực, từ đó gây ra các vấn đề về sức khỏe tâm trí. Chính vì vậy, những người LGBT đang phải che giấu xu hướng tính dục của mình sẽ phải chịu đựng sự lo sợ, mệt mỏi về cảm xúc và căng thẳng về tinh thần

Phân biệt đối xử ở nơi làm việc gây ra tình trạng sức khỏe kém, số ngày nghỉ việc nhiều do nguyên nhân sức khỏe, và hạn chế hiệu suất chức năng. Hậu quả sức khỏe do phân biệt đối xử gây ra ở mức mà cần được coi là vấn đề sức khỏe công và cần có chính sách chống phân biệt đối xử trong công việc.

Một vài nhà nghiên cứu khác cho thấy người LGBT thường đối phó với phân biệt đối xử bằng cách thôi việc để tránh phân biệt đối xử nhưng không nói lý do; giữ im lặng và chịu đựng; tìm kiếm sự trợ giúp xã hội từ gia đình và bạn bè để giảm tác hại tâm lý; và đối mặt với người có hành vi phân biệt đối xử qua con đường chính thức hoặc phi chính thức. Theo tác giả thì việc lựa chọn chiến lược đối phó phụ thuộc vào mức độ cảm nhận về bản dạng tính dục của nạn nhân cũng như môi trường công ty. Nếu người LGBT càng tự tin vào bản thân và môi trường công ty càng ủng hộ quyền bình đẳng thì họ càng chọn chiến lược đối mặt với hành phi phân biệt đối xử. Ngược lại, nếu họ không tự tin vào bản thân và môi trường công ty khép kín, độc tôn dị tính hoặc không coi trọng sự khác biệt thì họ thường bỏ việc hoặc giữ im lặng và chịu đựng.

4. Nguyên tắc cơ bản đối với quyền của người đồng tính

Quyền của người đồng tính được thể hiện rõ nhất trong 3 nguyên tắc .

4.1. Quyền được hưởng sự hưởng thụ phổ quát của quyền con người

Mọi con người được sinh ra tự do và bình đẳng về phẩm giá và nhân quyền. Con người thuộc mọi xu hướng tính dục và bản dạng giới có quyền được hưởng đầy đủ tất cả quyền con người. có tất cả các tính chất của quyền con người như : Tính không thể tước bỏ, không thể phân chia,tính phổ biển, tính liên hệ phụ thuộc lẫn nhau

4.2. Quyền bình đẳng và không phân biệt

Mọi người được quyền hưởng mọi quyền con người mà không bị phân biệt đối xử dựa trên xu hướng tính dục hay bản dạng giới. Mọi người được quyền hưởng sự bình đẳng trước pháp luật và sự bảo vệ của pháp luật mà không phải chịu sự phân biệt đó cho dù sự hưởng thụ của một quyền con người khác có bị ảnh hưởng hay không. Pháp luật sẽ nghiêm cấm bất kỳ sự phân biệt nào như thế và đảm bảo sự bảo vệ bình đẳng và hiệu quả để chống lại phân biệt đối xử.

Sự phân biệt đối xử dựa trên xu hướng tính dục và bản dạng giới bao gồm bất kỳ sự phân biệt, sự ngoại trừ, sự hạn chế hay lựa chọn dựa trên xu hướng tính dục và bản dạng giới với mục đích hay tác động làm vô hiệu hóa hay làm suy yếu sự bình đẳng trước pháp luật hay sự bảo vệ công bằng của pháp luật, hay đối với sự thừa nhận, hưởng thụ hay thực hành, một cách bình đẳng, mọi quyền con người và tự do cơ bản. Sự phân biệt dựa trên xu hướng tính dục và bản dạng giới có thể, và thường hay như thế, đi chung và làm cho sự phân biệt đối xử dựa trên các mặt khác, bao gồm giới tính, chủng tộc, tuổi tác, tôn giáo, sự tàn tật, sức khỏe và địa vị kinh tế, tồi tệ thêm.

4.3. Quyền được thừa nhận trước pháp luật

Mọi người đều có quyền được công nhận là một con người trước pháp luật ở bất kỳ đâu. Người có các xu hướng tính dục và bản dạng giới khác nhau có tư cách pháp lý đối với mọi khía cạnh cuộc sống. Xu hướng tính dục và bản dạng giới tự xác định của mỗi con người là không thể thiếu đối với nhân cách của họ và là một trong những khía cạnh cơ bản nhất của sự xác định bản thân, phẩm giá và tự do. Không một ai phải bị ép buộc trải qua những quy trình y khoa, bao gồm phẫu thuật thay đổi giới tính, sự triệt sản hay trị liệu hor-mon, như một yêu cầu để được thừa nhận bản dạng giới của mình. Không một quan hệ pháp lý nào, như hôn nhân và tư cách làm cha mẹ, được phép xác lập để ngăn chặn sự thừa nhận hợp pháp của bản dạng giới của một người.

Bộ nguyên tắc Yogyakarta là văn bản pháp lý quốc tế đầu tiên ghi nhận và bảo vệ quyền đồng tính. Bộ nguyên tắc này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc tiến tới xóa bỏ hoàn toàn sự kỳ thị người đồng tính trên thế giới; các quốc gia đang xem xét, xây dựng luật cho người đồng tính có thể xem bộ nguyên tắc này như nguồn để từ đó dựng lên một văn bản pháp luật phù hợp nhất cho quốc gia mình nhưng vẫn đảm bảo không vi phạm luật quốc tế.

Bên cạnh đó, tháng 9/2015, lần đầu tiên trong lịch sử, 12 tổ chức của LHQ đã ra khuyến nghị kêu gọi 193 quốc gia thành viên cùng hành động để bảo vệ quyền của những người LGBTI (bao gồm cả người liên giới tính). Bản khuyến nghị mở đầu bằng việc nhắc lại rằng tất cả mọi người đều có quyền bình đẳng, được sống một cuộc sống không bị bạo hành, kỳ thị, phân biệt đối xử. Luật nhân quyền quốc tế được tạo ra nhằm đảm bảo rằng mọi con người đều được hưởng những quyền lợi nói trên và pháp luật của các quốc gia thành viên không được đi ngược lại các nguyên tắc của bộ luật này. Trong lúc nỗ lực bảo vệ quyền của cộng đồng LGBTI đang ngày càng tăng ở nhiều quốc gia, hàng triệu người LGBTI và gia đình của họ vẫn đang phải chịu sự vi phạm nghiêm trọng về nhân quyền. Bản khuyến nghị bao gồm 3 nội dung chính, kêu gọi các quốc gia thành viên:

- Xây dựng luật bảo vệ những người LGBTI trước nạn bạo hành.

- Bãi bỏ các điều luật phân biệt đối xử với người LGBTI, trong đó bao gồm các luật bắt giữ, xử phạt, phân biệt đối xử với con người dựa trên xu hướng tính dục và thể hiện giới của họ.

- Bảo vệ những người LGBTI trước nạn phân biệt đối xử trong mọi tình huống, đảm bảo cho những người LGBTI được tham gia bình đẳng trên mọi phương diện của cuộc sống.

Mọi vướng mắc pháp lý liên quan đến bài viết Hãy gọi ngay: 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại.

Trân trọng./.

Công ty luật Minh Khuê (biên tập)