1. Giới thiệu tác giả
Cuốn sách “Bảo đảm quyền con người trong hoạt động tư pháp” (bao gồm hoạt động tố tụng và hoạt động thi hành án) được biên soạn bởi PGS.TS. Nguyễn Tất Viễn, nguyên Ủy viên chuyên trách - Thường trực Ban Chỉ đạo cải cách tư pháp Trung ương, hiện là Trưởng Bộ môn Luật, Trường Đại học Quốc tế Sài Gòn.
2. Giới thiệu hình ảnh sách
Bảo đảm quyền con người trong hoạt động tư pháp
Tác giả: PGS.TS. Nguyễn Tất Viễn
Nhà xuất bản Tư Pháp
3. Tổng quan nội dung sách
Quyền con người là vấn đề được nhiều quốc gia và Liên hợp quốc quan tâm đặc biệt. Từ khi thành lập (năm 1945) đến nay, Liên hợp quốc đã ban hành hàng trăm văn kiện pháp lý về quyền con người. Qua các văn kiện đó cho thấy quyền con người đã trở thành một hệ thống tiêu chuẩn pháp lý phổ biến mang tính toàn cầu, được nhiều quốc gia cam kết tôn trọng và thực hiện. Quyền con người hiện hữu trong nhiều lĩnh vực của đời sống nhà nước và xã hội, trong đó có lĩnh vực lập pháp, hành pháp, tư pháp. Với lĩnh vực tư pháp, một lĩnh vực có nhiệm vụ bảo đảm công lý nên vấn đề quyền con người và bảo đảm quyền con người có ý nghĩa rất quan trọng. Hiện nay, có nhiều định nghĩa về quyền con người. Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc cho rằng: Quyền con người là những bảo đảm pháp lý phổ quát có tác dụng bảo vệ các cá nhân và nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc làm tổn hại đến nhân phẩm, sự được phép (entitlement) và tự do cơ bản của con người. Bên cạnh đó, quyền con người còn được định nghĩa một cách khái quát là những quyền bẩm sinh, vốn có của con người mà nếu không được hưởng thì chúng ta sẽ không thể sống như một con người. Ở Việt Nam, quyền con người thường được hiểu là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có và khách quan của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế.
Trong lĩnh vực pháp luật, quyền con người, quyền công dân là hai phạm trù được hiểu khác nhau. Phạm trù quyền con người rộng hơn phạm trù quyền công dân, nó không bị bó hẹp trong mối quan hệ giữa cá nhân với nhà nước mà thể hiện mối quan hệ cá nhân với cộng đồng nhân loại. Còn phạm trù quyền công dân xuất hiện trong cách mạng tư sản, khi con người từ địa vị “thần dân” đã trở thành công dân có địa vị bình đẳng trong xã hội. Như vậy, quyền công dân chính là quyền con người được nhà nước thừa nhận và bảo đảm thực hiện bằng pháp luật, chủ yếu dành cho những người mang quốc tịch của quốc gia đó. Quyền công dân bị bó hẹp trong mối quan hệ giữa nhà nước với công dân, thông qua chế định pháp lý đặc biệt là quốc tịch. Phát triển quyền con người là một xu hướng phổ biến nhằm thúc đẩy cuộc sống và chất lượng sống của con người, hiện thực hóa tự do chính đáng thông qua việc tăng cường cơ hội và năng lực của mỗi con người. Tự do của con người là khả năng có thể và khả năng hiện thực hành động theo ý chí, nguyện vọng của mình phù hợp với pháp luật và đạo đức xã hội trong một xã hội dân chủ, với các nguyên tắc pháp quyền mà không bị cản trở.
Trong Hiến pháp năm 2013, quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân được đề cao, đưa lên vị trí trang trọng hàng đầu (Chương II). Điều đó thể hiện nhận thức mới đầy đủ, sâu sắc trong việc thể chế hóa quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về đề cao nhân tố con người, coi con người là chủ thể, nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu của sự phát triển. Nhà nước ta khẳng định nguyên tắc “các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật”; và “quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng”. Đây là những nguyên tắc căn bản đề cao trách nhiệm của Nhà nước trước công dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là cơ sở để người dân tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Trong lĩnh vực tư pháp, việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân có ý nghĩa rất quan trọng bởi đây là lĩnh vực trực tiếp liên quan đến tính mạng, tài sản, danh dự, nhân phẩm... của con người, nơi công lý cần phải được bảo vệ ở mức cao nhất. Ở mỗi loại hình tố tụng (tố tụng hình sự, tố tụng dân sự, tố tụng hành chính), có các biện pháp chung mang tính nguyên tắc, nhưng cũng có những biện pháp đặc thù nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân.
Nhằm giới thiệu với bạn đọc những tiến bộ về xây dựng và hoàn thiện thể chế tư pháp trong tiến trình cải cách tư pháp, góp phần xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nhà xuất bản Tư pháp ấn hành cuốn: “Bảo đảm quyền con người trong hoạt động tư pháp” (bao gồm hoạt động tố tụng và hoạt động thi hành án) của PGS.TS. Nguyễn Tất Viễn, nguyên Ủy viên chuyên trách - Thường trực Ban Chỉ đạo cải cách tư pháp Trung ương, hiện là Trưởng Bộ môn Luật, Trường Đại học Quốc tế Sài Gòn.
Cuốn sách được biên soạn với cấu trúc chương mục như sau:
Chương I. QUYỀN CON NGƯỜI, NHẬN THỨC VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP
1.1. Khái niệm quyền con người và ý nghĩa của việc bảo đảm quyền con người trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
1.2. Khái niệm hoạt động tư pháp và bảo đảm quyền con người trong hoạt động tư pháp
1.3. Luận điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về bảo đảm quyền con người trong lĩnh vực tư pháp
Chương II. BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
2.1. Đặc điểm của bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự
2.2. Nội dung bảo đảm quyền về an toàn thân thể, danh dự, nhân phẩm của con người trong tố tụng hình sự
2.3. Nội dung bảo đảm quyền được xét xử công bằng trong tố tụng hình sự
Chương III. BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
3.1. Khái niệm, đặc điểm của bảo đảm quyền con người trong tố tụng dân sự
3.2. Nội dung bảo đảm quyền con người trong tố tụng dân sự
Chương IV. BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG TỐ TỤNG HÀNH CHÍNH
4.1. Đặc điểm của vụ án hành chính
4.2. Nội dung bảo đảm quyền con người trong tố tụng hành chính
4. Đánh giá bạn đọc
Bảo đảm quyền con người có ý nghĩa rất quan trọng, đặc biệt trong hoạt động tư pháp, bởi đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến tính mạng, tài sản, danh dự, nhân phẩm,… của con người. Nhằm giới thiệu với bạn đọc những tiến bộ trong nhận thức, xây dựng và hoàn thiện thể chế về bảo đảm quyền con người trong hoạt động tố tụng, PGS. TS. Nguyễn Tất Viễn biên soạn cuốn sách “Bảo đảm quyền con người trong hoạt động tư pháp”.
Chương đầu cuốn sách, tác giả nghiên cứu những vấn đề lý luận về quyền con người; sự thay đổi trong nhận thức của Đảng và Nhà nước về bảo đảm quyền con người trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa nói chung và trong hoạt động tư pháp nói riêng. Quan điểm về quyền con người của Đảng Cộng sản Việt Nam được thể hiện rõ tại Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), Hiến pháp năm 2013 ghi nhận quyền con người, quyền công dân ở Chương II. Điều này thể hiện nhận thức mới, đầy đủ, sâu sắc hơn trong việc đề cao quyền tự nhiên của con người.
Trong lĩnh vực tư pháp, quyền con người, quyền công dân được quy định và bảo đảm thực hiện chặt chẽ. Tác giả phân tích luận điểm của chủ nghĩa Mác - lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng ta về bảo đảm quyền con người. Dựa trên nền tảng lý luận đó, cải cách tư pháp đã làm thay đổi tư duy pháp lý về vai trò và tầm quan trọng của tư pháp và quyền tư pháp trong sự phân công quyền lực nhà nước. Pháp luật tố tụng tư pháp bổ sung nhiều quy định mới nhằm bảo vệ quyền con người, quyền công dân.
Những chương tiếp theo, tác giả phân tích đặc điểm, nội dung bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự, tố tụng dân sự và tố tụng hành chính. Ở mỗi loại hình tố tụng này đều có các biện pháp bảo đảm quyền con người, quyền công dân vừa mang tính nguyên tắc chung, vừa mang tính đặc thù.
Tố tụng hình sự là hoạt động dễ xâm phạm đến quyền con người. Do vậy, trong tố tụng hình sự có một đặc trưng là Nhà nước, một mặt vừa phải áp dụng mọi biện pháp hợp pháp để tìm ra sự thật khách quan của vụ án, xử nghiêm người phạm tội; mặt khác, trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án Nhà nước phải bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức liên quan.
Quyền con người trong tố tụng dân sự là những quyền tố tụng mà pháp luật quy định cho các đương sự để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Khác với tố tụng hình sự, tố tụng dân sự được bắt đầu khi quyền khởi kiện được thực hiện.
Tố tụng hành chính giải quyết các tranh chấp giữa một bên là chủ thể mang quyền lực nhà nước, bên còn lại là các tổ chức, cá nhân. Nhà nước xác lập các điều kiện cần thiết để bảo đảm việc tôn trọng và thực hiện quyền con người, quyền công dân trong việc giải quyết khiếu kiện hành chính. Cũng như trong hoạt động tố tụng dân sự, tố tụng hành chính được bắt đầu khi quyền khởi kiện được thực hiện.
Để có bức tranh toàn cảnh về cải cách tư pháp trong việc bảo đảm quyền con người, ngoài việc phân tích những thành tựu đã đạt được, tác giả cũng nêu những mặt còn hạn chế và nhiệm vụ trọng tâm cần thực hiện trong thời gian tới nhằm hoàn thiện thể chế, kiện toàn và nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan tố tụng.
Hy vọng những chia sẻ trên đây của chúng tôi sẽ là một nguồn tư liệu đánh giá chất lượng sách hiệu quả tin cậy của bạn đọc. Nếu thấy chia sẻ của chúng tôi hữu ích, bạn hãy lan tỏa nó đến với nhiều người hơn nhé! Chúc các bạn đọc sách hiệu quả và thu được nhiều thông tin hữu ích từ cuốn sách "Bảo đảm quyền con người trong hoạt động tư pháp”.
