1. Giới thiệu tác giả
Cuốn sách "Bảo đảm quyền của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự" do TS. Trần Thị Thu Hiền biên soạn. Đây cũng chính là công trình nghiên cứu khoa học bảo vệ luận án tiến sĩ của tác giả tại Trường Đại học Luật Hà Nội với tên gọi "Bảo vệ quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự".
2. Giới thiệu hình ảnh sách
Bảo đảm quyền của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
Tác giả: TS. Trần Thị Thu Hiền
Nhà xuất bản Tư Pháp
3. Tổng quan nội dung sách
Quyền con người là một giá trị thiêng liêng và vĩnh cửu của nhân loại. Nó hiện hữu trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội trong đó có lĩnh vực TTHS. TTHS là một lĩnh vực rất nhạy cảm với khả năng xâm phạm đến quyền con người trong quá trình tiến hành điều tra, truy tố, xét xử các VAHS. Các hoạt động TTHS mang đậm tính quyền lực nhà nƣớc thể hiện sức mạnh cưỡng chế của nhà nước có thể dẫn đến xâm phạm quyền cơ bản của con nười như quyền sống, quyền tự do của cá nhân, để lại hậu quả nghiêm trọng. Trong TTHS, người bị buộc tội thuộc nhóm đối tượng luôn được quan tâm đặc biệt bởi lẽ trong tương quan với hệ thống tư pháp của nhà nước, đối tựợng trên luôn được nhìn nhận thuộc nhóm yếu thế.
Ở Việt Nam, vấn đề quyền con người trong TTHS nói chung và quyền con người của bị can nói riêng luôn được quan tâm. Hiện nay, Việt Nam đã trở thành thành viên của nhiều điều ƣớc quốc tế quan trọng về nhân quyền và quyền con người, bao gồm cả Công ƣớc quốc tế về các quyền dân sự, chính trị năm 1966, Công ƣớc chống tra tấn, đối xử vô nhân đạo và hạ nhục con người năm 1985, Công ƣớc về Quyền trẻ em năm 1989. Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lƣợc cải cách tư pháp đến năm 2020 nêu rõ “Đòi hỏi của nhân dân và xã hội đối với các cơ quan tư pháp ngày càng cao. Các cơ quan tư pháp phải thực sự là chỗ dựa cho nhân dân trong việc bảo vệ công lý, quyền con người, đồng thời phải là công cụ hữu hiệu để bảo vệ pháp luật và pháp chế xã hội chủ nghĩa, đấu tranh có hiệu quả với các loại tội phạm và vi phạm pháp luật”. Thể chế hóa chủ trương, chính sách của Đảng, tại Điều 3 Hiến pháp năm 2013 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ghi nhận “Nhà nước đảm bảo và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân”. Đồng thời, Hiến pháp năm 2013 có riêng điều 31 quy định về quyền của người bị buộc tội. Trong đó khẳng định các quyền cơ bản của người bị buộc tội có quyền được suy đoán vô tội, được tòa án xét xử kịp thời trong thời hạn luật định, công bằng, công khai, không bị kết án hai lần về một tội phạm, có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa cho mình, có quyền được bồi thƣờng thiệt hại về vật chất, tinh thần và phục hồi danh dự. Sự ra đời của BLTTHS năm 2015 là cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp 2013, đánh dấu một bước phát triển mới trong việc đề cao quyền con người của người tham gia tố tụng nói chung và bị can nói riêng, có sự kế thừa BLTTHS năm 2003. Theo đó, các quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra được sửa đổi, bổ sung theo hướng mở rộng, nhiệm vụ, quyền hạn của các CQTHTT cũng được quy định rõ ràng, cụ thể hơn, thủ tục trình tự tố tụng chặt chẽ hơn... Tuy nhiên, trong các quy định về quyền con người của bị can vẫn còn thiếu những quy định quan trọng theo tiêu chí quốc tế về nhân quyền, quy định về trình tự, thủ tục tố tụng, đặc biệt là các biện pháp điều tra chưa đủ chặt chẽ để bảo đảm quyền con người của bị can, trách nhiệm và hình thức xử lý vi phạm quyền con người của bị can chưa rõ ràng, cụ thể. Những vấn đề này cần tiếp tục được nghiên cứu và hướng dẫn thi hành trong các văn bản khác có liên quan để đảm bảo tính khả thi của quy định.
Thực tiễn bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS ở Việt Nam tuy đã có nhiều tiến bộ trong những năm gần đây, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế, vướng mắc như: một số quyền của bị can chưa được bảo đảm, thậm chí bị xâm hại, tình trạng lạm dụng tạm giam, quá hạn tạm giữ, tạm giam giảm chưa đáng kể; các vi phạm pháp luật khi tiến hành các hoạt động điều tra đặc biệt là bức cung, nhục hình đối với bị can vẫn còn xảy ra ảnh hưởng tiêu cực trong dư luận xã hội. Những hạn chế, vướng mắc này xuất phát từ các nguyên nhân cơ bản như: quy định pháp luật về bảo đảm quyền con người của bị can chưa đầy đủ, minh bạch, đội ngũ cán bộ tư pháp còn thiếu về số lượng, yếu về chuyên môn, nghiệp vụ, chất lượng người bào chữa chưa cao, cơ chế giám sát hoạt động tố tụng chưa hiệu quả, xử lý hành vi vi phạm quyền con người của bị can chưa nghiêm minh... Việc nghiên cứu về bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra là quan trọng và cần thiết, góp phần nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người của bị can, hướng đến quy trình tố tụng khách quan, minh bạch, công bằng.
Cuốn sách “Bảo đảm quyền của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự” của tác giả Trần Thị Thu Hiền sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về nội dung này.
Cuốn sách được biên soạn với cấu trúc chương mục như sau:
Chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA BỊ CAN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
1.1. Khái niệm bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
1.2. Ý nghĩa của việc bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
1.3. Cơ sở của việc bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
1.4. Những yếu tố ảnh hƣởng đến bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
Chương 2. PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA BỊ CAN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
2.1. Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về nguyên tắc tố tụng bảo đảm quyền con người của bị can
2.2. Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về quyền của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
2.3. Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng nhằm bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
2.4. Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về trình tự, thủ tục điều tra nhằm bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
2.5. Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về giám sát việc thực thi quyền con người trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
Chương 3. THỰC TIỄN VÀ CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA BỊ CAN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
3.1. Thực tiễn bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
3.2. Các yêu cầu đặt ra đối với việc bảo đảm quyền con người của bị can trong tình hình mới 149
3.3. Một số giải pháp tăng cƣờng bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
4. Đánh giá bạn đọc
Trước hết, cuốn sách làm rõ một số vấn đề lí luận về giai đoạn điều tra vụ án hình sự. Chủ thể của giai đoạn này là cơ quan có thẩm quyền tiến hành hoạt động điều tra, với nhiệm vụ thu thập đầy đủ chứng cứ để làm rõ sự thật khách quan của vụ án, xác định chính xác tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội. Với một số đặc điểm như: khả năng áp dụng các biện pháp cưỡng chế cao, tính công khai thấp, áp lực của cơ quan điều tra lớn,… nên giai đoạn này tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm đến quyền của người tham gia tố tụng, trong đó có bị can. Vì vậy, bảo đảm quyền của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự là nội dung quan trọng để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích của cá nhân.
Bảo đảm quyền của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự mang những đặc trưng về chủ thể, đối tượng và nội dung bảo đảm. Trách nhiệm này thuộc về cơ quan lập pháp, cơ quan có thẩm quyền điều tra, Viện Kiểm sát nhân dân. Nội dung bảo đảm gồm: xây dựng, thực thi và giám sát việc thực thi quy định pháp luật. Đối tượng của bảo đảm là các quyền của bị can, như: quyền được tiếp cận thông tin; nhóm quyền bào chữa, quyền suy đoán vô tội, quyền của người tham gia tố tụng và quyền được bồi thường thiệt hại. Việc bảo đảm quyền của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự chịu ảnh hưởng bởi yếu tố thể chế, chính sách, pháp luật; yếu tố con người; cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ hoạt động điều tra.
Trong thực tiễn pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam, nội dung bảo đảm quyền của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự đã được đề cập trong các quy định tố tụng hình sự từ Sắc lệnh 46/SL năm 1945, pháp điển hoá trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988 và ngày càng hoàn thiện trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, 2015. Trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, bảo đảm quyền con người là tư tưởng chủ đạo, xuyên suốt; trong đó chú trọng đến các nội dung: nguyên tắc tố tụng bảo đảm quyền của bị can; quyền của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự; nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng; trình tự, thủ tục điều tra; giám sát việc thực thi quyền của bị can trong giai đoạn điều tra. Về cơ bản, những quy định này đã đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn, tuy nhiên vẫn còn một số nội dung chưa phù hợp, cần tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, bổ sung.
Yêu cầu đặt ra đối với việc bảo đảm quyền của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự là bảo đảm quyền của bị can phải gắn liền với chính sách của Đảng về chiến lược phát triển con người, đáp ứng yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phù hợp với các tiêu chí quốc tế về quyền con người, khắc phục những hạn chế trong thực tiễn điều tra và hướng đến hội nhập quốc tế. Để tăng cường bảo đảm quyền của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự, bên cạnh giải pháp về hoàn thiện pháp luật, cần phải thực hiện đồng bộ các giải pháp khác về nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ tư pháp; đẩy mạnh giáo dục, tuyên truyền pháp luật; đổi mới cơ cở vật chất, trang thiết bị cho hoạt động điều tra; xử lý nghiêm minh hành vi vi phạm quyền con người của bị can.
Sách là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà nghiên cứu và bạn đọc quan tâm đến vấn đề bảo đảm quyền con người nói chung và bảo đảm quyền của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự nói riêng.
Hy vọng những chia sẻ trên đây của chúng tôi sẽ là một nguồn tư liệu đánh giá chất lượng sách hiệu quả tin cậy của bạn đọc. Nếu thấy chia sẻ của chúng tôi hữu ích, bạn hãy lan tỏa nó đến với nhiều người hơn nhé! Chúc các bạn đọc sách hiệu quả và thu được nhiều thông tin hữu ích từ cuốn sách “Bảo đảm quyền của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự".
