Mục lục bài viết

1. Giới thiệu tác giả

Cuốn sách "Bình luận khoa học bản án và án lệ - tập 1" được biên soạn bởi Luật sư, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) Tưởng Duy Lượng – nguyên Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, người có bề dày trong công tác nghiên cứu khoa học pháp lý, với vốn kiến thức chuyên sâu về lý luận trong lĩnh vực pháp luật dân sự – kinh tế và kinh nghiệm nhiều năm trực tiếp xét xử các vụ việc dân sự – kinh tế.

2. Giới thiệu hình ảnh sách

Sách Bình luận khoa học bản án và án lệ - tập 1

Bình luận khoa học bản án và án lệ - tập 1

Tác giả: Luật sư Tưởng Duy Lượng

Nhà xuất bản Tư Pháp

3. Tổng quan nội dung sách

Án lệ là một trong những nguồn của pháp luật, được áp dụng rộng rãi trên thế giới bên cạnh luật thành văn, các quy ước và các điều ước quốc tế. Từ xa xưa, án lệ chủ yếu xuất hiện trong hệ thống pháp luật của các nước theo truyền thống thông luật (Common Law), ít được chú trọng tại các nước theo truyền thống luật thành văn (Civil Law) mà Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ. Trước đây, quan điểm lập pháp nước ta không coi án lệ là nguồn chính thống, không chấp nhận trên nguyên tắc việc sử dụng án lệ trong công tác xét xử của Tòa án nhân dân cũng như hoạt động áp dụng pháp luật. Tuy nhiên, cùng với tiến trình cải cách tư pháp, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa, yêu cầu đặt ra trong thời kỳ mới là phải có một hệ thống pháp luật và hệ thống tư pháp ngày càng hoàn thiện.
Trước yêu cầu đó, ngày 02-6-2005, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 49-NQ/TW về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, trong đó nêu rõ một trong những mục tiêu cơ bản của cải cách tư pháp là: “Tòa án nhân tối cao có nhiệm vụ tổng kết kinh nghiệm xét xử, hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật, phát triển án lệ”. Thể chế hóa quan điểm của Đảng và cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013 đối với hệ thống Tòa án nhân dân là “bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân.” Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 trong quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã khẳng định: “Lựa chọn quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, có tính chuẩn mực của các Tòa án, tổng kết phát triển thành án lệ và công bố án lệ để các Tòa án nghiên cứu, áp dụng trong xét xử”; Chánh án Tòa án nhân dân tối cao “chỉ đạo việc tổng kết thực tiễn xét xử; tổng kết phát triển án lệ, công bố án lệ”. Trên cơ sở đó, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết số 03/2015/NQ-HĐTP ngày 28-10-2015 và sau đó là Nghị quyết số 04/2019/NQ-HĐTP 18-6-2019 về quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ. Đến Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã quyết định là Chánh án Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành nhiều quyết định công bố các án lệ, góp phần quan trọng trong công tác bảo đảm áp dụng thế nhất pháp luật, bảo đảm công bằng, công lý, bảo đảm những vụ việc có tình tiết, sự kiện pháp lý tương tự thì phải được giải quyết như nhau.
Với mục đích nghiên cứu, tìm hiểu các tình tiết, sự kiện pháp lý trong các bản án, quyết định được lựa chọn là nguồn của án lệ, góp phần vận dụng thống nhất pháp luật trong thực tiễn xét xử về những vấn đề còn có những cách hiểu, áp dụng pháp luật khác nhau, Trọng tài viên Tưởng Duy Lượng đã biên soạn cuốn sách "Bình luận khoa học bản án và án lệ - tập 1" trình ày và bình giải chuyên sâu các án lệ từ số 01 đến số 18.
Trong mỗi án lệ được bình luận, bao gồm toàn văn án lệ và phần bình luận. Nội dung bình luận bao gồm: Sự cần thiết của án lệ này; Bình luận nội dung của án lệ; Tính ứng dụng của án lệ.
Ví dụ Án lệ số 01/2016/AL về nhận diện ranh giới giữa chết người hay gây thương tích dẫn đến chết người, ở phần Tính ứng dụng của án lệ, tác giả viết: Tuy người thực hành chưa bắt được, vụ án mới xét xử người chủ mưu, nhưng từ nội dung của án lệ điều cần rút ra là khi có căn cứ kết luận người chủ mưu không yêu cầu người thực hành tấn công vào vị trí trọng yếu của cơ thể, cũng không thuê người thực hành đâm vào đâu cũng được, đâm bừa, đâm ẩu mà yêu cầu rõ vị trí tấn công là tay, chân nhằm gây thương tích cho nạn nhân, người thực hành đã thực hiện đúng yêu cầu của người chủ mưu thì dù nạn nhân có bị chết là nằm ngoài ý thức chủ quan của người chủ mưu, nằm ngoài ý thức của người thực hành thì không kết tội người chủ mưu, người thực hành về tội giết người mà kết tội người chủ mưu, người thực hành về tội cố ý gây thương tích dẫn đến chết người, với tình tiết định khung là gây thương tích dẫn đến chết người. Án lệ này cũng được áp dụng cho vụ án không có người chủ mưu, chỉ có người thực hành.
Hay Án lệ số 09/2016/AL về xác định lãi suất nợ qúa hạn trung bình trên thị trường và việc trả lãi số tiền phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, tác giả bình luận về quá trình giải quyết vụ án với những nhận xét thẳng thắn. Tác giả viết, bản án sơ thẩm có nhiều sai sót đã bị Tòa án cấp phúc thẩm hủy nhưng Chánh án TANDTC vẫn kháng nghị, đề nghị Hội đồng Thẩm phán TANDTC hủy cả hai bản án sơ thẩm và phúc thẩm. Tác giả cho rằng, kháng nghị là rất cần thiết.
Tác giả nhận xét: Vụ án có nhiều tình tiết song không phải là vụ án quá phức tạp, nhưng Tòa án cấp phúc thẩm đã ba lần liên tục hủy bản án sơ thẩm. Có điều gây băn khoăn cho những ai đã từng nghiên cứu hồ sơ là mỗi lần hủy bản án sơ thẩm, Tòa án cấp phúc thẩm lại nêu ra một lý do mà những lý do này đều không phải là mới xuất hiện trong hồ sơ. Nếu cho rằng những lý do đó là chính đáng cần phải hủy bản án sơ thẩm thì ngay từ lần hủy đầu tiên, Tòa án cấp phúc thẩm đã phải phát hiện và nêu ra hết để Tòa án cấp sơ thẩm khắc phục, nhưng rất tiếc điều đó không diễn ra. Đồng thời, có lý do hủy bản án sơ thẩm được nêu trong bản án phúc thẩm là không đúng pháp luật, không phù hợp với tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ và sau ba lần bị hủy liên tiếp đã gây bức xúc cho Tòa án cấp sơ thẩm.
Hay Án lệ số 15/2017/AL về công nhận thỏa thuận của các đương sự không được thể hiện dưới hình thức văn bản trong việc chuyển đổi quyền sử dụng đất nông nghiệp, tác giả bình luận: Trong vụ việc cụ thể này, án lệ chỉ ra rằng việc trao đổi đất giữa hai bên là tự nguyện, công bằng, thì cần tôn trọng sự ổn định. Đó là thông điệp án lệ hướng tới, giúp cho các cơ quan giải quyết tranh chấp xem xét, nhìn nhận vấn đề phải vừa thực tế vừa có tính toàn diện, biện chứng.
Ngoài ra tác giả cũng giới thiệu các án lệ từ số 19 đến số 37 và một số án lệ nước ngoài theo hình thức song ngữ Việt - Anh để người đọc có thêm nguồn tài liệu nghiên cứu. Tác giả cũng giới  thiệu một số quy định pháp luật liên quan đang có hiệu lực tại thời điểm diễn ra, nên có giá trị tham khảo rất thiết thực.

4. Đánh giá bạn đọc

Cuốn sách được biên soạn bởi Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) Tưởng Duy Lượng - nguyên Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, người có bề dày trong công tác nghiên cứu khoa học pháp lý, với vốn kiến thức chuyên sâu về lý luận trong lĩnh vực áp dụng pháp luật nói chung và có nhiều năm xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm các vụ án dân sự - kinh tế, do đó những phần phân tích, đánh giá thật sự sâu sắc và đa chiều, giúp người đọc nắm bắt được lý do áp dụng pháp luật để đi đến quyết định cuối cùng trong các bản án và án lệ.

Cuốn sách sẽ đáp ứng được phần nào nhu cầu của đông đảo bạn đọc, trước hết là các cán bộ trong các cơ quan tư pháp, các luật sư, các nhà nghiên cứu, các giảng viên, sinh viên luật trong việc tìm hiểu, nghiên cứu, tham khảo, ứng dụng các án lệ đã được công bố; đồng thời, giúp người dân có thêm vốn kiến thức pháp luật về các tình huống tranh chấp được chọn là án lệ, có thể tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình một cách tốt nhất.

5. Kết luận

Hy vọng những chia sẻ trên đây của chúng tôi sẽ là một nguồn tư liệu đánh giá chất lượng sách hiệu quả tin cậy của bạn đọc. Nếu thấy chia sẻ của chúng tôi hữu ích, bạn hãy lan tỏa nó đến với nhiều người hơn nhé! Chúc các bạn đọc sách hiệu quả và thu được nhiều thông tin hữu ích từ cuốn sách “Bình luận khoa học bản án và án lệ - tập 1".

Dưới đây là danh sách 18 án lệ mà tác giả trình bày và luận giải chi tiết trong cuốn sách, tên án lệ trong cuốn sách tác giả đã đặt lại theo dụng ý của mình cũng như nhằm định hướng người đọc.

Án lệ số 01/2016/AL về vụ án Giết người

- Án lệ số 02/2016/AL về vụ án tranh chấp đòi lại tài sản

- Án lệ số 03/2016/AL về vụ án ly hôn

- Án lệ số 04/2016/AL về tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất

- Án lệ số 05/2016/AL về vụ án tranh chấp di sản thừa kế

- Án lệ số 06/2016/AL về vụ án tranh chấp thừa kế

- Án lệ số 07/2016/AL về công nhận hợp đồng mua bán nhà trước ngày 01/7/1991.

- Án lệ số 08/2016/AL về xác định lãi suất, việc điều chỉnh lãi suất trong hợp đồng tín dụng kể từ ngày tiếp theo của ngày xét xử sơ thẩm.

- Án lệ số 09/2016/AL về xác định lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường và việc trả lãi trên số tiền phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại.

- Án lệ số 10/2016/AL về quyết định hành chính là đối tượng khởi kiện vụ án hành chính.

- Án lệ số 11/2017/AL về công nhận hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất mà trên đất có tài sản không thuộc Sở hữu của bên thế chấp

- Án lệ số 12/2017/AL về xác định trường hợp đương sự được triệu tập hợp lệ lần thứ nhất sau khi Tòa án đã hoãn phiên tòa

- Án lệ số 13/2017/AL về hiệu lực thanh toán của thư tín dụng (L/C) trong trường hợp hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế là cơ sở của L/C bị hủy bỏ

- Án lệ số 14/2017/AL về công nhận điều kiện của hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất mà điều kiện đó không được ghi trong hợp đồng

- Án lệ số 15/2017/AL về công nhận thỏa thuận miệng của các đương sự trong việc chuyển đổi quyền sử dụng đất nông nghiệp

- Án lệ số 16/2017/AL về công nhận hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất là di sản thừa kế do một trong các đồng thừa kế chuyển nhượng

- Án lệ số 17/2018/AL về tình tiết “Có tính chất côn đồ” trong tội “Giết người” có đồng phạm

- Án lệ số 18/2018/AL về hành vi giết người đang thi hành công vụ trong tội “Giết người”.