1. Giới thiệu tác giả
Cuốn sách "Chức năng tạo lập và áp dụng án lệ của tòa án ở Việt Nam hiện nay" do TS. Đỗ Thanh Trung biên soạn.
2. Giới thiệu hình ảnh sách
Chức năng tạo lập và áp dụng án lệ của tòa án ở Việt Nam hiện nay
Tác giả: TS. Đỗ Thanh Trung
Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật
3. Tổng quan nội dung sách
Hiện nay, án lệ đã được chính thức công nhận là nguồn luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho ngành Tòa án phát triển án lệ nói riêng và nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp nói chung. Từ lĩnh vực dân sự, hành chính đến hình sự, chúng ta đều đã xây dựng được án lệ, đây là thành tựu lớn trong quá trình phát triển án lệ ở nước ta.
Trong chiến lược cải cách tư pháp của Việt Nam hiện nay, hoạt động nghiên cứu về án lệ ngày càng trở nên cần thiết. bên cạnh đó, thực tế cho thấy, án lệ tồn tại và phát triển được hay không phụ thuộc nhiều vào vai trò của Tòa án. Vì vậy, việc xuất bản cuốn sách "Chức năng tạo lập và áp dụng án lệ của Tòa án ở Việt nam hiện nay" của TS. Đỗ Thanh Trung là một nỗ lực rất đáng trân trọng.
Cuốn sách là công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu được phát triển từ luận án tiến sĩ của chính tác giả. Giá trị nổi bật của cuốn sách là đã hệ thống hóa được các nguyên tắc, triết lý trong hoạt động tạo lập và áp dụng án lệ của tòa án ở các nước theo hệ thống Thông luật và Dân luật trên thế giới. Trên cơ sở này, tác giả chỉ ra những hạn chế còn tồn tại trong chế định về án lệ và chức năng tạo lập, áp dụng án lệ của Tòa án ở Việt Nam, đồng thời đề xuất một số kiến nghị hợp lý, khoa học nhằm thay đổi các quy định pháp luật hiện hành cũng như nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng tạo lập và áp dụng án lệ của Tòa án ở Việt Nam hiện nay.
Nội dung cuốn sách gồm 5 chương, trình bày về:
Chương 1. Lý luận chung về án lệ;
Chương 2. Chức năng tạo lập án lệ của Tòa án;
Chương 3. Chức năng áp dụng án lệ của Tòa án;
Chương 4. Chức năng tạo lập án lệ của Tòa án ở Việt Nam và hướng hoàn thiện;
Chương 5. Chức năng áp dụng án lệ của Tòa án ở Việt Nam và hướng hoàn thiện.
Quy định về việc lấy ý kiến đối với bản án, quyết định được đề xuất lựa chọn, phát triển thành án lệ tại Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP:
1. Bản án, quyết định được đề xuất lựa chọn, phát triển thành án lệ, nội dung đề xuất là án lệ, dự thảo án lệ phải được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Tòa án nhân dân tối cao để các Tòa án, chuyên gia, nhà khoa học, nhà hoạt động thực tiễn, cá nhân, cơ quan, tổ chức quan tâm tham gia ý kiến, trừ trường hợp hướng dẫn tại các điểm b, c và d khoản 2 Điều 6 của Nghị quyết này.
Ý kiến góp ý được gửi về Tòa án nhân dân tối cao. Thời gian lấy ý kiến góp ý là 30 ngày kể từ ngày đăng tải.
2. Trên cơ sở kết quả lấy ý kiến rộng rãi đối với các bản án, quyết định được đề xuất lựa chọn, phát triển thành án lệ, nội dung đề xuất là án lệ, dự thảo án lệ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao xem xét, quyết định việc lấy ý kiến của Hội đồng tư vấn án lệ. Việc lấy ý kiến của Hội đồng tư vấn án lệ được thực hiện theo hướng dẫn tại khoản 2 và khoản 3 Điều 5 của Nghị quyết này.
4. Đánh giá bạn đọc
Về ý nghĩa khoa học: Cuốn sách là công trình nghiên cứu chuyên sâu các vấn đề lý luận về chức năng tạo lập và áp dụng án lệ của tòa án ở các nước common law và civil law. Dưới góc độ so sánh, kết quả nghiên cứu của đề tài đã chỉ ra những nguyên tắc, xu hướng phát triển chung của hai hệ thống pháp luật này cũng như chỉ ra những điểm khác biệt của mỗi hệ thống. Qua đó, có thể đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam quy định về chức năng tạo lập và áp dụng án lệ của tòa án nhằm chỉ ra những hạn chế còn tồn tại. Trên cơ sở chọn lọc các giá trị phù hợp với hệ thống pháp luật Việt Nam, đề tài đã góp phần đưa ra các luận cứ khoa học nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về chức năng tạo lập và áp dụng án lệ của tòa án cũng ra các biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả thực hiện các chức năng này của Tòa án Việt Nam hiện nay.
Ý nghĩa thực tiễn: Cuốn sách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng cho các nhà làm luật tham khảo để sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật có liên quan đến chức năng tạo lập và áp dụng án lệ của tòa án ở Việt Nam. Ngoài ra, còn là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích dành cho những người làm công việc thực tiễn như thẩm phán, hội thẩm, kiểm sát viên, luật sư…nhằm nâng cao hiệu quả trong công việc của mình.
Những điểm mới mà cuốn sách mang lại:
Về lý luận: (i) Tác giả đã phân tích và đưa ra khái niệm “chức năng tạlệ của tòa án” và “chức năng áp dụng án lệ của tòa án”; (ii) hệ thống hóa đvấn đề cơ bản về chức năng tạo lập và áp dụng án lệ của tòa án nhằmtạobức tranh tổng thể về hai chức năng này của tòa án gồm: thẩm quyền tạol phạm vi tạo lập án lệ, phương pháp lập luận tạo lập án lệ, công bố án lệ, nghĩa vụ tuân theo án lệ, vấn đề không áp dụng án lệ, xác định yếu tố bắt buộc của án lệ, xác định hiệu lực thời gian của án lệ; (iii) tổng hợp các khuynh hướng phát triển cơ bản của các chức năng này của tòa án ở các nước common law và civil law.
Về thực tiễn: Tác giả chỉ ra những hạn chế, bất cập của pháp luật hvề chức năng tạo lập và áp dụng án lệ của tòa án ở Việt Nam.
- Đối với chức năng tạo lập án lệ: (i) quy định thẩm quyền ban hành án lệ của TANDTC chỉ có thể bảo đảm chất lượng “đầu ra” của án lệ chứ không kiểm soát chất lượng “đầu vào”; (ii) quy định thẩm quyền ban hành án lệ của TANDTC dẫn đến nguy cơ quyền sáng tạo pháp luật của tòa án xâm phạm đến quyền lập pháp của Quốc hội và có khả năng tạo ra mâu thuẫn nội dung của án lệ với các bản án, quyết định của tòa án giải quyết theo quá trình tố tụng; (iii) pháp luật hiện hành quy định quá chặt chẽ và phức tạp sẽ làm cho hoạt động tạo lập án lệ của tòa án trở nên kém hiệu quả cũng như làm chậm đi tiến độ hình thành án lệ và hạn chế số lượng án lệ.
- Đối với chức năng áp dụng án lệ: (i) pháp luật quy định tòa án tuân theo án lệ xuất phát từ hiệu lực pháp lý của án lệ sẽ dẫn đến nguy cơ tòa án áp dụng án lệ cứng nhắc; (ii) quy định trường hợp không áp dụng án lệ do có sự thay đổi của văn bản pháp luật nhưng liệt kê không đầy đủ; (iii) quy định trường hợp không áp dụng án lệ “do có sự chuyển biến của tình hình” là không hợp lý; (iv) pháp luật quy định rõ thời điểm có hiệu lực của án lệ và chỉ áp dụng hiệu lực về sau thì có thể dẫn tình trạng bất bình đẳng, nguyên tắc tương tự sẽ bị gián đoạn do áp dụng hiệu lực thời gian của án lệ.
Về giải pháp: Tác giả đưa ra các kiến nghị đối với các quy định của pliên quan đến chức năng tạo lập và áp dụng án lệ của tòa án ở Việt Nam.
- Đối với chức năng tạo lập án lệ: (i) pháp luật hiện hành nên thay đổi theo hướng xác định thẩm quyền tạo lập án lệ của tòa án gắn liền với chức năng xét xử giải quyếcụ thể kèm theo các thay đổi thẩm quyền ban hành án lệ của TANDTC trong Nghị quyết 03/2015/ NQ – HĐTP và Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014; (ii) Bổ sung quy định về thành lập Hội đồng Cố vấn án lệ (iii) pháp luật quy định thiết lập nên một cơ chế hay quy trình công bố án lệ mới: thành lập các bộ phận chuyên trách ở TANDTC và TAND cấp cao, thay đổi các quy định về thời gian, cách thức công bố án lệ.
- Đối với chức năng áp dụng án lệ: (i) pháp luật đổi theo hướng quy định mang tính “mềm hóa” theo hướng nên sửa khoản và khoản 3 Điều 9 Nghị quyết 03/2015/ NQ – HĐTP; (ii) pháp luật nên quy định trường hợp tòa án không áp dụng án lệ do có sự thay đổi của văn bản quy phạm pháp luật dẫn đến án lệ không phù hợp mang tính khái quát chứ không nên sử dụng phương pháp liệt kê kèm theo sửa khoản 3 Điều 8 Nghị quyết 03/2015HĐTP; (iii) pháp luật nên quy định trường hợp tòa án không áp dụng án lệ nguyên nhân khác (không phải do sự thay đổi của văn bản quy phạm phtheo hướng “mở” hơn chứ không nên giới hạn trong phạm vi “do có sự chuyển biến của tình hình” như hiện nay; (iv) pháp luật không nên quy định rõ thời điểm có hiệu lực và chấm dứt hiệu lực của án lệ kèm theo bãi bỏ các quy định tại khoản và Điều 9 Nghị quyết 03/2015/ NQ – HĐTP, đồng thời sửa các quy định tại khoản 1 Điều 9 Nghị quyết 03/2015/ NQ – HĐTP, bổ sung quy định về hủy bỏ hoặc thay thế án lệ của Hội đồng thẩm phán TANDTC.
Ngoài ra, tác giả cũng đưa ra kiến nghị về các biện pháp cụ thể nâng quả thực hiện chức năng tạo lập và áp dụng án lệ của tòa án ở Việt Nam: (i) các tòa án Việt Nam cần bổ sung thêm phương pháp lập luận tạo lập án lệ mang tính tranh luận và hợp lý thay cho phong cách lý lẽ tạo lập án lệ mang tính áp đặt như hiện nay; (ii) tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho các thẩm phán trong việc xác định tình tiết tương tự.
5. Kết luận
Trên cơ sở nghiên cứu sâu sắc của tác giả về mặt lý luận, có so sánh, đánh giá và kế thừa các nguyên tắc, quan điểm của các nước có lịch sử áp dụng án lệ lâu đời trên thế giới, hướng tới mục tiêu góp phần bổ sung, xây dựng lý luận khoa học pháp lý về chức năng tạo lập và áp dụng án lệ của Tòa án tại Việt Nam, cuốn sách không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học pháp lý mà còn là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích về mặt thực tiễn cho những nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên ngành luật và bạn đọc quan tâm đến vấn đề tạo lập và áp dụng án lệ của Tòa án Việt Nam.
Hy vọng những chia sẻ trên đây của chúng tôi sẽ là một nguồn tư liệu đánh giá chất lượng sách hiệu quả tin cậy của bạn đọc. Nếu thấy chia sẻ của chúng tôi hữu ích, bạn hãy lan tỏa nó đến với nhiều người hơn nhé! Chúc các bạn đọc sách hiệu quả và thu được nhiều thông tin hữu ích từ cuốn sách “Chức năng tạo lập và áp dụng án lệ của tòa án ở Việt Nam hiện nay".
Nếu bạn có khó khăn trong việc tra cứu án lệ hay quy định pháp luật trong lĩnh vực nào đó, hãy liên hệ tổng đài 1900.6162 của Luật Minh Khuê, chúng tôi sẽ hỗ trợ giải đáp chính xác và nhanh chóng nhất giúp bạn!
