1. Giới thiệu tác giả
Cuốn sách "Nghi lễ lên đồng - Lịch sử và giá trị " được biên soạn bởi TS. Nguyễn Ngọc Mai.
2. Giới thiệu hình ảnh sách
Sách Nghi lễ lên đồng - Lịch sử và giá trị
Tác giả: TS. Nguyễn Ngọc Mai
Nhà xuất bản Hà Nội
3. Tổng quan nội dung sách
Nghi lễ lên đồng là một hiện tượng văn hóa dân gian phức tạp. Từ khi ra đời, trải qua nhiều thế kỷ, lên đồng có số phận khá thăng trầm trong lịch sử để tồn tại và phát triển cho đến ngày nay. Và mới đây, ngày 01/12/2016, tại phiên họp Ủy ban Liên Chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 11 của UNESCO diễn ra tại thủ đô Addis Ababa Cộng hòa dân chủ Liên bang Ethiopia, “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” đã được ghi danh tại danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
“Lên đồng không lý giải cuộc sống sau khi chết, cũng không chỉ bảo con người ta cái cách tu dưỡng để thành người quân tử, cũng chẳng có triết lý cao siêu hay phép bí tích nào để dẫn dắt con người tới Thiên đường” như cách đánh giá của Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Mai. Nhưng lên đồng đã tồn tại và ngự trị trong đời sống tâm linh dân gian Việt Nam từ rất lâu và phát huy những công năng của nó trong một nhóm xã hội không nhỏ là điều không thể phủ nhận, bởi vậy nhất định phải có chức năng riêng của nó.
Một vài công trình nghiên cứu của các tác giả đi trước đã hé lộ cho thấy trong lên đồng có vấn đề xuất hiện sự biến đổi tâm lý, ý thức và cả sự có mặt của yếu tố vô thức nhưng đều chưa đi sâu lý giải những khía cạnh này của thực hành nghi lễ.
Tài liệu không chỉ nghiên cứu khảo tả về lên đồng cổ xưa mà còn trình bày nó trong mối lên hệ với các hiện tượng tương tự ở Việt Nam và khu vực cũng như cố gắng dựng lại lịch sử phát triển của nghi lễ lên đồng và môi trường xã hội mà nó hình thành và phát triển.
Với quá trình nghiên cứu dài năm, công trình của Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Mai đã cho thấy nghi lễ lên đồng hầu bóng không đơn thuần chỉ là nghi thức tôn giáo tín ngưỡng mà còn là một hiện tượng tâm lý đặc thù giúp các con nhang đệ tử mắc một số tâm bệnh mà y học hiện đại gọi chung là “rối loạn cảm xúc” có thể điều chỉnh trạng thái tâm lý mà hồi tỉnh trở về những trạng thái thông thường. Thậm chí cá biệt ở những căn đồng có trường tâm linh năng lượng còn có thể “giải phóng năng lượng tiềm ẩn” để vươn tới ngã tâm linh.
Bằng cách tiếp cận Nhân học tôn giáo, Tâm lý học tôn giáo và Tâm lý bệnh học, Tiến Sĩ Nguyễn Ngọc Mai đã có nhiều phân tích, lý giải mới mẻ khi tìm về bản chất, công năng của thực hành nghi lễ lên đồng cổ xưa cũng như làm rõ vai trò, tác dụng và giá trị của thực hành nghi lễ lên đồng hiện đại.
Bằng việc tiếp cận trực tiếp với các hoạt động thực hành nghi lễ lên đồng của người Việt ở châu thổ Bắc Bộ; nghiên cứu tất cả các chiều cạnh trong đời sống tâm sinh lý, văn hóa, xã hội của các Thanh đồng với tư cách chủ thể văn hóa của loại hình tín ngưỡng đặc biệt này, tác giả đã cắt nghĩa được những biến đổi trong đời sống tâm sinh lý, đời sống kinh tế - xã hội mang dấu ấn thời đại của các Thanh đồng ngày nay.
Những ý thức và động lực hành nghề của các Thanh đồng chịu sự tác động gì từ bên ngoài vào với tư cách là chủ thể xã hội và lĩnh hội gì từ bên trong nghi lễ với tư cách là chủ thể sinh vật cũng được tác giả phân tích, lý giải một cách thuyết phục.
“Nghi lễ lên đồng - Lịch sử và giá trị” không chỉ là tổng hợp của hai công trình luận án Thạc sĩ và luận án Tiến sĩ của nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Ngọc Mai, mà còn là kết quả của các nghiên cứu khác về mối liên/quan hệ giữa thực hành nghi lễ lên đồng của người Việt và các thực hành Shaman giáo, múa nghi lễ tôn giáo… của người nhiều tộc người khác trên dải đất Việt Nam.
Công trình mang tính chất chuyên khảo, có kết cấu chặt chẽ, lôgic với một dung lượng kiến thức, tri thức không nhỏ.
Cuốn sách được biên soạn với cấu trúc chương mục như sau:
1. Nghiên cứu về lên đồng và những vấn đề đặt ra
2. Phương pháp luận nghiên cứu
3. Một số khái niệm thao thác (Tôn giáo, tín ngượng, đạo, tôn giáo dân gian)
4. Phương pháp nghiên cứu và phạm vi khoanh vùng
Phần I: Nghi lễ lên đồng - Lịch sử phát triển.
Chương 1: Lên đồng hầu bóng ở đồng bằng Bắc Bộ và lịch sử phát triển
1. Lên đồng là sự nhập hồn nhiều lần của thần linh
2. Lên đồng là hiện tượng tâm lý học tôn giáo
3. Lên đồng là hiện tượng tà giáo
Chương 2: Nghi lễ lên đồng hầu bóng ở châu thổ Bắc Bộ và mối quan hệ với các tôn giáo khác trong khu vực
I. Mối quan hệ giữa lên đồng và Shaman giáo
1. Sự tương đồng giữa lên ddoognf ở người Việt và Shaman giáo
2. Những khác biệt giữa lên đồng của người Việt và Shaman giáo
II. Múa đồng (Việt) và mối quan hệ với múa bóng (Chăm)
Chương 3: Nghi lễ lên đồng hầu bóng và tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu ở châu thổ Bắc Bộ
1. Nghi lễ lên đồng qua một số tài liệu
2. Tín ngưỡng thờ thánh ở châu thổ Bắc Bộ
3. Lên đồng - nghi lễ chính của tín ngưỡng/đạo thờ Thánh Trần và Thánh Mẫu ở châu thổ Bắc Bộ
4. Sự thay đổi của nghi lễ lên đồng qua các giai đoạn lịch sử khác nhau
Chương 4: Hiện tượng lên đồng hầu bóng ở châu thổ Bắc Bộ từ đổi mới đến nay và những tác động của nền kinh tế thị trường
1. Về nội dung
2. Về hình thức của nghi lễ
3. Những tác động của kinh tế thị trường đến nghi lễ lên đồng hầu bóng
Chương 5: Trang phục trong nghi lễ lên đồng - góc nhìn văn hóa
1. Tranh phục trong nghi lễ lên đồng xưa
2. Lễ phục trong thực hành nghi lễ lên đồng ngày nay
3. Lễ phục trong nghi lễ lên đồng - nhũng giá trị văn hóa
4. Màu sắc và đạo cụ trong nghi lễ lên đồng
Phần II: Chủ thể thực hành và giá trị của nghi lễ lên đồng.
Chương 6: Chủ thể văn hóa lên đồng hầu bóng dưới góc nhìn phân tâm học
1. Văn hóa chủ thể/ chủ thể văn hóa
2. Đời sống tâm lý cá nhân của các đồng với tư cách chủ thể văn hóa
3. Một số nhận định về nguyên nhân, động cơ đến với nghi lễ lên đồng
3.1. Hoàn cảnh gia đình và bối cảnh xã hội có vai trò quan trọng đến quyết định gia trình đồng và thành đồng chuyên nghiệp của các ông/bà đồng thời đổi mới
3.2. Việc lập điện tại nhà của các Thanh đồng thời đổi mới không chỉ là vấn đề căn số, tâm linh đơn thuần mà còn là cách để tìm con đường sống cho gia đình và bản thân
4. Nghi lễ lên đồng hầu bóng hiện đại và tác dụng "cứu sinh" với nhóm xã hội đặc thù
5. Đời sống sinh lý của các căn đồng và nhận thức lệch chuẩn về mối dây liên hệ với thánh thần
Chương 7: Nghi lễ lên đồng hầu bóng và sự chuyển đổi nhận thức về tâm linh của các Thanh đồng hiện nay
1. Quá trình chuyển hóa từ tình cảm đến niềm tin tôn giáo
2. Nghi lễ lên đồng hầu bóng và quá trình thay đổi nhận thức về tâm linh của các căn đồng ở châu thổ Bắc Bộ
3. Những kỹ thuật thiêng hóa vai trò trung gian đồng - thần
4. Nghi lễ lên đồng - phương thức hữu hiệu để hóa giải ẩn ức nội tâm
Chương 8: Bản hội của các Thanh đồng, vốn xã hội và những hệ lụy
1. Bản hội của những Thanh đồng với tư cách mạng lưới xã hội hoạt động kinh tế
2. Hệ quả về kinh tế xã hội từ việc tham gia vào bản hội lên đồng hầu bóng
3. Những hệ lụy tiêu cực trong lên đồng hầu bóng hiện nay
Chương 9: Nghi lễ lên đồng hầu bóng - những giá trị về y học
1. Lên đồng trên phương diện trị liệu tâm bệnh
2. Lên đồng, hầu bóng - môi trường cho xúc cảm thăng hoa, siêu thoát
3. Lên đồng - môi trường cộng lực cho con người làm thành sức mạnh
Chương 10: Ý nghĩa xã hội, vai trò của nghi lễ lên đồng hầu bóng đối với văn hóa châu thổ Bắc Bộ
1. Ý nghĩa xã hội của lên đồng hầu bóng
2. Vai trò của nghi lễ lên đồng đối với văn hóa vùng châu thổ Bắc bộ
3. Lên đồng, hầu bóng - môi trường cộng cảm làm sống dậy các dịch tích lịch sử văn hóa
Cuốn sách là công trình nghiên cứu chuyên khảo công phu, toàn diện về nghi lễ lên đồng với nhiều góc độ của loại hình tín ngưỡng nghi lễ vừa độc đáo vừa đầy tai tiếng mà như tác giả kết luận: “Tồn tại trên nền tảng của tín ngưỡng thờ thánh ở Việt Nam, lên đồng hầu bóng cho dù xét ở góc độ nào đi nữa thì nó vẫn cứ là một dạng diễn xướng văn hóa đặc thù… Nó không chỉ là một cách ứng xử độc đáo mang tính giai cấp mà còn là một hiện tượng văn hóa điển hình mang bản sắc văn hóa Việt. Điều đó thể hiện ở đặc tính tổng hợp, chồng xếp đan xen nhiều sắc thái: tôn giáo tâm lý, văn hóa, xã hội…”.
4. Đánh giá bạn đọc
Trên thực tế, nhiều nơi vẫn còn khá phổ biến những hiện tượng lạm dụng nghi lễ lên đồng để phục vụ cho mục đích cá nhân gây nên nhiều hậu quả xấu, vì vậy việc nhìn nhận về loại hình di sản này vẫn còn khá nhiều ý kiến trái ngược nhau. Những sự thực đó đòi hỏi cần phải có những nghiên cứu kỹ và sâu hơn nữa về lên đồng hầu bóng để làm rõ tính đặc thù và tính phổ biến của hiện tượng văn hoá tín ngưỡng khá đặc biệt này. Cuốn sách Nghi lễ lên đồng lịch sử và giá trị ra đời thực sự là công trình nghiên cứu chuyên khảo về nghi lễ lên đồng với nhiều chiều cạnh của loại hình tín ngưỡng nghi lễ vừa độc đáo vừa đầy tai tiếng này.
Công trình thực sự là một nghiên cứu nghiêm túc về hiện tượng thực hành nghi lễ lên đồng ở châu thổ Bắc bộ Việt Nam, là tài liệu tham khảo đáng tin cậy cho những ai muốn tìm hiểu về các hiện tượng tín ngưỡng tôn giáo bản địa. Hy vọng với cách tiếp cận này tác giả sẽ đi xa hơn nữa trong sự nghiệp nghiên cứu của mình để mở rộng ra toàn quốc và khu vực.
5. Kết luận
Hy vọng những chia sẻ trên đây của chúng tôi sẽ là một nguồn tư liệu đánh giá chất lượng sách hiệu quả tin cậy của bạn đọc. Nếu thấy chia sẻ của chúng tôi hữu ích, bạn hãy lan tỏa nó đến với nhiều người hơn nhé! Chúc các bạn đọc sách hiệu quả và thu được nhiều thông tin hữu ích từ cuốn sách "Nghi lễ lên đồng - Lịch sử và giá trị" của TS. Nguyễn Ngọc Mai.
