1. Giới thiệu tác giả
Cuốn sách "Những vấn đề cơ bản về giải thích pháp luật hình sự" do TS. Vũ Hoài Nam biên soạn.
2. Giới thiệu hình ảnh sách
Những vấn đề cơ bản về giải thích pháp luật hình sự
Tác giả: TS. Vũ Hoài Nam
Nhà xuất bản Tư pháp
3. Tổng quan nội dung sách
Giải thích pháp luật nói chung và giải thích pháp luật hình sự nói riêng là một vấn đề mới và phức tạp trong khoa học pháp lý nước ta, đó là hoạt động làm sáng tỏ tư tưởng, nội dung, ý nghĩa của quy phạm pháp luật bảo đảm cho sự nhận thức và thực hiện pháp luật được đúng đắn, không chỉ có ý nghĩa giúp các chủ thể nhận thức, sử dụng khái niệm, thuật ngữ trong quá trình xây dựng và thực hiện pháp luật chính xác, nghiêm minh mà còn có tác dụng tích cực đối với việc nâng cao ý thức pháp luật, tăng cường pháp chế và bảo vệ trật tự pháp luật.
Cuốn sách chứa đựng những phân tích lý luận và thực tiễn cùng một số giải pháp với mong muốn đưa đến cho bạn đọc một cách nhìn đa chiều về vấn đề giải thích pháp luật hình sự. Đồng thời, tác giả đã phân tích, luận giải, nêu ra một số vấn đề còn có thể còn có nhiều ý kiến và được tiếp tục nghiên cứu.
Nội dung cuốn sách được biên soạn với cấu trúc chương mục như sau:
Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về giải thích pháp luật hình sự
1.1. Khái niệm, đặc điểm, mục đích, ý nghĩa, phân loại
1.1.1. Khái niệm, đặc điêmr
1.1.2. Mục đích, ý nghĩa
1.1.3. Phân loại
1.2. Nguyên tắc, phương pháp, chủ thể, phạm vi và đối tượng
1.2.1. Nguyên tắc
1.2.2. Phương pháp
1.2.3. Chủ thể, phạm vi và đối tượng của giải thích pháp luật hình sự
1.3. Quy trình và sản phẩm của giải thích pháp luật hình sự
1.3.1. Quy trình
1.3.2. Sản phẩm
Chương 2: Thực trạng giải thích pháp luật hình sự
2.1. Sơ lược về tình hình giải thích không chính thức pháp luật hình sự trên thế giới và Việt Nam
2.2. Thực trạng giải thích chính thức pháp luật hình sự trên thế giới
2.3. Thực trạng giải thích chính thức pháp luật hình sự ở Việt Nam
Chương 3: Một số giải pháp tăng cường chất lượng giải thích chính thức pháp luật hình sự ở Việt Nam
3.1. Mục tiêu, yêu cầu của việc xây dựng giải pháp tăng cường chất lượng hoạt động giải thích chính thức pháp luật hình sự ở Việt nam
3.2. Các giải pháp cụ thể
Trích dẫn tóm tắt một số nội dung tác giả trình bày trong sách để bạn đọc tham khảo:
Ở chương 1 tác giả có trình bày khái niệm, đặc điểm của giải thích pháp luật hình sự như sau:
Khái niệm: Giải thích pháp luật hình sự là hoạt động của các chủ thể bằng các phương pháp khác nhau làm rõ nội dung, ý nghĩa của các quy phạm pháp luật hình sự khi các quy phạm đó có các cách hiểu chưa thống nhất để áp dụng trong việc giải quyết các vụ án hình sự
Đặc điểm của giải thích pháp luật hình sự
- Chủ thể giải thích chính thức pháp luật hình sự phải là những chủ thể có thẩm quyền đặc biệt
- Đối tượng của GTPL hình sự thuộc lĩnh vực pháp luật đặc thù
- Các nguyên tắc, phương pháp GTPL hình sự chịu sự tác động và chi phối bởi các nguyên tắc đặc thù của Luật hình sự và mang những đặc tính riêng
- GTPL hình sự mang tính vụ việc chỉ được thực hiện ở những vụ án có các chứng cứ chắc chắn
- GTPL hình sự phải tuân thủ nghiêm ngặt giới hạn của giải thích
- GTPL hình sự phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều ước quốc tế liên quan
Sản phẩm của giải thích pháp luật hình sự:
Đối với giải thích không chính thức, do được thực hiện bởi bất cứ ai và không theo trình tự pháp lý gì, vì thế sản phẩm của hoạt động giải thích có thể là một công trình khoa học, một bài tạp chí, một nhận định, một bài giảng hay một phát ngôn… về một vấn đề hay một quy định hình sự nào đó. Đối với giải thích chính thức pháp luật hình sự được tiến hành bởi các chủ thể có thẩm quyền nên sản phẩm chính là các văn bản giải thích của các cơ quan này.
Thực trạng giải thích chính thức pháp luật hình sự ở Việt Nam
Việc ban hành các quy định liên quan đến giải thích pháp luật hình sự
Hiện nay, chúng ta mới có hai văn bản chính quy định vấn đề GTPL là Hiến pháp và Luật ban hành văn bản quy phạm. Trong các văn bản hiện hành chúng ta chưa có điều khoản quy định riêng về vấn đề GTPL hình sự. GTPL hình sự nằm trong phạm vi GTPL nói chung, do vậy về cơ sở, chủ thể, phạm vi, đối tượng, sản phẩm… của GTPL hình sự cơ bản giống với GTPL nói chung.
Thực trạng việc tổ chức thực hiện các quy định về giải thích pháp luật hình sự
Mặc dù Hiến pháp năm 1959, văn bản pháp lý cao nhất của quốc gia đã quy định UBTVQH có quyền: “Giải thích pháp luật”, Hiến pháp 1980 quy định Hội đồng Nhà nước “giải thích Hiến pháp, Luật, Pháp lệnh”, Hiến pháp năm 1992 quy định UBTVQH có “nhiệm vụ và quyền hạn… giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh”, Hiến pháp 2013 cũng quy định UBTVQH giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh và Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 1996, 2008, 2015 cũng đều có quy định về GTPL. Tuy nhiên, có thể nói giai đoạn trước năm 1987 hầu như UBTVQH chưa thực hiện GTPL lần nào. Việc giải thích tập trung vào một số năm 2005, 2006 và 2007, thời gian gần đây UBTVQH cũng chưa giải thích thêm lần nào nữa.
Khi tìm hiểu hoạt động giải thích chính thức pháp luật của UBTVQH thời gian qua chúng tôi thấy UBTVQH mới chỉ có một số lần giải thích luật đó là: Giải thích khoản 1 Điều 44 Bộ luật hình sự năm 1985 về thời gian thử thách đối với án treo; Giải thích điểm c, khoản 2, Điều 241 Luật Thương mại năm 1997 (giải thích vào năm 2005); Giải thích khoản 6, điều 19 Luật Kiểm toán nhà nước năm 2005 (giải thích năm 2006); Hướng dẫn các giao dịch dân sự về nhà ở xác lập trước ngày 01/7/1991 (năm 1998); Giải thích, hướng dẫn giải quyết một số trường hợp cụ thể về nhà trước 01/01/1991 (năm 2005); Hướng dẫn, giải thích về giao dịch dân sự về nhà ở được xác lập trước ngày 01/7/1991 có người Việt Nam định cư ở nước ngoài tham gia. Trong khi đó, nhu cầu GTPL hình sự luôn luôn hiện hữu, chính điều này đã “tạo điều kiện” để nhiều cơ quan nhà nước ở Việt Nam như các Bộ, ngành, TANDTC đã tham gia hoạt động GTPL hình sự thông qua các hoạt động chuyên môn như ban hành các thông tư, nghị quyết quy định chi tiết, hướng dẫn luật mà trong đó có chứa đựng các nội dung GTPL hình sự.
Thực trạng này đã cho thấy nhiều vấn đề tồn tại trong thực tiễn GTPL hình sự ở Việt Nam thời gian qua như: Chủ thể tham gia giải thích quá nhiều và không đúng thẩm quyền; Phạm vi, đối tượng giải thích không chỉ là Luật mà cả văn bản dưới luật; Quy trình GTPL hình sự chưa thực sự khoa học và đầy đủ; Chất lượng của sản phẩm giải thích chưa cao; vấn đề kiểm soát nội dung giải thích trong các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành chưa được quan tâm đúng mức; Giải thích mang tính vụ việc chưa được chú trọng…
Về giải pháp tác giả trình bày như sau:
Hoàn thiện các quy định hiện hành về GTPL làm cơ sở cho hoạt động GTPL hình sự
- Đối với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật: Do có những đặc thù riêng xuất phát từ đối tượng, phạm vi, nguyên tắc, phương pháp của GTPL hình sự nên theo chúng tôi quá trình nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật chúng ta nên bổ sung quy định riêng về GTPL hình sự giống như kiểu quy định riêng về giải thích hiến pháp trong pháp luật một số quốc gia. Chẳng hạn như chỉ có chủ thể nào mới được GTPL hình sự; phương pháp, nguyên tắc giải thích Luật hình sự… Theo đó, tác giả đề xuất bổ sung một số điều khoản để quy định các vấn đề đó là: (1) Cơ sở, căn cứ và các trường hợp phải GTPL; (2) Những nguyên tắc cơ bản khi GTPL hình sự; (3) Thẩm quyền đề nghị và thẩm quyền GTPL hình sự; (4) Thủ tục, trình tự GTPL hình sự; (5) Hiệu lực và vấn đề công bố văn bản GTPL hình sự.
- Sửa đổi, bổ sung văn bản có liên quan khác:
+ Đối với Luật tổ chức Tòa án: Để từng bước có thể giao thẩm quyền giải thích vụ việc cho Tòa án sau đó lựa chọn và ban hành án lệ, có lẽ chúng ta nên khởi động việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật này theo hướng từng bước giao cho TANDTC thẩm quyền giải thích vụ việc cho cơ quan này.
+ Đối với một số văn bản khác: Trước mắt cần khẩn trương ban hành một văn bản quy định chặt chẽ về vấn đề nguyên tắc, chủ thể, thẩm quyền, cơ sở, các trường hợp, thủ tục… của việc quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, đặc biệt là phải quy định rõ trường hợp nào được hướng dẫn, trường hợp nào được quy định chi tiết, trường hợp nào phải giải thích Luật hình sự.
4. Đánh giá bạn đọc
Nội dung cuốn sách cung cấp cho bạn đọc những nội dung sau đây:
- Làm rõ nhiều vấn đề cơ bản về lý thuyết GTPL hình sự như khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc, phương pháp, phạm vi, đối tượng, sản phẩm…; chỉ ra những đặc trưng của GTPL hình sự, chứng minh GTPL hình sự thực sự là một hình thức GTPL với chủ thể, đối tượng, phương pháp, quy trình, nguyên tắc… giải thích riêng.
- Phân tích thực tiễn hoạt động GTPL hình sự ở một số quốc gia (5 quốc gia), hệ thống pháp luật (3 hệ thống) trên thế giới. Trên cơ sở kết quả so sánh, đối chiếu để chỉ ra những ưu, khuyết điểm của từng hệ thống pháp luật, của mỗi quốc gia, nguyên nhân của thực trạng đó và những bài học kinh nghiệm.
- Làm rõ thực trạng hoạt động GTPL nói chung, GTPL hình sự nói riêng tại Việt Nam, qua đó chỉ ra các ưu điểm, tác giả luận án đã nêu lên những nhược điểm, hạn chế, phân tích làm rõ nguyên nhân của những hạn chế trong hoạt động GTPL hình sự ở Việt Nam.
- Từ thực trạng, các nguyên nhân chủ quan, khách quan, tác giả đi sâu nghiên cứu và đề xuất 3 nhóm giải pháp cơ bản đó là: Giải pháp về thể chế, giải pháp tổ chức thực hiện và giải pháp khác nhằm tăng cường hiệu quả, chất lượng hoạt động GTPL hình sự ở Việt Nam. Các giải pháp đề ra đều có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cao.
Cuốn sách không chỉ có giá trị tham khảo về mặt khoa học pháp lý mà còn có giá trị thực tiễn đối với bạn đọc nói chung và công tác giải thích pháp luật hình sự ở Việt Nam nói riêng.
Hy vọng những chia sẻ trên đây của chúng tôi sẽ là một nguồn tư liệu đánh giá chất lượng sách hiệu quả tin cậy của bạn đọc. Nếu thấy chia sẻ của chúng tôi hữu ích, bạn hãy lan tỏa nó đến với nhiều người hơn nhé! Chúc các bạn đọc sách hiệu quả và thu được nhiều thông tin hữu ích từ cuốn sách “Những vấn đề cơ bản về giải thích pháp luật hình sự" của TS. Vũ Hoài Nam.
