1. Giới thiệu tác giả
Sách Quyền tài phán của quốc gia trên biển một số vấn đề lý luận và thực tiễndo TS. Nguyễn Thị Hồng Yến biên soạn.
2. Giới thiệu hình ảnh sách
Sách Quyền tài phán của quốc gia trên biển một số vấn đề lý luận và thực tiễn
Tác giả: TS. Nguyễn Thị Hồng Yến
Nhà xuất bản Công an nhân dân
3. Tổng quan nội dung sách
Trong những năm gần đây, tranh chấp biển giữa các quốc gia liên quan đến việc xác lập chủ quyền, quyền chủ quyền đối với các vùng biển ngày càng trở nên căng thẳng tại nhiều khu vực khác nhau trên thế giới. Những tranh chấp, xung đột và hành vi vi phạm trên các vùng biển xuất hiện ngày càng nhiều, đe dọa đến sự ổn định, hòa bình và quan hệ hợp tác giữa các quốc gia. Một trong những nguyên nhân làm cho các tranh chấp này dậy sóng, ngoài mục đích chính trị còn có những ảnh hưởng rất lớn từ phương diện pháp lý, đó có thể là sự chồng chéo về chủ quyền, quyền chủ quyền hay quyền tài phán trong những khu vực biển chồng lấn cần phân định; hay là sự chưa rõ ràng trong các quy định nhằm phân định quyền tài phán giữa các quốc gia… Do vậy, việc nghiên cứu một cách tổng thể, chuyên sâu về quyền tài phán và việc thực thi quyền tài phán của quốc gia trên biển nói chung và Việt Nam nói riêng là rất cần thiết. Trước yêu cầu đó, TS. Nguyễn Thị Hồng Yến đã nghiên cứu và cho ra đời cuốn sách “Quyền tài phán của quốc gia trên biển: một số vấn đề lý luận và thực tiễn”.
Nội dung của cuốn sách gồm 4 phần như sau:
Phần 1: Một số vấn đề lý luận chung về quyền tài phán của quốc gia trên biển. Trong phần này, tác giả đưa ra khái niệm, phân tích sự hình thành và phát triển nội dung quyền tài phán của quốc gia trong Luật Biển quốc tế; phân tích các nguyên tắc xác định quyền tài phán của quốc gia trên biển; các xung đột và giải quyết xung đột quyền tài phán của quốc gia trên biển.
- Khái niệm, sự hình thành và phát triển nội dung quyền tài phán của quốc gia trong Luật biển quốc tế
- Các nguyên tắc xác định quyền tài phán của quốc gia trên biển
- Xung đột và giải quyết xung đột quyền tài phán của các quốc gia trên biển
Phần 2: Pháp luật quốc tế về quyền tài phán của quốc gia trên biển, thực tiễn thi hành tại một số nước trên thế giới và kinh nghiệm đối với Việt Nam. Ở đây, tác giả đi sâu phân tích pháp luật quốc tế về quyền tài phán của quốc gia trên biển trong một số lĩnh vực, đồng thời cũng nêu ra thực tiễn thi hành quyền tài phán trên biển của một số nước trên thế giới và kinh nghiệm đối với Việt Nam.
- Pháp luật quốc tế về quyền tài phán của quốc gia trên biển trong một số lĩnh vực
- Thực tiễn thi hành quyền tài phán trên biển của một số nước trên thế giới và kinh nghiệm đối với Việt Nam
Phần 3: Pháp luật và thực tiễn thi hành quyền tài phán trên các vùng biển của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Trong đó, tác giả trình bày khái quát sự hình thành và phát triển các quy định về thực thi quyền tài phán của Việt Nam trên các vùng biển; quyền tài phán đối với hoạt động đi lại của tàu thuyền nước ngoài trong các vùng biển của Việt Nam; quyền tài phán đối với hoạt động thăm dò, khai thác và quản lý tài nguyên thiên nhiên trong các vùng biển Việt Nam; quyền tài phán đối với hoạt động nghiên cứu khoa học biển do tàu thuyền nước ngoài tiến hành trong các vùng biển của Việt Nam.
- Khái quát sự hình thành và phát triển các quy định về thực thi quyền tài phán của Việt Nam trên các vùng biển
- Quyền tài phán đối với hoạt động đi lại của tàu thuyền nước ngoài trong các vùng biển của Việt Nam
- Quyền tài phán đối với hoạt động thăm dò, khai thác và quản lý tài nguyên thiên nhiên trong các vùng biển Việt Nam
- Quyền tài phán đối với hoạt động nghiên cứu khoa học biển do tàu thuyền nước ngoài tiến hành trong các vùng biển của Việt Nam
Phần 4: Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi quyền tài phán trên các vùng biển của Việt Nam trong thời gian tới. Phần này được dành để phân tích quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước về hoàn thiện pháp luật và tăng cường hiệu quả thực thi quyền tài phán của Việt Nam trên các vùng biển trong giai đoạn hiện nay; phân tích yêu cầu, mục đích của việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực thực thi pháp luật của Việt Nam trên các cùng biển; đưa ra một số giải pháp cụ thể.
- Quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước về hoàn thiện pháp luật và tăng cường hiệu quả thực thi quyền tài phán của Việt Nam trên các vùng biển trong giai đoạn hiện nay
- Yêu cầu, mục đích của việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực thực thi pháp luật của Việt Nam trên các vùng biển
- Một số giải pháp cụ thể
Dưới đây là nội dung trích dẫn mục "đặc điểm và phân loại quyền tài phán của quốc gia trên biển" trong cuốn sách để bạn đọc tham khảo:
2.1.1.2. Đặc điểm và phân loại quyền tài phán của quốc gia trên biển
a. Đặc điểm:
Xuất phát từ bản chất của luật quốc tế và những đặc thù riêng của ngành luật biển, có thể rút ra một số đặc điểm về quyền tài phán quốc gia trên biển sau đây:
* Về chủ thể thực hiện quyền tài phán:
Là chủ thể của luật quốc tế, trong đó chủ yếu là các quốc gia. Các chủ thể này thực hiện quyền tài phán của mình thông qua hệ thống các cơ quan nhà nước được xây dựng và ghi nhận trong hệ thống pháp luật quốc gia bao gồm: hệ thống các cơ quan lập pháp, hệ thống các cơ quan hành pháp và hệ thống các cơ quan tư pháp.
* Về phạm vi và nội dung của quyền tài phán:
Không gian thực hiện quyền tài phán của các quốc gia chính là trong các vùng biển.
Như đã đề cập, mặc dù cùng được thể hiện thông qua các quyền lập pháp (là quyền của quốc gia trong việc đề ra các nguyên tắc, các quy định pháp luật đối với những vùng biển do quốc gia có chủ quyền, quyền chủ quyền), quyền hành pháp (là quyền năng của quốc gia nhằm thi hành những quy định do quốc gia xây dựng hoặc được thừa nhận bởi pháp luật quốc tế) và quyền tư pháp (là quyền năng xét xử, xử lý các hành vi vi phạm các luật và quy định của quốc gia trên biển), tuy nhiên do sự khác biệt về bản chất pháp lý nên tại mỗi vùng biển nội dung quyền tài phán của quốc gia cũng được thể hiện rất khác nhau, cụ thể: trong các vùng biển thuộc chủ quyền quốc gia như nội thủy, lãnh hải, do có sự hiện diện của yếu tố chủ quyền nên quyền tài phán của quốc gia cũng được biểu hiện đầy đủ nhất và gắn liền với chủ quyền quốc gia. Đến các vùng biển thuộc quyền chủ quyền của quốc gia như: tiếp giáp lãnh hải, đặc quyền kinh tế và thềm lục địa, mặc dù không chịu sự chi phối của yếu tố chủ quyền, tuy nhiên xuất phát từ ảnh hưởng của nguyên tắc đất thống trị biển nên quốc gia ven biển vẫn được thi hành quyền tài phán trong một số lĩnh vực nhất định tại các vùng biển này. Ngoài ra, trong một số trường hợp do luật quốc tế trù định, các quốc gia cũng có thể thi hành quyền tài phán đối với các tàu thuyền mang quốc tịch nước mình đang hoạt động trên các vùng biển nằm bên ngoài chủ quyền, quyền chủ quyền của quốc gia ven biển.
* Về cơ sở thực thi quyền tài phán:
Việc thực thi quyền tài phán của quốc gia trên biển có thể dựa trên cả cơ sở lý luận và pháp lý. Trong đó nếu cơ sở lý luận có nền tảng là yếu tố chủ quyền và tính lãnh thổ, thì cơ sở pháp lý quan trọng nhất ghi nhận quyền tài phán của các quốc gia trên biển chính là các quy định trong các điều ước quốc tế, tập quán quốc tế, pháp luật các quốc gia...
b. Phân loại:
Quyền tài phán của quốc gia trên biển có thể được phân chia theo nhiều tiêu chí khác nhau như:
* Căn cứ vào chủ thể thực hiện quyền tài phán: quyền tài phán của quốc gia có thể chia thành quyền tài phán của quốc gia mà tàu treo cờ, quyền tài phán của quốc gia ven biển, quyền tài phán của quốc gia có cảng...Theo đó:
- Quyền tài phán của quốc gia mà tàu treo cờ xuất hiện khá sớm trong luật biển và phản ánh khá rõ nguyên tắc xác định quyền tài phán theo quốc tịch của tàu thuyền. Quốc gia mà tàu mang cờ chính là quốc gia mà tàu đăng ký quốc tịch hoặc cấp giấy phép hoạt động. Quốc gia mà tàu mang cờ không nhất thiết phải là quốc gia nơi con tàu được đóng hoặc thuộc quyền sở hữu. Trên thực tế các quốc gia có thể trao quyền treo cờ cho tất cả tàu thuyền (kể cả tàu thuyền nước ngoài) đáp ứng các điều kiện mang cờ theo quy định của pháp luật trong nước mà không cần xem xét đến mối liên hệ thực chất giữa tàu và quốc gia mà tàu mang cờ (trường hợp tàu treo cờ phương tiện). Tuy nhiên, hiện nay yêu cầu về mối liên hệ thực chất này đang được các quốc gia đặc biệt quan tâm nhằm kiểm soát hoạt động của các tàu treo cờ nước mình, đồng thời hạn chế tình trạng tàu lẩn tránh pháp luật trong nước khi tiến hành đăng ký quốc tịch.
- Quyền tài phán của quốc gia ven biển: Trên thực tế, UNCLOS hay các điều ước quốc tế khác về biển đều không đưa ra bất kỳ định nghĩa nào về “quốc gia ven biển”, mặc dù thuật ngữ này đã được sử dụng đến rất nhiều trong các Công ước. Trong cuốn “Definition for the law of the Sea: Terms not defined by the 1982 Convention” của George K.Walker xuất bản năm 2012, thuật ngữ “quốc gia ven biển” được giải thích khá đơn giản là “quốc gia có các vùng biển hoặc đường cơ sở dùng để tính chiều rộng của lãnh hải được xác định tại các điều 5, 7, 9, 10 và 47 của UNCLOS”. Tuy nhiên, cũng có một số quan điểm có sự phân biệt giữa quốc gia ven biển với quốc gia quần đảo (quốc gia xác định đường cơ sở theo quy định tại Điều 47) do cấu trúc địa chất đặc thù và bản chất pháp lý của vùng biển bên trong đường cơ sở quần đảo. Theo quy định của UNCLOS và các điều ước quốc tế liên quan, quốc gia ven biển có quyền tài phán trên các vùng biển chủ quyền, quyền chủ quyền và trong một số trường hợp là tại các vùng biển quốc tế. Tuy nhiên, như đã nhắc đến trước đó, nội dung quyền tài phán của quốc gia ven biển với các vùng biển này không giống nhau. Đặt trong tương quan mối quan hệ giữa quyền tài phán của quốc gia mà tàu mang cờ với quyền tự do biển cả, thì theo sự giảm dần của quyền lực, quốc gia ven biển có quyền tài phán đối với tàu thuyền thu hẹp dần khi càng ra xa phía biển.
- Quyền tài phán của quốc gia có cảng biển: Quốc gia có cảng là những quốc gia sở hữu những cảng biển phục vụ cho hoạt động giao lưu thương mại, hàng hải. Thực tế, quốc gia có cảng sẽ luôn là quốc gia ven biển. Do đó, trong hầu hết các trường hợp việc thực hiện quyền tài phán của quốc gia ven biển và quốc gia có cảng sẽ trùng nhau, chỉ một số quyền tài phán đặc thù được UNCLOS dành riêng cho cảng biển, chủ yếu trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.
* Căn cứ vào các lĩnh vực thực thi quyền tài phán có thể chia thành: quyền tài phán đối với hoạt động đi lại của tàu thuyền trên biển; quyền tài phán đối với hoạt động thăm dò, khai thác, quản lý và bảo tồn các nguồn tài nguyên thiên nhiên; quyền tài phán đối với hoạt động xây dựng đảo nhân tạo và các công trình thiết bị trên biển; quyền tài phán đối với việc gìn giữ, bảo vệ môi trường biển...Trong đó, quyền tài phán đối với hoạt động đi lại của tàu thuyền trên biển đề cập đến các quyền của quốc gia trong việc xây dựng pháp luật, thi hành các quy định của pháp luật và xử lý vi phạm đối với hoạt động đi lại của tàu thuyền (bao gồm cả tàu thuyền mang quốc tịch nước mình và tàu thuyền nước ngoài) trên các vùng biển; quyền tài phán đối với hoạt động thăm dò, khai thác và quản lý tài nguyên thiên nhiên đề cập đến các quyền của quốc gia nhằm điều chỉnh các hoạt động khai thác tài nguyên (tài nguyên sinh vật và phi sinh vật) trong các vùng biển của quốc gia...
Ngoài ra nếu căn cứ vào phạm vi các vùng biển thì có: quyền tài phán của quốc gia trong các vùng biển thuộc chủ quyền quốc gia, quyền tài phán của quốc gia trong các vùng biển thuộc quyền chủ quyền và quyền tài phán...
4. Đánh giá bạn đọc
TS. Nguyễn Toàn Thắng đã rất xúc cảm khi viết lời tựa cho cuốn sách có đoạn thế này: “Cuốn sách là một công trình nghiên cứu công phu, đề cập những khía cạnh pháp lý khác nhau về quyền tài phán trên biển. Đây thực sự là một nhật ký sống động ghi lại những quy phạm pháp luật quốc tế, quốc gia và những sự kiện “thăng trầm”, đầy kịch tính trong hành trình thực thi quyền tài phán.”Chuyến tàu” ấy sẽ dẫn dắt bạn du hành trên tất cả các vùng biển, từ nội thủy và lãnh hải (là những vùng biển thuộc chủ quyền quốc gia), vượt qua vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa (thuộc quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia) đến vùng biển quốc tế mà ở đó mọi quốc gia đều bình đẳng trong khai thác, sử dụng biển vào mục đích hòa bình. Để khắc họa rõ nét và tạo điểm nhấn trong “bức tranh thực thi quyền tài phán” trên biển, tác giả đã tập trung vào ba lĩnh vực quan trọng, bao gồm quyền tài phán đối với hoạt động đi lại của tàu thuyền, hoạt động thăm dò, khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên và hoạt động nghiên cứu khoa học biển. Một cuốn sách giản dị nhưng chứa đựng lượng kiến thức pháp lý phong phú, đằng sau những dòng chữ là sự dam mê, là tinh thần hướng biển của một nhà nghiên cứu trẻ.”
5. Kết luận
Cuốn Sách ''Quyền tài phán của quốc gia trên biển một số vấn đề lý luận và thực tiễn – TS. Nguyễn Thị Hồng Yến" là một tài liệu hữu ích đối với bạn đọc có nhu cầu tìm hiểu chuyên sâu về quyền tài phán của quốc gai trên biển.
Hy vọng những chia sẻ trên đây của chúng tôi sẽ là một nguồn tư liệu đánh giá chất lượng sách hiệu quả tin cậy của bạn đọc. Nếu thấy chia sẻ của chúng tôi hữu ích, bạn hãy lan tỏa nó đến với nhiều người hơn nhé!
