1. Giới thiệu tác giả

Cuốn sách "Tìm hiểu gia đình và dòng họ Người Việt - Cẩm nang ghi chép gia phả và phong tục thờ cúng tổ tiên của Người Việt" do tác giả Diệu Tuệ biên soạn.

2. Giới thiệu hình ảnh sách

Sách Tìm hiểu gia đình và dòng họ Người Việt - Cẩm nang ghi chép gia phả và phong tục thờ cúng tổ tiên của Người Việt

Tìm hiểu gia đình và dòng họ Người Việt - Cẩm nang ghi chép gia phả và phong tục thờ cúng tổ tiên của Người Việt

Tác giả: Diệu Tuệ

Nhà xuất bản Dân Trí

3. Tổng quan nội dung sách

Người xưa nói "chim có tổ, người có tông". Mỗi người sinh ra đều có cội nguồn tổ tông, như dòng sông, con suối đều có ngọn nguồn của nó. Nếu như lịch sử của một dân tộc thể hiện qua những trang chính sử, thì sự hưng vong của một dòng họ, một gia tộc, có thể thấy được qua từng trang của gia phả. Gia phả sẽ giúp các lớp hậu thế hiểu rõ nguồn cội và quan hệ huyết thống của mình, làm tăng lòng hiếu kính, biết ơn của hậu thế với tiền nhân, tăng tình thân giữa các thành viên trong họ mạc. Do vậy gia phả có sức lôi cuốn, có sức cảm hóa mạnh mẽ các lớp cháu con, con cháu sẽ tự tin, tự hào về truyền thống tốt đẹp của dòng họ mình để củng cố niềm tin, vững bước đi lên.

Thể hiện rõ nét nhất của tinh thần coi trọng nguồn gốc của người Việt còn là quan niệm chữ hiếu đối với thế hệ đi trước qua các nghi lễ thờ cúng. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt Nam trong quá trình hình thành, tồn tại đã góp phần tạo ra những giá trị đạo đức truyền thống như lòng hiếu thảo, lòng nhân ái, tính cộng đồng, tính cần cù, sáng tạo, lòng hiếu học, lòng yêu nướ Thông qua nghi lễ thờ cúng, người Việt Nam gửi gắm tình cảm biết ơn đối với tổ tiên. "Ăn quả nhớ kẻ trồng cây" và vì "Cây có gốc mới nở cành xanh ngọn, nước có nguồn mới bể rộng sông sâu"

Để đáp ứng nhu cầu lập dựng phả và cung cấp kiến thức lập dựng một bộ phả hoàn chỉnh, cũng như cung cấp cho bạn đọc các hiểu biết về phong tục tín ngưỡng, nghi thức thờ cúng tổ tiên của người Việt xưa và nay, nhà xuất bản Dân Trí xuất bản cuốn sách "Tìm hiểu gia đình và dòng họ Người Việt - Cẩm nang ghi chép gia phả và phong tục thờ cúng tổ tiên của Người Việt" do tác giả Diệu Tuệ biên soạn.

Cuốn sách được biên soạn gồm các phần chính sau:

Chương I. Gia đình, gia tộc và dòng họ người Việt

1. Gia đình và văn hóa gia đình người Việt

2. Văn hóa gia đình Việt Nam thời hội nhập

3. Gia phong trong văn hóa gia đình người Việt

4. Mỗi quan hệ gia tộc và thành viên gia tộc Việt Nam

5. Nguồn gốc và ý nghĩa tên họ người Việt

Chương II. Gia phả và sự cần thiết ghi chép gia phả

1. Gia đình - dòng họ - gia phả

2. Sự hình thành và phát triển gia phả ở Việt Nam

3. Ghi chép gia phả - việc làm cần thiết của mỗi dòng họ

Chương III. Phương pháp dựng bộ gia phả của dòng họ

1. Cấu trúc của một bộ gia phả hợp lý

2. Các nguyên tắc viết phả

3. Các bước dựng một bộ gia phả hoàn chỉnh

Chương IV. Tìm hiểu một số phong tục tập quán cổ truyền của người Việt

Mục 1. Tìm hiểu về tục cưới hỏi

Mục 2. TÌm hiểu về tục Khao, Yến, Thờ cúng, Mừng thọ

Mục 3. Tìm hiểu về tục tang lễ

Chương V. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt

1. Nguồn gốc của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

2. Tín ngượng thờ cúng tổ tiên là gì

3. Nghi thức thờ cúng tổ tiên

4. Bàn thờ cúng tổ tiên

5. Hình thức thờ cúng trong gia đình Việt

6. Lý giải phong tục và hướng dẫn cách cúng, vái, lạy, lễ tổ tiên của người Việt

Chương VI. Phong tục, nghi lễ và bài khấn tổ tiên ngày giỗ, Tết, cưới gả

1.  GIỗ thường (Cát Kỵ) và bài khấn

2. Lễ Chạp (tảo mộ) và bài khấn

....

20. Phong tục và bài khấn lễ Thượng thọ

Chương VII. Phong tục, nghi lễ và bài khấn cúng lễ tang

1. Tìm hiểu về phong tục tang ma của người Việt

2. Nội dung lễ tang và những bài khấn

3. Những điều phải làm lúc người thân lâm chung

....

26. Lễ dời mộ và bài khấn

Chương VIII. Hướng dẫn cụ thể ghi chép gia phả dòng họ

4. Đánh giá bạn đọc

Cuốn sách được biên soạn hệ thống khá toàn diện về gia đình và dòng họ người Việt: Gia đình, gia tộc và dòng họ người Việt; Gia phả và sự cần thiết ghi chép gia phả; Phương pháp dựng bộ gia phả của dòng họ; Tìm hiểu một số phong tục tập quán cổ truyền của người Việt; Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt; Phong tục, nghi lễ và bài khấn tổ tiên ngày giỗ, Tết, cưới gả; Phong tục, nghi lễ và bài khấn cúng lễ tang và Hướng dẫn cụ thể ghi chép gia phả dòng họ rất thuận tiện cho bạn đọc nghiên cứu, tìm hiểu đồng thời tham khảo và ứng dụng trong thực tiễn.

5. Kết luận

Hy vọng những chia sẻ trên đây của chúng tôi sẽ là một nguồn tư liệu đánh giá chất lượng sách hiệu quả tin cậy của bạn đọc. Nếu thấy chia sẻ của chúng tôi hữu ích, bạn hãy lan tỏa nó đến với nhiều người hơn nhé! Chúc các bạn đọc sách hiệu quả và thu được nhiều thông tin hữu ích từ cuốn sách “Tìm hiểu gia đình và dòng họ Người Việt - Cẩm nang ghi chép gia phả và phong tục thờ cúng tổ tiên của Người Việt".

Luật Minh Khuê trích dẫn dưới đây nội dung, cấu trúc và cách trình bày gia phả để bạn đọc tham khảo:

Căn cứ vào nội dung hoặc cấu trúc trình bày, người ta chia bản gia phả thành các phần viết khác nhau.
Xét về nội dung, khi thiết kế gia phả dù viết giản đơn hay viết chi tiết thường được chia làm 3 bộ phận: lời nói đầu (lời tựa), chính văn gia phả và những nội dung viết thêm.
Lời nói đầu (hay lời tựa) nêu lên ý nghĩa của gia phả đối với họ tộc; giới thiệu nguồn gốc và những truyền thống tốt đẹp vốn có của dòng tộc; về quá trình sưu tầm, khảo cứu, chắp nối và biên tập phả; phương pháp trình bày, hướng dẫn người đọc để tiếp cận và hiểu một cách dễ dàng. Một số bản phả còn ghi lại những lời nhận xét, đánh giá của những người có uy tín, có ảnh hưởng cao trong họ tộc, trong xã hội đối với bản phả.
Chính văn gia phả : Đây là phần chủ yếu của một bản phả, trong đó trình bày rõ  thân thế, sự nghiệp, thế thứ của các thành viên trong họ tộc, có sơ đồ biểu thị để dễ dàng theo dõi.
Đối với bản thân mỗi người, phả ghi đầy đủ tên húy,  tên tự, tên hiệu và các danh xưng khác (nếu có); ngày tháng năm sinh (nếu có thể thì ghi cả giờ sinh); là con ai, con thứ mấy trong gia đình; công việc, sự nghiệp, phẩm chất, tính cách hoặc những đặc điểm nổi bật của từng người. Những người có vị trí quan trọng có nhiều cống hiến, đóng góp cho dòng tộc, quê hương, đất nước thì ghi tỉ mỉ, chi tiết, với mục đích làn tấm gương cho các thế hệ sau học tập. Phần ghi vợ (hoặc chồng) cũng được ghi đầy đủ những nội dung trên (trong các phả cũ, người có nhiều vợ được ghi đầy đủ chính thất, thứ thất, kế thất…), sinh hạ mấy con, tên từng con. Người đã mất thì ghi rõ ngày tháng năm mất, thụy hiệu, nguyên nhân từ trần, tang lễ,  nơi chôn cất, cải táng, di táng…
Nếu có điều kiện thì in kèm ảnh chân dung của từng người cho sinh động. Người quá cố không lưu giữ được ảnh chân dung thì có thể in ảnh mộ chí.
Nội dung viết thêm (có tài liệu gọi là phần ngoại phả hay phụ khảo): viết về các vấn đề ngoài phả hệ như: nhà thờ Tổ, việc hưng công xây dựng, cung tiến của các cá nhân, gia đình; việc thờ cúng, giỗ Tổ, văn tế Tổ, Tộc ước, các câu đối, áng văn thơ tiêu biểu; đặc điểm xóm làng quê hương họ tộc; mối quan hệ với các họ tộc khác ở địa phương…
Xét về cách thức trình bày, một bản gia phả được chia làm 3 thành phần: Phả ký, phả hệ và phả đồ.
Phả ký:  Là tất cả những phần ghi chép nội dung của bản phả, cả lời tựa, chính văn và phần viết thêm. Đây là phần quan trọng, khi đọc sẽ thể hiện tinh thần chủ yếu của bản phả.
Phả hệ là việc trình bày quan hệ thế thứ của các thành viên trong họ tộc. Xem nội dung này ta có thể biết được vị trí, vai vế, tên tuổi của từng người, người đó thuộc đời thứ mấy trong họ, là con ai, sinh ra những ai…
Thông thường có 3 cách trình bày phả hệ: viết theo chiều ngang, viết theo chiều dọc và viết kết hợp ngang dọc.
- Viết theo chiều ngang là viết lần lượt các đời trong họ; sau đời thứ nhất đến đời thứ hai, hết đời thứ hai đến đời thứ ba, hết đời thứ ba đến đời thứ tư… Ưu điểm của cách viết này là khi xem ta biết ngay người đó ở đời thứ mấy, mỗi đời có bao nhiêu người... Tuy nhiên nó có nhược điểm là không biết được mối quan hệ chung và rất khó theo dõi. Cách viết theo chiều ngang thường chỉ áp dụng cho một gia đình ba, bốn đời, còn đối với một họ tộc có nhiều đời thì ít thấy sử dụng.
- Viết theo chiều dọc là chia dọc từng chi, từng cành  trong họ để viết. Viết hết chi một đến chi hai, hết chi hai đến chi ba... Trong mỗi chi lại chia ra từng cành, hết cành một đến cành hai, hết cành hai đến cành ba... Tương tự như trên, trong mỗi cành lại chia viết từng nhánh nhỏ. Đây là cách viết phổ biến, dễ theo dõi, các nhà viết phả xưa nay hay dùng.
- Viết ngang dọc kết hợp: Một cách viết khác là viết kết hợp ngang dọc. Cách viết này tuy dài nhưng người xem dễ nhận biết. Nội dung chính vẫn được viết theo phương pháp dọc, nhưng sau (hoặc trước) khi trình bày dọc, trình bày tóm tắt theo hàng ngang, chủ yếu chỉ viết họ tên, nếu có thể viết bổ sung một số thông tin chủ yếu nhất của mỗi người.
Phả đồ (còn gọi là cây phả hệ) là hình thức biểu thị phả hệ theo sơ đồ để khi nhìn vào người ta có thể nắm bắt một cách tổng thể mối quan hệ thế thứ trong họ tộc. Thông thường có 3 cách trình bày phả đồ:
- Trình bày theo hình cây : đây là cách trình bày một số người dựng phả  trước đây hay dùng. Bắt đầu từ gốc là đời thứ nhất, mọc ra các cành, cành phía trái là chi trên, cành phía phải là chi dưới. Tương tự vậy, trong mỗi cành lại có các cành nhỏ phân chia từng lớp từng tầng. Cách trình bày này khá sinh động, xem dễ hiểu nhưng cũng khó trình bày, nhất là đối với các họ lớn có nhiều đời.
- Trình bày theo vòng tròn đồng tâm: Vẽ các vòng tròn đồng tâm, cụ Tổ đời thứ nhất ở trung tâm, vòng thứ hai là đời thứ hai, vòng thứ ba là đời thứ ba... Hình thức này cũng dễ xem nhưng chỉ áp dụng cho một gia đình ba, bốn đời, còn họ tộc đông người thì khó thể hiện. Nói chung hình thức này ít được áp dụng.
- Trình bày theo sơ đồ tổ chức: đây là hình thức phổ biến được nhiều người sử dụng. Có thể vẽ theo hai cách: theo chiều dọc và theo chiều ngang.
+ Vẽ theo chiều dọc: đời thứ nhất đặt ở trên cùng, lan tỏa xuống đời thứ hai, thứ ba, thứ tư...theo hàng ngang tương ứng phía dưới. Trong mỗi hàng, người phía trái là anh chị, người phía phải là em. Mối quan hệ trực tiếp được biểu thị bằng mũi tên hoặc đường dẫn nối.
+ Vẽ theo chiều ngang: đời thứ nhất đặt ở bên trái, các đời tiếp theo lan tỏa sang phải theo hàng dọc, chi trên ở trên, chi dưới ở dưới.
Đặc điểm của hình thức vẽ theo sơ đồ tổ chức là dễ theo dõi, trình bày được một cách tổng thể, nhất là trong điều kiện sử dụng máy vi tính ngày nay, nếu đông có thể cắt ngang, cắt dọc trình bày các sơ đồ nối tiếp nhau, người xem vẫn có thể theo dõi được toàn diện.
Viết thứ tự các đời thế nào?: Một chi tiết cần quan tâm là cách trình bày thứ bậc của mỗi người trong phả hệ và phả đồ để khi xem có thể nhận biết ngay người đó thuộc đời thứ mấy trong họ, con thứ mấy trong gia đình. Có 3 hình thức hiện được những người viết phả hay sử dụng:
- Ghi rõ thế hệ trực thuộc (đời thứ mấy).
- Dùng số thứ tự một số để chỉ thế hệ trực thuộc.
- Dùng số thứ tự hai số (như 2.1, 2.2; 3.1, 3.2 …), trong đó số thứ nhất biểu thị thuộc đời thứ mấy, số thứ hai biểu thị là con thứ mấy.
Nguồn: thietkegiapha.vn