Giải Sinh học 9 bài 41: Môi trường và các nhân tố sinh thái

1. Giải sinh học 9: Môi trường và các nhân tố sinh thái trang 119

Câu 1: Quan sát trong tự nhiên, hãy điền tiếp nội dung phù hợp với các ô trống trong bảng 41.1

=> Gợi ý trả lời: 

Giải thích:

- Cây hoa hồng: Sống trên cạn, cần đất để bám rễ và không khí để hô hấp.

- Cá chép: Sống trong môi trường nước, sử dụng mang để lấy oxy hòa tan trong nước để hô hấp.

- Sán lá gan: Là một loại ký sinh trùng, sống trong cơ thể động vật (ví dụ như gan bò, dê), lấy chất dinh dưỡng từ vật chủ.

- Giun đất: Sống trong đất, di chuyển bằng cách co cơ, hô hấp qua da.

Ngoài ra, mỗi loài sinh vật còn có thể có những đặc điểm thích nghi riêng với môi trường sống cụ thể của mình. Ví dụ, cây xương rồng có lá biến thành gai để hạn chế thoát nước, chim cánh cụt có lớp lông dày để giữ ấm cơ thể trong môi trường lạnh giá, v.v.

Lưu ý:

- Bảng trên chỉ là ví dụ về một số loại sinh vật và môi trường sống phổ biến. Trên thực tế, có rất nhiều loại sinh vật khác nhau với những đặc điểm thích nghi đa dạng để sinh sống trong các môi trường khác nhau.

- Một số sinh vật có thể sống ở nhiều môi trường khác nhau, ví dụ như ếch có thể sống cả trên cạn và trong nước.

Câu 2: Hãy điền vào bảng 41.2 tên các nhân tố sinh thái của môi trường tự nhiên, lựa chọn và sắp xếp các nhân tố sinh thái theo từng nhóm.

=> Gợi ý trả lời: 

- Nhân tố vô sinh: Bao gồm các yếu tố phi sinh học trong môi trường, không do con người tạo ra, có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sinh vật. Ví dụ:

+ Nhiệt độ: Ảnh hưởng đến tốc độ trao đổi chất, khả năng sinh trưởng và phát triển của sinh vật.

+ Ánh sáng: Cần thiết cho quá trình quang hợp ở thực vật, ảnh hưởng đến hoạt động kiếm ăn và di chuyển của động vật.

+ Nước: Là thành phần quan trọng trong cơ thể sinh vật, cần thiết cho mọi hoạt động sống.

+ Không khí: Cung cấp oxy cho sinh vật hô hấp.

+ Độ pH: Ảnh hưởng đến hoạt động của enzyme và các quá trình sinh hóa trong cơ thể sinh vật.

- Nhân tố con người: Bao gồm các hoạt động của con người tác động đến môi trường và sinh vật. Ví dụ:

+ Người trồng cây: Góp phần tăng mật độ cây xanh, cung cấp môi trường sống và thức ăn cho sinh vật.

+ Người bón phân: Cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng, giúp cây phát triển tốt hơn.

+ Người tưới nước: Cung cấp nước cho cây trồng, đặc biệt là trong điều kiện hạn hán.

+ Người cải tạo đất: Làm cho đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng, thích hợp cho cây trồng sinh trưởng.

+ Sử dụng thuốc trừ sâu: Diệt trừ sâu bệnh hại cây trồng.

+ Xả rác thải bừa bãi: Gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe của con người và sinh vật.

- Nhân tố sinh vật: Bao gồm các mối quan hệ giữa các sinh vật khác nhau trong môi trường. Ví dụ:

+ Sâu hại cây trồng: Ăn lá, thân, hoa, quả của cây trồng, gây ảnh hưởng đến năng suất.

+ Chim sẻ bắt sâu: Ăn sâu hại, giúp bảo vệ cây trồng.

+ Vi khuẩn gây bệnh: Gây bệnh cho cây trồng và động vật.

+ Cạnh tranh thức ăn: Xảy ra giữa các loài sinh vật cùng có nhu cầu thức ăn giống nhau.

 + Hợp tác cộng sinh: Hai hoặc nhiều loài sinh vật sống chung với nhau có lợi cho cả hai.

- Mối quan hệ giữa các nhân tố: Các nhân tố sinh thái tác động lẫn nhau và ảnh hưởng đến sinh vật theo nhiều cách khác nhau. Ví dụ, nhiệt độ ảnh hưởng đến hoạt động của sinh vật, nhưng hoạt động của con người cũng có thể ảnh hưởng đến nhiệt độ môi trường.

2. Giải bài môi trường và các nhân tố sinh thái sinh học 9 trang 120

Câu hỏi: Em hãy nhận xét sự thay đổi của nhân tố sau:

- Trong một ngày (từ sáng tới tối), ánh sáng mặt trời chiếu trên đất thay đổi như thế nào?

- Ở nước ta, độ dài ngày vào mùa hè và mùa đông có gì khác nhau?

- Sự thay đổi nhiệt độ trong một năm diễn ra như thế nào?

=> Gợi ý trả lời:

- Cường độ ánh sáng mặt trời: Do Trái Đất tự quay quanh trục và trục Trái Đất nghiêng 23,5 độ so với mặt phẳng quỹ đạo, các khu vực trên Trái Đất nhận được lượng ánh sáng mặt trời không đồng đều trong ngày và theo mùa.

+ Ban ngày: Khi một khu vực quay về phía Mặt Trời, nơi đó sẽ nhận được nhiều ánh sáng hơn, dẫn đến cường độ ánh sáng tăng dần từ sáng đến trưa. Ngược lại, khi quay ra xa Mặt Trời, cường độ ánh sáng giảm dần từ chiều đến tối.

+ Theo mùa: Do trục Trái Đất nghiêng, các bán cầu Bắc và Nam nhận được lượng ánh sáng mặt trời khác nhau trong năm. Bán cầu hướng về Mặt Trời sẽ có ngày dài, đêm ngắn và nhiệt độ cao (mùa hè). Bán cầu hướng xa Mặt Trời sẽ có ngày ngắn, đêm dài và nhiệt độ thấp (mùa đông).

- Sự thay đổi nhiệt độ: Nhiệt độ phụ thuộc chủ yếu vào lượng ánh sáng mặt trời mà khu vực đó nhận được.

+ Mùa hè: Do nhận được nhiều ánh sáng mặt trời, nên nhiệt độ cao.

+ Mùa đông: Do nhận được ít ánh sáng mặt trời, nên nhiệt độ thấp.

- Biểu hiện ở Việt Nam:

+ Vị trí địa lý: Việt Nam nằm giữa chí tuyến Bắc và chí tuyến Nam, nên ảnh hưởng rõ rệt bởi sự thay đổi của ánh sáng và nhiệt độ theo mùa.

+ Bốn mùa: Việt Nam có bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông với đặc điểm khí hậu riêng biệt:Xuân (Ấm áp, cây cối đâm chồi nảy lộc); Hạ (Nóng, mưa nhiều); Thu (Mát mẻ, bầu trời trong xanh); Đông (Lạnh, ít mưa).

3. Giải sinh 9 bài 41: Môi trường và các nhân tố sinh thái trang 121

Câu 1: Chuột sống trong rừng mưa nhiệt đới có thể chịu ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái sau: mức độ ngập nước, kiến, độ dốc của đất, nhiệt độ không khí, ánh sáng, độ ẩm không khí, rắn hổ mang, áp suất không khí, cây gỗ, gỗ mục, gió thổi, cây cỏ, thảm lá khô, sâu ăn lá cây, độ tơi xốp của đất, lượng mưa. Hãy sắp xếp các nhân tố đó vào từng nhóm nhân tố sinh thái.

=> Gợi ý trả lời:

Môi trường sống của sinh vật được tạo nên bởi hai nhóm nhân tố chính: Hữu sinh (sống) và Vô sinh (không sống). Mỗi nhóm đóng vai trò quan trọng và ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự tồn tại, phát triển của sinh vật.

- Nhóm nhân tố sinh thái hữu sinh (sống):

- Ví dụ: Kiến, rắn hổ mang, cây gỗ, cây cỏ, sâu ăn lá cây.

+ Đặc điểm: Là các sinh vật có khả năng tự sinh trưởng, phát triển, di chuyển, sinh sản và tương tác với nhau.

- Nhóm nhân tố sinh thái vô sinh (không sống):

+ Ví dụ: Mức độ ngập nước, độ dốc của đất, nhiệt độ không khí, ánh sáng, độ ẩm không khí, áp suất không khí, gỗ mục, gió thổi, thảm lá khô, độ tơi xốp của đất, lượng mưa.

+ Đặc điểm: Là các yếu tố phi sinh học trong môi trường, không có khả năng tự sinh trưởng, phát triển, di chuyển, sinh sản và tương tác với nhau.

Câu 2: Quan sát trong lớp học và điền thêm vào bảng những nhân tố sinh thái tác động tới việc học tập và sức khỏe của học sinh vào bảng 41.3

=> Gợi ý trả lời:

Câu 3: Khi ta đem một cây phong lan từ trong rừng rậm về trồng ở vườn nhà, những nhân tố sinh thái của môi trường tác động lên cây phong lan đó sẽ thay đổi. Em hãy cho biết những thay đổi của các nhân tố sinh thái đó.

=> Gợi ý trả lời: Khi ta đưa một cây phong lan từ môi trường rừng rậm về trồng trong vườn nhà, nó sẽ phải đối mặt với sự thay đổi lớn về các nhân tố sinh thái. Thay vì sống dưới tán rừng rậm rạp, hưởng độ ẩm cao và ánh sáng gián tiếp, giờ đây phong lan phải thích nghi với môi trường hoàn toàn mới: ánh sáng mặt trời trực tiếp, độ ẩm thấp và gió nhiều hơn.

Câu 4: Hãy vẽ sơ đồ mô tả giới hạn sinh thái của:

- Loài vi khuẩn suối nước nóng có giới hạn nhiệt độ từ 0oC đến +90oC, trong đó điểm cực thuận là +55oC.

- Loài xương rồng sa mạc có giới hạn nhiệt độ từ 0oC đến +56oC, trong đó điểm cực thuận là +32oC.

=> Gợi ý trả lời: 

Tham khảo: Nhân tố sinh thái là gì? Có mấy loại nhân tố sinh thái? Sinh học lớp 9