1. Chuẩn bị

Hoàn cảnh ra đời của "Bình Ngô đại cáo" có nguồn gốc từ một sự kiện lịch sử quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Sau khi đánh bại quân Minh, Nguyễn Trãi nhận lệnh từ Lê Thái Tổ (Lê Lợi) để soạn thảo một tài liệu mang tính chất quan trọng và biểu đạt ý chí độc lập của dân tộc. Đó chính là "Bình Ngô đại cáo", một tuyên ngôn đặc biệt được công bố vào ngày 17 tháng chạp năm Đinh Mùi (1428).

"Bình Ngô đại cáo" có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định chủ quyền của đất nước và tuyên bố độc lập trước mắt quốc gia. Bài cáo này được xem như một phiên bản Việt Nam của Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ, đề cập đến quyền tự do và chủ quyền của dân tộc. Nó phản ánh lòng yêu nước và lòng tự hào dân tộc Việt Nam, đồng thời khẳng định quyết tâm của nhân dân và chính quyền trong việc chiến đấu và bảo vệ đất nước.

"Bình Ngô đại cáo" chứa đựng thông điệp về tinh thần đấu tranh và lòng yêu nước của người Việt, đồng thời khẳng định quyền tự do và chủ quyền của dân tộc. Bài cáo này đã khơi dậy tinh thần độc lập và thúc đẩy sự đoàn kết trong cả nước, góp phần quan trọng vào việc đẩy lùi quân Minh và khôi phục độc lập cho Việt Nam.

Từ đó, "Bình Ngô đại cáo" đã trở thành biểu tượng vững chắc của sự tự hào dân tộc và lòng yêu nước của người Việt Nam. Nó được coi là một bước ngoặt lịch sử quan trọng, khẳng định quyền tự do và chủ quyền của dân tộc và ghi dấu sự kiện đánh dấu một thời kỳ mới trong lịch sử Việt Nam.

 

2. Đọc hiểu

Câu 1. Chỉ ra ý chính của đoạn văn và tác dụng của nghệ thuật đối trong các câu văn biền ngẫu. 

Hoàn cảnh ra đời của "Bình Ngô đại cáo" có nguồn gốc từ một sự kiện lịch sử quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Sau khi đánh bại quân Minh, Nguyễn Trãi nhận lệnh từ Lê Thái Tổ (Lê Lợi) để soạn thảo một tài liệu mang tính chất quan trọng và biểu đạt ý chí độc lập của dân tộc. Đó chính là "Bình Ngô đại cáo", một tuyên ngôn đặc biệt được công bố vào ngày 17 tháng chạp năm Đinh Mùi (1428).

Câu 2. Những tư tưởng, sự việc khách quan nào được khẳng định làm căn cứ triển khai toàn bộ nội dung bài Đại Cáo?

Căn cứ triển khai toàn bộ nội dung bài "Bình Ngô đại cáo" là những tư tưởng và sự việc khách quan như: tư tưởng nhân nghĩa kết hợp với chân lý về độc lập dân tộc, nền độc lập của dân tộc Đại Việt được xác định qua nền văn hiến lâu đời, cương vực lãnh thổ riêng biệt, phong tục Bắc Nam phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc, và lịch sử lâu đời trải qua các triều đại Triệu, Đinh, Lý, Trần với những hào kiệt đời nào cũng có. Các từ ngữ như "từ trước, đã lâu, vốn xưng, đã chia" khẳng định sự tồn tại hiển nhiên của Đại Việt.

Câu 3. Nghĩa quân gặp những khó khăn nào và điều gì đã giúp họ vượt qua?

Nghĩa quân đã gặp khó khăn về quân trang và lương thực, lương hết mấy tuần và quân không có đội. Tuy nhiên, họ đã vượt qua những khó khăn này nhờ vào tinh thần gắng chí, quyết tâm của quân và dân, sự đoàn kết chống lại kẻ thù, và khả năng khắc phục gian nan (như đã thể hiện trong câu "Ta gắng chí khắc phục gian nan") và sự hòa thuận trong xây dựng cần trúc và hòa nước sông.

Câu 4. Nhịp điệu câu văn diễn tả cuộc chiến đấu và các chiến công ở đây có gì đặc biệt?

Nhịp điệu câu văn trong "Bình Ngô đại cáo" diễn tả cuộc chiến đấu và các chiến công với mạnh mẽ và hào hùng

Câu 5. Cách thể hiện khí thế chiến thắng của quân ta và thất bại của quân Minh ở đây có gì khác so với khi nói về giai đoạn đầu của cuộc khởi nghĩa?

Cách thể hiện khí thế chiến thắng của quân ta và thất bại của quân Minh trong "Bình Ngô đại cáo" khác so với giai đoạn đầu của cuộc khởi nghĩa. Nó tạo ra một không khí chiến trận máu lửa, sục sôi với những chiến thắng giòn giã liên tiếp của quân ta, đồng thời thể hiện sự thất bại nhục nhã, ê chề của địch.

Câu 6. Tính chất hùng tráng, hào sảng được đoạn văn thể hiện thế nào qua việc sử dụng hình ảnh, ngôn từ, nhịp điệu, câu văn, biện pháp nghệ thuật so sánh...?

Tính chất hùng tráng, hào sảng trong "Bình Ngô đại cáo" được thể hiện qua việc sử dụng hình ảnh mạnh mẽ, ngôn từ sắc sảo, câu văn ngắn gọn, và sử dụng các biện pháp nghệ thuật như so sánh và tu từ cường điệu.

Câu 7. Phần kết đã thể hiện tư tưởng, khát vọng gì của dân tộc và với một cảm xúc nghệ thuật như thế nào?

Phần kết của "Bình Ngô đại cáo" thể hiện tư tưởng và khát vọng của dân tộc, mong muốn thấy đất nước và vũ trụ đang vận động theo hướng tươi sáng, tốt đẹp hơn. Từ đó, nó thể hiện niềm tin tưởng và sự lạc quan về sự nghiệp xây dựng đất nước. Cảm xúc nghệ thuật trong phần kết được thể hiện qua sự kết hợp của tư tưởng và khát vọng của dân tộc, tạo nên một tác phẩm tràn đầy cảm xúc và hy vọng.

 

3. Trả lời câu hỏi

Câu 1. Tìm hiểu bài Đại cáo bình Ngô theo yêu cầu:

a. Tóm tắt nội dung cơ bản của từng phần theo mẫu sau:

Phần 1

Trong phần này, bài Đại cáo bình Ngô nhấn mạnh tư tưởng nhân nghĩa, độc lập dân tộc và cung cấp những bằng chứng để làm sáng tỏ cho những ý kiến này. Tác phẩm khẳng định rằng quan hệ giữa con người dựa trên tình thương và đạo lí, theo triết lý của Nho giáo. Đồng thời, nó khẳng định sự độc lập của dân tộc và cung cấp những bằng chứng để chứng minh điều đó.

Phần 2

Phần này tố cáo tội ác của giặc Minh, nhấn mạnh tác động xấu của chúng đối với quê hương. Bằng cách tố cáo những hành động xâm lược và bạo lực của giặc Minh, tác giả muốn làm rõ những tội ác mà chúng đã gây ra.

Phần 3

Phần này kể lại diễn biến của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, chứng minh sự đấu tranh và kháng chiến của nhân dân. Tác phẩm tập trung vào miêu tả các sự kiện quan trọng và những chiến công của cuộc khởi nghĩa, nhằm thể hiện sự kiên cường và quyết tâm của nhân dân Đại Việt.

Phần 4

Cuối cùng, phần này chứa lời tuyên bố độc lập, khẳng định quyền chủ quyền và lãnh thổ của dân tộc. Tác phẩm tỏ ra tự tin và quyết đoán trong việc khẳng định nền độc lập chủ quyền của đất nước.

b. Chỉ ra mối liên hệ giữa các phần trên và cho biết: Bài Đại cáo viết về vấn đề gì?

Các phần trên có mối liên hệ chặt chẽ về nội dung. Bài Đại cáo tố cáo tội ác của kẻ thù xâm lược, ca ngợi cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và từ đó khẳng định nền độc lập chủ quyền, lãnh thổ của dân tộc. Bài viết tập trung vào việc khẳng định tư tưởng nhân nghĩa, độc lập dân tộc và tuyên bố quyền chủ quyền của đất nước.

Câu 2. Tư tưởng nổi bật được thể hiện xuyên suốt trong Đại cáo bình Ngô là gì? Hãy làm sáng tỏ tư tưởng ấy.

Tư tưởng nổi bật được thể hiện xuyên suốt trong Đại cáo bình Ngô là tư tưởng nhân nghĩa. Tác phẩm thể hiện tư tưởng nhân nghĩa qua các khía cạnh sau:

- Khái niệm "nhân nghĩa" trong cuộc sống: Tư tưởng này liên quan đến quan hệ giữa con người dựa trên tình thương và đạo lí, theo triết lý của Nho giáo.

- Quan niệm của Nguyễn Trãi về độc lập dân tộc: Bài Đại cáo tập trung vào việc khẳng định sự độc lập dân tộc và quyền tự trị của đất nước. Tư tưởng nhân nghĩa được thể hiện qua việc xác định quyền của dân tộc và ý thức về tình thương đối với quê hương, đồng bào.

- Khái niệm về chủ quyền và lãnh thổ: Tác phẩm tuyên bố quyền chủ quyền và lãnh thổ của dân tộc, khẳng định sự độc lập và tự quyết của đất nước.

Tư tưởng nhân nghĩa trong Đại cáo bình Ngô bao gồm tình thương, đạo lí và quyền tự trị của dân tộc. Tác phẩm khẳng định rằng mối quan hệ giữa con người phải dựa trên tình thương và đạo lí, và đồng thời khẳng định quyền tự quyết và chủ quyền của dân tộc. Tư tưởng nhân nghĩa này thể hiện lòng yêu nước, tình cảm cao đẹp và ý thức về quyền tự do, độc lập của dân tộc Việt Nam.

Câu 3. Chọn một đoạn tiêu biểu trong bài Đại cáo, phân tích để thấy được tác dụng của nghệ thuật lập luận, lựa chọn hình ảnh, ngôn từ, nghệ thuật đối và nhịp điệu của câu biểu ngẫu.

 

Câu 4. Hãy phân tích vai trò của yếu tố biểu cảm trong bài Đại cáo qua các dẫn chứng cụ thể.

Trong bài Đại cáo, yếu tố biểu cảm đóng vai trò quan trọng trong việc làm cho tác phẩm trở nên thuyết phục hơn và tác động mạnh mẽ đến tình cảm của người đọc. Những dẫn chứng cụ thể trong bài thể hiện sự biểu cảm này:

"Ta đây: Núi Lam Sơn dấy nghĩa/Chốn hoang dã nương mình/Ngẫm thù lớn há đội trời chung/ Căm giặc nước thề không cùng sống/" - Câu này thể hiện sự đau lòng nhức nhối và quyết tâm của tác giả trong việc đấu tranh chống giặc, tạo ra một sự biểu cảm mạnh mẽ.

"Đau lòng nhức nhối/ Quên ăn vì giận/ Trằn trọc trong cơn mộc mị/ Băn khoăn một nỗi đồ hồi" - Những câu này thể hiện sự biểu cảm tâm trạng của tác giả, sự đau đớn và băn khoăn trong quá trình chiến đấu.

"Ghê gớm thay/Thảm đạm thay
Than ôi! Một cỗ nhung y chiến thắng,
Nên công oanh liệt ngàn năm…" - Những câu này tạo ra sự biểu cảm mạnh mẽ về tình hình chiến trận và niềm tự hào về chiến thắng của quân ta.

Câu 5. Quan niệm về quốc gia, dân tộc được Nguyễn Trãi thể hiện trong bài Đại cáo như thế nào? Phân tích ý thức độc lập và tinh thần tự hào dân tộc được thể hiện trong quan niệm ấy.

Trong bài Đại cáo, Nguyễn Trãi thể hiện quan niệm về quốc gia và dân tộc bằng cách khẳng định rằng mỗi quốc gia và dân tộc đều có quyền bình đẳng. Ông cho rằng mỗi dân tộc đều có nền văn hiến riêng, có phong tục tập quán đặc trưng, có các triều đại lịch sử làm chủ, và có những anh hùng hào kiệt. Ý thức độc lập và tinh thần tự hào dân tộc được thể hiện trong quan niệm này, vì nó khẳng định sự đa dạng và giá trị của mỗi dân tộc và quốc gia.

Câu 6. Liên hệ với những hiểu biết ở phần Kiến thức ngữ văn và văn bản Nguyễn Trãi - Cuộc đời và sự nghiệp, hãy xác định:

Bài Đại cáo có ý nghĩa quan trọng đối với thời đại của Nguyễn Trãi. Nó là tuyên cáo về việc giành chiến thắng trong cuộc kháng chiến với nhà Minh và khẳng định sự độc lập của nước Đại Việt. Trong bối cảnh lúc đó, quốc gia đang phải đối mặt với sự xâm lược và áp bức từ phía nhà Minh, Đại cáo trở thành một tín hiệu mạnh mẽ, thể hiện ý chí quyết tâm của người dân và quân đội Đại Việt trong việc bảo vệ đất nước và giành lại chủ quyền.

Câu 7. Theo em, bài học lịch sử nào được Nguyễn Trãi nêu lên trong Đại cáo bình Ngô vẫn còn ý nghĩa sâu sắc đối với thời đại ngày nay?

Bài học lịch sử về việc giữ gìn chủ quyền và lãnh thổ của quốc gia, dân tộc mà Nguyễn Trãi nêu lên trong Đại cáo vẫn còn ý nghĩa sâu sắc đối với thời đại ngày nay. Việc bảo vvệ chủ quyền và lãnh thổ là một vấn đề quan trọng trong thế giới hiện đại, khi các quốc gia đang phải đối mặt với những thách thức và tranh chấp về lãnh thổ. Bài học từ Đại cáo nhắc nhở chúng ta về sự quan trọng của việc đoàn kết, quyết tâm và sẵn sàng hy sinh để bảo vệ quyền lợi và tương lai của dân tộc. Ngoài ra, ý thức độc lập và tinh thần tự hào dân tộc cũng là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng và phát triển quốc gia. Sự tự tin và niềm tin vào khả năng của chính mình là những phẩm chất quan trọng để vượt qua khó khăn và đạt được thành công.