1. Tìm hiểu tác giả văn bản Lời của cây
Trần Hữu Thung (1923-1999) là một trong những danh sĩ văn học nổi tiếng của Việt Nam, người để lại dấu ấn đậm nét trong lịch sử văn học nước ta.
Sinh ra tại Diễn Châu, Nghệ An, quê hương của ông đã ảnh hưởng sâu sắc đến tác phẩm của mình. Phong cách nghệ thuật của Trần Hữu Thung được thể hiện qua những bài thơ mộc mạc, tình cảm thật thà, và phổ cập. Đối với ông, viết thơ không chỉ là một công cụ sáng tạo, mà còn là phương tiện để ca ngợi chiến công của nhân dân, phổ biến chính sách cách mạng và phản ánh đời sống của những người nông dân trong cuộc kháng chiến. Trái tim của ông luôn cháy đỏ với tình yêu quê hương, tình dân tộc, và ông luôn chia sẻ niềm vui và nỗi buồn cùng vận nước.
Trong danh mục tác phẩm của Trần Hữu Thung, có những tác phẩm đã đi vào lòng người và trở thành biểu tượng của văn học Việt Nam. Một số tác phẩm nổi bật bao gồm "Việt Nam ly khúc" (1944), một tập thơ dài đầy xúc động, "Thăm lúa" (1950), "Dặn con" (1955), và "Ngày thu ấy: Khúc ca Cách mạng tháng 8" (1957), mà từng bài thơ trong đó đều là một bản giao hưởng tuyệt đẹp về tình yêu quê hương và sự hy sinh của nhân dân.
Trần Hữu Thung cũng góp phần vào sự phong phú của văn học Việt Nam thông qua các tác phẩm như "Tôi làm ca dao" (1959), "Hai Tộ hò khoan" (1961), và "Gió Nam" (1962). Từng trang sách của ông đều mang theo tâm hồn của một người con của quê hương, người nghệ sĩ tôn vinh cuộc sống và những giá trị tinh thần của người dân Việt Nam.
2. Tìm hiểu tác phẩm Lời của cây
"Lời của cây" thuộc thể loại thơ bốn chữ, là một tác phẩm đầy tâm huyết và tình cảm trong văn học Việt Nam. Tác phẩm này được xuất bản trong tuyển tập "Những bài thơ yêu em," được tác giả Phạm Hổ và Nguyễn Nghiệp chọn lựa và in ấn bởi Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam vào năm 2004.
Phương thức biểu đạt của "Lời của cây" được thể hiện thông qua biểu cảm, tự sự và miêu tả. Tác giả sử dụng từ ngôn ngữ tươi đẹp và hình ảnh sinh động để truyền tải thông điệp tinh thần về sự sống và hy vọng.
Bài thơ "Lời của cây" có bố cục gồm hai phần chính. Phần đầu bao gồm năm khổ thơ đầu, trong đó tác giả mô tả quá trình lớn lên của hạt mầm và chia sẻ tình cảm của mình đối với cây, thể hiện sự kỳ vọng và yêu thương đối với cuộc sống và tự nhiên. Phần thứ hai bao gồm khổ thơ cuối, trong đó cây bày tỏ mong muốn của mình về việc góp phần làm cho thế giới trở nên xanh hơn, đất trời tươi đẹp hơn. Tổ chức bài thơ này giúp tạo nên sự phân cấu và tăng cường tác động của thông điệp tác phẩm.
3. Soạn bài "Lời của cây" - Ngữ văn lớp 7 - Chân trời sáng tạo
Chuẩn bị đọc:
Câu hỏi (trang 13 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):
Em đã bao giờ quan sát quá trình lớn lên của một cái cây, một bông hoa hay một con vật chưa? Điều đó gợi cho em suy nghĩ hoặc cảm xúc gì?
Trả lời:
- Em đã từng được quan sát quá trình lớn lên của một cái cây rồi.
- Điều này đã gợi cho em những suy nghĩ và cảm xúc rất đặc biệt:
+ Thấy ngạc nhiên, kì thú, lạ lẫm.
+ Thấy xúc động vì sự kì diệu của tự nhiên.
+ Mong muốn được tự tay trồng / nuôi / chăm sóc chúng.
+ Từ đó, trong lòng em dậy lên tình yêu thiên nhiên và khao khát bảo vệ tự nhiên.
Trải nghiệm cùng văn bản
1. Tưởng tượng: Em hình dung thế nào về hiện tượng nảy mầm qua hình ảnh “nhú lên giọt sữa”?
- Hình ảnh “nhú lên giọt sữa” đã miêu tả vô cùng sinh động và độc đáo về hiện tượng nảy mầm. Lá mầm đầu tiên nhú lên từ mặt đất của hạt được ví như giọt sữa đã không chỉ là nổi bật về hình dáng ngộ nghĩnh và sự non nớt mà còn gợi ra sự gần gũi, thân thương của những hạt mầm nhỏ bé.
→ Hiện tượng nảy mầm qua cái nhìn của trẻ thơ trở nên ngộ nghĩnh, dí dỏm và vô cùng đáng yêu, độc đáo.
2. Theo dõi: Chú ý những động từ miêu tả quá trình lớn lên của hạt mầm ở các khổ thơ 2, 3 và 4?
- Các động từ miêu tả quá trình lớn lên của hạt mầm: nảy (mầm), nhú (lên), thì thầm, ghé, nghe, nằm, vỗ, kiêng, mở (mắt), đón…
→ Gợi ra quá trình lớn lên của hạt mầm vô cùng thú vị và độc đáo; đó không còn là một quá trình tự nhiên vô thức mà giống như một quá trình đầy sự chờ đợi, háo hức và thiêng liêng.
Suy ngẫm và phản hồi
Nội dung chính:
Bài thơ “Lời của cây” của Trần Hữu Thung đã thể hiện tình yêu thương, trân trọng những mầm xanh thiên nhiên. Qua đó gửi gắm thông điệp hãy lắng nghe lời của cỏ cây loài vật để biết yêu thương, nâng đỡ sự sống ngay từ khi sự sống ấy mới là những mầm sống; mỗi con người, sự vật, dù là nhỏ bé, đều góp phần tạo nên sự sống như hạt mầm góp màu xanh cho đất trời.
Câu 1 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):
Năm khổ thơ đầu là lời của ai? Khổ thơ cuối là lời của ai? Dựa vào đâu để khẳng định như vậy?
Trả lời:
- Năm khổ thơ đầu là lời của nhân vật trữ tình (tác giả). Cách xưng hô của tác nhà thơ đã khẳng định điều này: “Cầm trong tay mình” và gọi những đối tượng được nhắc tới bằng chính tên gọi của nó: hạt, mầm, cây, lá…
- Khổ cuối là lời của hạt mầm vì đến đây, cách xưng hô và giọng điệu đã thay đổi:
+ Cách gọi trực tiếp: “Rằng các bạn ơi”.
+ Lời giải thích xưng tôi: “Cây chính là tôi…”
+ Nội dung: Lời nhắn gửi của hạt mầm tới các bạn: Tôi (hạt mầm) sau này lớn lên sẽ trở thành cây và góp màu xanh của mình vào sự tươi xanh của đất trời. Quan đó, khẳng định vai trò, ý nghĩa của cây cối đối với cuộc sống con người.
Câu 2 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):
Tìm một số hình ảnh, từ ngữ đặc sắc mà tác giả đã sử dụng trong bài thơ để miêu tả quá trình từ hạt thành cây và thể hiện quá trình đó bằng sơ đồ.
Trả lời:
Trong bài thơ, tác giả sử dụng một số hình ảnh và từ ngữ đặc sắc như:
- "Nhú lên giọt sữa": Mô tả cách lá mầm xuất hiện từ mặt đất như giọt sữa, tạo hình ảnh đáng yêu.
- "Mầm thì thầm gió đưa nôi hời": Mô tả cách mầm nảy mọc trong tiết trời nhẹ nhàng và mát lành.
- "Ghé tai nghe rõ mầm kiêng điếng": Sử dụng từ ngữ "kiêng điếng" để thể hiện sự cảm thông và quan tâm đối với mầm cây.
- "Nghe mầm mở mắt vườn thơ đón": Tạo hình ảnh vườn thơ với mầm mọc, tượng trưng cho sự trưởng thành và tạo ra một bầu không khí thú vị.
Sơ đồ thể hiện quá trình lớn lên của hạt mầm:
Hạt mầm (Nhú lên giọt sữa) --> Mầm thì thầm gió đưa nôi hời --> Nghe mầm mở mắt vườn thơ đón.
Câu 3 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):
Theo em, những dòng thơ như “Ghé tai nghe rõ”, “Nghe mầm mở mắt” thể hiện mối quan hệ như thế nào giữa hạt mầm và nhân vật đang “Ghé tai nghe rõ”?
Trả lời:
Những dòng thơ như “Ghé tai nghe rõ” và “Nghe mầm mở mắt” thể hiện mối quan hệ gần gũi, thân thiết giữa nhân vật (tác giả) và hạt mầm. Câu "Ghé tai nghe rõ" cho thấy tác giả đang chăm sóc và lắng nghe mầm cây một cách tận tâm, nhưng câu "Nghe mầm mở mắt" còn thể hiện sự gần gũi, như một cuộc trò chuyện thân mật giữa tác giả và mầm cây. Mối quan hệ này được thể hiện qua việc tác giả tập trung lắng nghe, quan sát và chia sẻ tình cảm với mầm cây như một người bạn đồng hành.
Câu 4 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):
Tìm những hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm, cảm xúc mà tác giả dành cho những mầm cây. Hãy cho biết đó là tình cảm gì?
Trả lời:
- Những hình ảnh và từ ngữ thể hiện tình cảm và cảm xúc của tác giả đối với những mầm cây bao gồm:
+ Cầm trong tay mình: Tình cảm của sự sở hữu, chăm sóc.
+ Giọt sữa: Một hình ảnh đáng yêu để miêu tả mầm cây.
+ Ghé tai nghe rõ: Sự quan tâm và lắng nghe mầm cây.
+ Mầm kiêng… Kiêng nhất…: Sự trân trọng và quan tâm đặc biệt.
+ Nghe mầm mở mắt: Sự kỳ vọng và chờ đợi.
+ Vài lá bé: Sự nhỏ bé, non nớt của mầm cây.
+ Lá nghe màu xanh: Một cách để tạo hình ảnh về màu sắc của cây.
Tình cảm mà tác giả dành cho những mầm cây là tình cảm yêu thương, quan tâm, trân trọng, và kính trọng sự sống tự nhiên.
