Soạn bài Nghĩa tường minh và hàm ý đầy đủ, ngắn gọn nhất

1. Kiến thức trọng tâm về Nghĩa tường minh và hàm ý

1.1. Khái niệm

a) Nghĩa tường minh là gì?

Nghĩa tường minh, còn gọi là hiển ngôn, là phần của một câu hoặc văn bản mà người ta thể hiện bằng cách sử dụng từ ngữ rõ ràng và trực tiếp. Nó xuất hiện ngay trong câu và không đòi hỏi người đọc hoặc người nghe phải suy nghĩ hay tìm hiểu nhiều về nội dung hoặc ý nghĩa của nó. Nghĩa tường minh thường dễ dàng nhận biết và hiểu được, ngay từ lúc đầu tiên tiếp xúc với văn bản.

b) Hàm ý là gì?

Hàm ý, còn được gọi là hàm ngôn hoặc hàm ẩn, là phần của câu hoặc văn bản mà người ta không biểu thị hoặc diễn đạt trực tiếp qua từ ngữ. Thay vào đó, hàm ý yêu cầu người nghe hoặc người đọc phải suy luận hoặc phân tích từ nghĩa của các từ ngữ trong câu để hiểu được ý nghĩa thực sự của nó. Hàm ý có thể được sử dụng trong nhiều hoàn cảnh và mục đích khác nhau, như rủ rê, từ chối, hoặc trình bày ý kiến một cách tinh tế và kín đáo. Tùy thuộc vào ngữ cảnh, hàm ý có thể là một công cụ mạnh mẽ để truyền đạt thông điệp hoặc tạo ra sự hiểu biết sâu sắc.

1.2. Cách hiểu khác về nghĩa tường minh và hàm ý

Cách tiếp cận khác về nghĩa tường minh và hàm ý có thể được diễn giải như sau:

- Nghĩa tường minh, thường được gọi là nghĩa đen, thường xuất hiện ngay trong câu chữ và có thể được hiểu ngay lập tức bởi người nghe hoặc người đọc. Nghĩa tường minh là phần của câu chuyện mà người tạo ra nó chọn sử dụng từ ngữ rõ ràng để diễn đạt.

- Nghĩa hàm ý, còn được gọi là nghĩa bóng, trái lại với nghĩa đen, thường không được biểu thị một cách trực tiếp trong câu chữ. Để hiểu nghĩa hàm ý, người nghe hoặc người đọc cần phải tư duy và phân tích từ nghĩa của các từ ngữ và ngữ cảnh để khám phá sự tinh túy và ý nghĩa ẩn sau mỗi câu và từ.

Mỗi câu hoặc văn bản thường chứa cả nghĩa tường minh và nghĩa hàm ý. Tuy nhiên, nếu câu hoặc văn bản đó còn kết hợp cả hai loại nghĩa, thì đó mới thực sự là ý nghĩa quan trọng mà người viết hoặc người nói muốn truyền đạt cho người đọc hoặc người nghe.

1.3. Ví dụ về nghĩa tường minh và hàm ý

Dưới đây là một ví dụ cụ thể về nghĩa tường minh và hàm ý. Hãy cùng Luật Minh Khuê phân tích để hiểu sâu hơn về chúng:

Ví dụ: "Nhiễu điều phủ lấy giá gương

Người trong một nước phải thương nhau cùng"

- Nghĩa tường minh: Trong ví dụ này, "Nhiễu điều" đề cập đến tấm vải đỏ, trong khi "giá gương" liên quan đến bàn thờ. Nghĩa tường minh của cả câu là việc phủ tấm vải đỏ lên bàn thờ, cho thấy sự trang trọng, uy nghiêm và tôn kính trong tín ngưỡng.

- Hàm ý: Hàm ý của câu nói sâu hơn. Nó khuyên nhủ chúng ta, những công dân của đất nước, rằng chúng ta cần phải yêu thương, quan tâm và chia sẻ với nhau ngay từ những việc nhỏ nhặt nhất. Đồng thời, câu nói này kêu gọi chúng ta đoàn kết để cùng nhau đóng góp vào sự phát triển, thịnh vượng và văn minh của quê hương và đất nước.

Trong tổng thể, câu này sử dụng nghĩa tường minh để trình bày hình ảnh tượng trưng, nhưng thông qua hàm ý, nó truyền đạt một thông điệp sâu sắc về tình yêu quê hương và đoàn kết xã hội.

2. Soạn bài Nghĩa tường minh và hàm ý đầy đủ, ngắn gọn nhất

2.1. Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý

Câu 1 (trang 75 sách giáo trình Ngữ Văn lớp 9, Tập 2) có nội dung như sau:

Câu 'Trời ơi, chỉ còn có năm phút!' không chỉ thông báo về thời gian mà còn bộc lộ sự luyến tiếc. Anh thanh niên không nói thẳng có thể vì ngại ngùng, có thể vì tế nhị hay do cách nói. Đây là câu mang hàm ý.

Câu 2 (trang 75 sách giáo trình Ngữ Văn lớp 9, Tập 2) có nội dung như sau:

"Câu nói - 'Ô! Cô còn quên chiếc mũi xoa đây này!' không chứa ẩn ý, là câu mang nghĩa tường minh.

2.2. Phần luyện tập

Câu 1 - Trang 75 sách giáo khoa:

Hãy đọc lại đoạn trích đã trích dẫn trong mục I và cho biết:

a) Câu nào cho thấy họa sĩ không muốn chia tay với anh thanh niên? Từ ngữ nào giúp bạn nhận biết điều này?

b) Hãy tìm các từ ngữ miêu tả thái độ của cô gái trong câu cuối đoạn văn. Thái độ đó gợi ra điều gì liên quan đến chiếc khăn mùi soa?

Trả lời:

a) Câu "nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy" cho thấy họa sĩ không muốn chia tay với anh thanh niên. Từ ngữ "tặc lưỡi" cho thấy sự bất mãn hoặc khó chịu của họa sĩ với việc phải tách biệt.

b) Thái độ của cô gái được miêu tả qua các từ ngữ:

- "Mặt đỏ ửng" (ngượng ngùng).

- "Nhận lại chiếc khăn" (miễn cưỡng).

- "Quay mặt đi" (che dấu tâm trạng).

Dựa vào những chi tiết này, ta có thể đoán rằng cô gái có ý định "bỏ quên" chiếc khăn mùi soa như một cách để kỷ niệm, trong khi anh thanh niên lại thể hiện tính trung thực (hoặc sự lúng túng) bằng cách trả lại nó.

Câu 2 - Trang 75 SGK

Hãy trình bày ý nghĩa của câu được in đậm trong đoạn trích sau đây:

Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội họa và cô gái:

- Đây, tôi xin giới thiệu với anh một họa sĩ lão thành nhé. Và cô đây là kĩ sư nông nghiệp. Anh đưa khách về nhà đi. Tuổi già cần nước chè: ở Lào Cai đi sớm quá. Anh hãy đưa ra cái món chè pha nước mưa thơm như nước hoa của Yên Sơn nhà anh.

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

Trả lời

Bác lái xe đã ẩn chứa thông điệp rằng Hoạ sĩ già thường ưa thích nước trà, tuy nhiên, sáng nay anh ta chưa có cơ hội thưởng thức.

Câu 3 - Trang 75 SGK

Vui lòng xác định câu chứa hàm ý trong đoạn trích sau và mô tả nội dung của hàm ý đó.

Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp dọa đánh, nó phải gọi nhưng lại nói trổng:

- Vô ăn cơm!

Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ nó gọi "Ba vô ăn cơm". Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra:

- Cơm chín rồi!

Anh cũng không quay lại.

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

Trả lời

Cơm đã chín, bé Thu muốn mời người khác ăn cơm, nhưng cô bé tránh gọi bố bằng từ "ba".

Câu 4 - Trang 76 trong SGK yêu cầu bạn đọc các đoạn trích từ truyện ngắn "Làng" của Kim Lân và cho biết những câu in đậm có phải là câu chứa hàm ý không, và nếu có, thì vì sao.

a) Có người hỏi:

- Sao bảo làng Chợ Dầu tinh thần lắm cơ mà?..

- Ấy thế mà bây giờ đổ đốn ra thế đấy!

Ông Hai trả tiền nước, đứng dậy, chèm chẹp miệng, cười một tiếng, vươn vai nói to:

- Hà, nắng gớm, về nào…

Ông lão vờ vờ đứng lảng ra chỗ khác, rồi đi thẳng. Tiếng cười nói xôn xao của đám người mới tản cư lên ấy vẫn dõi theo.

b) – Này, thầy nó ạ.

Ông Hai nằm rũ ra ở trên giường không nói gì.

- Thầy nó ngủ rồi à?

- Gì?

Ông lão khẽ nhúc nhích.

- Tôi thấy người ta đồn…

Ông lão gắt lên:

- Biết rồi!

Bà Hai nín bặt. Gian nhà lặng đi, hiu hắt.

Những câu này không chứa hàm ý. Câu "Hà, nắng gớm, về nào..." là câu nói lảng (nói chuyện về đề tài khác để tránh đề tài đang bàn). Câu "Tôi thấy người ta đồn..." là câu nói để thể hiện sự lo lắng hoặc tò mò, nhưng không chứa hàm ý cụ thể.

Nội dung của bài học về cách soạn bài Nghĩa tường minh và hàm ý đã được trình bày một cách đầy đủ và chi tiết. Chúng tôi hy vọng rằng bài học này sẽ trở thành một tài liệu hữu ích giúp các em học sinh tự mình soạn được những bài văn đầy đủ.

3. Bài tập luyện tập về nghĩa tường minh và hàm ý

Câu 1: Định nghĩa của nghĩa tường minh là gì?

   A. Nghĩa tường minh là phần thông báo được trình bày trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.

   B. Nghĩa tường minh là phần nghĩa không được trình bày trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.

   C. Cả A và B đều đúng.

   D. Cả A và B đều sai.

Chọn đáp án: A

Câu 2: Hàm ý là gì?

   A. Phần nghĩa được trình bày trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.

   B. Phần được trình bày không thông qua từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ đó.

   C. Cả đáp án A và B.

   D. Không thể xác định được.

Chọn đáp án: B

Câu 3: Câu nào dưới đây chứa hàm ý?

   A. Lão trông tẩm ngẩm thế nhưng cũng ra phết chứ chẳng vừa đâu: Lão vừa cho tôi xin một ít bả chó.

   B. Lão làm khổ lão chứ ai làm khổ lão.

   C. Cuộc đời quả thực cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn.

   D. Chẳng hiểu lão chết vì gì mà bất thình lình như vậy.

Chọn đáp án: A

Câu 4: Đoạn hội thoại dưới đây chứa hàm ý gì?

Thầy giáo vào lớp được một lúc thì học trò xin vào. Thầy giáo nói với học sinh đó: Bây giờ là mấy giờ rồi?

   A. Trách học sinh đó không mang theo đồng hồ.

   B. Hỏi học sinh đó xem đi muộn bao nhiêu phút.

   C. Phê bình học sinh đó không đi học đúng giờ.

   D. Hỏi học sinh đó xem bây giờ là mấy giờ.

Chọn đáp án: C

Câu 5: Câu "dã tràng xe cát biển Đông" có hàm ý gì?

   A. Nói về việc con dã tràng xe cát ở biển Đông.

   B. Nói về việc làm việc vất vả nhưng cuối cùng lại không có kết quả.

   C. Nói về hiện tượng con dã tràng thường xuyên đào cát để lấp lối đi xuống thủy cung.

   D. Cả ba đáp án trên.

Chọn đáp án: B

Bài viết liên quan: Trợ từ là gì? Thán từ là gì? Ví dụ về trợ từ và thán từ ngữ văn 8

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê về soạn bài Nghĩa tường minh và hàm ý đầy đủ, ngắn gọn nhất. Xin cảm ơn quý bạn đọc đã quan tâm theo dõi!