Câu 1. (trang 10, SGK Ngữ văn 7, tập 2)
Chỉ ra và giải nghĩa thành ngữ trong các câu sau:
a. Tất cả những cái đó cám dỗ tôi hơn là quy tắc về phân từ; nhưng tôi cưỡng lại được, và ba chân bốn cẳng chạy đến trường.
(An-phông-xơ Đô-đê (Alphonse Daudet), Buổi học cuối cùng)
b. Lại có khi tôi cảm thấy mình dũng mãnh đến nỗi dù có phải chuyển núi dời sông tôi cũng sẵn sàng.
(Trin-ghi-dơ Ai-tơ-ma-tốp, Người thầy đầu tiên)
Trả lời:
Mẫu 01.
a, Thành ngữ "Ba chân bốn cẳng" được sử dụng để mô tả tình trạng của một người hoặc một việc làm khiến họ rất cuống cuồng, vội vã và nhanh chóng. Cụm từ này ám chỉ sự hối hả, vội vã, không có sự kiên nhẫn và cẩn thận trong hành động.
b, Thành ngữ "Chuyển núi dời sông" được dùng để diễn đạt ý nghĩa rằng một công việc cần thực hiện rất khó khăn, gian khổ và đòi hỏi sự nỗ lực lớn. Nó mô tả một tác vụ hoặc một nhiệm vụ quan trọng mà có thể đòi hỏi sự cố gắng đáng kể, thậm chí là vượt qua khả năng của một người hoặc một tổ chức.
Mẫu 02.
a. Thành ngữ "ba chân bốn cẳng" được sử dụng để miêu tả việc chạy rất nhanh và vội vã, gấp gáp. Hình ảnh này tượng trưng cho tốc độ và hết sức nhanh chóng trong việc di chuyển. "Ba chân bốn cẳng" nhấn mạnh vào sự khẩn trương, hấp tấp trong hành động, thể hiện sự vội vã và quyết liệt của người thực hiện công việc đó.
b. Thành ngữ "chuyển núi dời sông" được sử dụng để diễn đạt về những việc làm mang tầm vóc lớn lao, đòi hỏi sự nỗ lực và quyết tâm cao độ. Hình ảnh này tượng trưng cho việc vượt qua những khó khăn lớn lao, thách thức to lớn, và chỉ ra sự quyết đoán và sức mạnh của người thực hiện công việc đó.
Câu 2. (trang 11, SGK Ngữ văn 7, tập 2)
Thử thay thành ngữ (in đậm) trong các câu sau bằng từ ngữ có ý nghĩa tương đương, rồi rút ra nhận xét:
a. Thành ra có bao nhiêu gõ hỏng bỏ hết và bao nhiêu vốn liếng đi đời nhà ma sạch.
(Đẽo cày giữa đường)
b. Giờ đây, công chúa là một chị phụ bếp, thôi thì thượng vàng hạ cám, việc gì cũng phải làm.
(Vua chích chòe)
Trả lời:
Mẫu 01.
a, Thành ngữ "đi đời nhà ma" thường được sử dụng để diễn đạt ý nghĩa của việc mất hoặc tiêu tan không biết vết tích. Trong ví dụ "Thành ra có bao nhiêu gỗ hỏng bỏ hết và biết bao nhiêu vốn liếng mất sạch," cụm từ này được thay thế bằng từ "mất," nhấn mạnh rằng vốn liếng đã bị mất hoàn toàn hoặc không còn tồn tại.
b, Thành ngữ "Thượng vàng hạ cám" thường được sử dụng để diễn đạt ý nghĩa của việc giảm giá trị hoặc tầm quan trọng từ trên cao xuống thấp hèn. Trong ví dụ "Giờ đây công chúa là một chị phụ bếp, thôi thì từ sang đến hèn, việc gì cũng phải làm," cụm từ này được thay thế bằng từ "từ sang đến hèn," nhấn mạnh rằng công chúa giờ đây phải làm những công việc không đẳng cấp, không tương xứng với vị thế trước đây của mình. Điều này làm nổi bật sự giảm giá trị và tầm quan trọng của công chúa trong mắt người khác.
Mẫu 02.
a. Thành ra có bấy nhiêu gỗ hỏng bỏ hết và bấy nhiêu vốn liếng mất sạch.
b. Giờ đây, công chúa là một chị phụ bếp, thôi thì tốt xấu việc gì cũng phải làm.
Nhận xét: Việc sử dụng thành ngữ giúp câu văn trở nên súc tích, giàu ý nghĩa hơn bằng cách sử dụng các từ ngữ truyền thống, phong phú từ ngôn ngữ dân gian, tạo ra sự sống động và mạnh mẽ hơn cho câu văn.
Câu 3. (trang 11, SGK Ngữ văn 7, tập 2)
Nhận xét về việc sử dụng thành ngữ đẽo cày giữa đường ở hai trường hợp sau:
a. Anh làm việc này chắc nhiều người góp cho những ý kiến hay. Khác gì đẽo cày giữa đường.
b. Chín người mười ý, tôi biết nghe theo ai bây giờ? Thật là đẽo cày giữa đường.
Trả lời:
Mẫu 01.
Nội dung của câu chuyện "Đẽo cày giữa đường" làm cho chúng ta nhận thức được về kiểu người chỉ biết nghe theo những gì người khác nói mà không tự suy nghĩ, đánh giá và xét đoán. Những người này thường thụ động và dễ bị ảnh hưởng bởi ý kiến của người khác mà không có sự phân tích, suy luận riêng của mình. Kết quả là họ có thể dẫn đến những hậu quả không mong muốn hoặc tồi tệ.
Cụm thành ngữ "Chín người mười ý, tôi biết nghe theo ai bây giờ? Thật là đẽo cày giữa đường" từ câu chuyện phản ánh một tình huống khi một người cảm thấy bối rối và không biết nên lắng nghe theo ý kiến nào vì mọi người xung quanh có quan điểm khác nhau. Thông qua câu này, chúng ta nhận thức được sự khó khăn và bế tắc mà những người thụ động và không biết tự quyết định có thể phải đối mặt khi họ không có khả năng đánh giá và xử lý thông tin một cách độc lập.
Mẫu 02.
a. Sử dụng thành ngữ “đẽo cày giữa đường” chưa hợp lí. Vì chưa xác định được nhân vật “anh” tiếp nhận ý kiến một cách chủ động hay bị động. Thành ngữ này ám chỉ việc đứng giữa hai lựa chọn, nhưng vẫn cần phải biết ai là người đứng giữa đường. Trong trường hợp này, việc sử dụng "anh" mà không xác định rõ vai trò hoặc tư duy của anh trong tình huống chỉ làm mờ đi ý nghĩa của thành ngữ.
b. Sử dụng thành ngữ “đẽo cày giữa đường” là hợp lí. Nhân vật “tôi” còn đang phân vân, tiếp nhận ý kiến một cách bị động. Trong trường hợp này, việc sử dụng thành ngữ "đẽo cày giữa đường" phản ánh sự phân vân và không quyết đoán của nhân vật "tôi". Thành ngữ này đồng thời tạo ra một hình ảnh rõ ràng về sự bất định và khó khăn trong quyết định của nhân vật, giúp tạo nên sự hiểu biết và đồng cảm từ phía độc giả.
Câu 4. (trang 11 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2)
Hãy đặt 4 câu, mỗi câu sử dụng một trong các thành ngữ sau:
a. Học một biết mười
b. Học hay, cày biết
c. Mở mày mở mặt
d. Mở cở trong bụng
Trả lời:
a, Những con người thông minh thường học một biết mười.
Cụm thành ngữ "Những con người thông minh thường học một biết mười" nhấn mạnh vào ý nghĩa của việc học hỏi và tích lũy kiến thức. Người thông minh không chỉ học những kiến thức cơ bản mà còn mở rộng kiến thức của mình qua nhiều lĩnh vực khác nhau. Họ luôn cống hiến thời gian và nỗ lực cho việc học tập, không ngừng tiến bộ và nâng cao trình độ của bản thân.
b, Mỗi chúng ta cần học hay, cày biết để ngày càng hoàn thiện bản thân.
Câu "Mỗi chúng ta cần học hay, cày biết để ngày càng hoàn thiện bản thân" khuyến khích sự chăm chỉ và kiên trì trong việc học hỏi. Để phát triển và thành công, chúng ta cần phải liên tục rèn luyện và nâng cao trình độ của mình thông qua việc học hỏi và áp dụng những kiến thức mới vào cuộc sống hàng ngày.
c, Lan được toàn thành phố tuyên dương vì đạt giải quốc gia khiến cho bố mẹ mở mày mở mặt.
Trong câu "Lan được toàn thành phố tuyên dương vì đạt giải quốc gia khiến cho bố mẹ mở mày mở mặt", "mở mày mở mặt" là một cụm từ diễn đạt ý nghĩa việc bố mẹ của Lan tỏ ra vô cùng ngạc nhiên và vui sướng vì thành tích xuất sắc của con gái. Sự thành công của Lan đã làm cho bố mẹ mở rộng ánh mắt, thể hiện sự hạnh phúc và tự hào.
d, Cuối tuần, tôi được đi sang Mỹ du lịch, khi nghe tin, tôi vui như mở cờ trong bụng.
Trong câu "Cuối tuần, tôi được đi sang Mỹ du lịch, khi nghe tin, tôi vui như mở cờ trong bụng", so sánh "vui như mở cờ trong bụng" diễn đạt sự vui mừng tràn đầy và không thể kìm nén được. Cảm xúc của người nói được mô tả như một sự hưng phấn, phấn khích và hạnh phúc đến mức không thể giấu giếm được.
>>> Bài tập ôn luyện
Câu chuyện "Đẽo cày giữa đường" kể về một người thợ mộc đầy nhiệt huyết, nhưng lại không có chính kiến vững vàng và dễ bị tác động bởi ý kiến của người khác. Người thợ mộc này đã dốc hết vốn để mua gỗ làm nghề đẽo cày, và cửa hàng của anh ta nằm ngay bên vệ đường, thu hút nhiều người đi qua.
Mỗi lần có người vào cửa hàng, họ lại đưa ra một ý kiến khác nhau về cách đẽo cày, khiến người thợ mộc bối rối và mất chính kiến. Ông cụ cho rằng phải đẽo cày cho cao, cho to mới dễ cày, trong khi bác nông dân lại nói phải đẽo cày thấp hơn, nhỏ hơn mới dễ cày. Người thợ mộc đều chấp nhận mọi ý kiến một cách thụ động mà không suy nghĩ và xét đoán đúng/sai.
Khi nghe được một người khác kể về việc cày bằng voi ở miền núi, người ta phải đẽo cày to gấp đôi, gấp ba để bán được nhiều lãi, người thợ mộc đã mù quáng đem hết gỗ còn lại đẽo thành loại cho voi cày. Cuối cùng, không ai đến mua cày của anh ta và toàn bộ vốn liếng đều tiêu tan.
Từ câu chuyện này, chúng ta rút ra được bài học quý báu về việc cần có chính kiến và không bị tác động bởi ý kiến của người khác. Đồng thời, cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học hỏi, nâng cao kiến thức và kĩ năng để có thể tự tin và đứng vững trước những thách thức và áp lực từ xã hội.
Quý khách xem thêm bài viết sau:
- Cảm nghĩ về mùa xuân Văn lớp 7 chọn lọc hay nhất
- Đề thi giữa học kì 2 môn Ngữ văn lớp 7 có đáp án năm 2023 - 2024
