1. Trước khi đọc bài Một thời đại trong thi ca
Câu 1 (trang 85, SGK Ngữ Văn 11, tập một):
Có bao giờ bạn băn khoăn khi phải phân biệt cái mới và cái cũ? Hãy chia sẻ trải nghiệm của mình.
Phương pháp giải:
Dựa vào trải nghiệm của bản thân để trả lời câu hỏi này.
Lời giải chi tiết:
Em đã từng rất nhiều lần băn khoăn khi phải phân biệt giữa cái mới và cái cũ. Đôi khi chỉ đơn giản là việc lựa chọn trang phục để mặc, đã có lần em mất rất nhiều thời gian vì không biết nên mặc cái áo mới mẹ mua hay cái váy cũ bố tặng bởi áo mới thì đẹp nhưng em không thích hoa văn của nó trong khi cái cũ thì hoa văn và kiểu cách em đều thích. Hay đến việc chọn bạn, nhiều lúc có truyện vui, em không biết nên kể cho bạn quen từ lâu nghe hay kể cho bạn mới quen nhưng thân thiết… Đôi khi nó khiến em khá là bối rối và mất thời gian vì những suy nghĩ cân đo đong đếm khiến bản thân không biết lên lựa chọn như nào cho hợp lý.
Câu 2 (trang 85, SGK Ngữ Văn 11, tập một):
Bạn hãy lựa chọn và so sánh một bài thơ thuộc phong trào Thơ mới với một bài thơ thuộc thời kì trung đại để tìm ra những điểm khác biệt.
Phương pháp giải:
Dựa vào sự hiểu biết của bản thân và kết hợp với tìm kiếm thông tin trên mạng để trả lời câu hỏi này.
Lời giải chi tiết:
- Hai bài thơ: Qua Đèo Ngang (Bà Huyện Thanh Quan) và Vội vàng (Xuân Diệu)
- So sánh
+ Giống nhau: cả hai bài thơ đều thể hiện tâm tư, tình cảm, suy ngẫm của nhà thơ về cuộc đời
+ Khác nhau:
| Tên tác phẩm Tiêu chí | Qua Đèo Ngang | Vội vàng |
| Thể thơ | Thất ngon bát cú Đường luật | Tự do |
| Nhịp điệu | 4/3 | 3/5, 2/1/2 |
| Nội dung | Qua con mắt của một người tha hương, bài thơ là bức tranh thiên nhiên và con người nơi Đèo Ngang vắng vẻ, hiu quạnh cùng đượm buồn với nỗi nhớ nước thương nhà của tác giả. | Bài thơ là tiếng nói của một tâm hồn yêu đời, yêu sống đến cuồng nhiệt, nhưng đằng sau đó là một quan niệm nhân sinh mới chưa thấy trong thơ ca truyền thống. |
| Nghệ thuật | - Tả cảnh hữu tình, lấy cảnh vật để tả tâm trạng con người - Nghệ thuật đảo ngữ, sử dụng từ láy | - Câu đặc biệt, câu cảm thán - Câu hỏi tu từ - Ẩn dụ, động từ mạnh |
2. Trong khi đọc bài Một thời đại trong thi ca
Câu 1 (trang 85, SGK Ngữ Văn 11, tập một):
Chú ý vấn đề được nêu để bàn luận.
Phương pháp giải:
Đọc kỹ nội dung câu mở đầu tác phẩm, chú ý vào từ khóa.
Lời giải chi tiết:
Vấn đề được đưa ra để bàn luận ở đây là về tinh thần thơ mới.
Câu 2 (trang 85, SGK Ngữ Văn 11, tập một):
Cái khó khi phân biệt rạch ròi thơ mới - thơ cũ là gì?
Phương pháp giải:
Chú ý vào 2 câu thơ được tác giả trích dẫn trong bài.
Lời giải chi tiết:
Theo tác giả, cái khó khi phân biệt rạch ròi thơ mới và thơ cũ ở chỗ không phải nhà thơ cũ nào cũng sẽ viết những câu thơ mang hương vị truyền thống, ảm đạm, buồn và không phải nhà thơ mới nào cũng sẽ viết những câu thơ nhí nhảnh, táo bạo mà đôi khi họ cũng sẽ viết những câu thơ mang phong thái cổ xưa. Đó là sự linh hoạt về mặt cảm xúc của mỗi nhà thơ ở mỗi thời đại, họ nhìn đời bằng lăng kính chủ quan của mình để cho ra những lời thơ ý nghĩa, tùy thuộc vào hoàn cảnh chứ không hề cố định.
Câu 3 (trang 85, SGK Ngữ Văn 11, tập một):
Tiêu chí nào được nêu để phân biệt thơ mới – thơ cũ?
Phương pháp giải:
Đọc kỹ đoạn thơ từ “Giá trong thơ cũ chỉ có… với bài hay vậy.”
Lời giải chi tiết:
Tiêu chí được nêu ra để phân biệt thơ mới và thơ cũ không được nêu ra rõ ràng bởi mỗi thời đại đều có những nhà thơ theo trường phái nhất định vì vậy họ mới có thể viết ra những câu thơ cũ trong thời đại mới và những câu mới trong thời đại cũ. Cách duy nhất để hiểu được tinh thần thơ cho đúng là phải so sánh các bài thơ với nhau.
Câu 4 (trang 86, SGK Ngữ Văn 11, tập một):
Chú ý cách lập luận của tác giả.
Phương pháp giải:
Đọc kỹ đoạn từ “Cứ đại thể thì… những chỗ khác nhau.”
Lời giải chi tiết:
Cách lập luận của tác giả rất đặc biệt, phân biệt cái cũ với cái mới chỉ gói gọn trong hai từ “ta” và “tôi” và tác giả gợi mở ra phía sau sẽ chỉ ra sự khác nhau giữa chúng.
Câu 5 (trang 86, SGK Ngữ Văn 11, tập một):
Tình trạng “cái tôi” khi mới xuất hiện trong văn học Việt Nam. Phương pháp giải: Đọc kỹ đoạn từ “Ngày thứ nhất - ai biết… cái thảm hại của hết thảy chúng ta.”
Lời giải chi tiết:
Tình trạng của “cái tôi” khi mới xuất hiện ở Việt Nam là nó mang theo nhiều sự bỡ ngỡ, nghi hoặc bởi ra đời trong hoàn cảnh khi trong nước đã có sẵn một cái quan niệm khác đang tồn tại. Nơi mà quan niệm đoàn thể đang lấn chiếm xã hội, chủ nghĩa cá nhân trở lên nhỏ bé và thậm chí là bị bài trừ. Nhưng trong số những người đó, có những người vẫn mang trong mình chủ nghĩa cá nhân lớn mạnh, đi ngược lại với thời cuộc, nói lên cái cá nhân của mình nhưng thường ẩn sau chữ “ta” thay vì phô ra trước mọi người. Nhưng rồi, “cái tôi” được người đời để ý đến, họ đón nhận nó một cách từ từ và biến nó thành của mình từ đó xuất hiện các nhà thơ của phong trào thơ mới.
Câu 6 (trang 87, SGK Ngữ Văn 11, tập một):
Những biểu hiện khác nhau của “cái tôi” trong Thơ mới.
Phương pháp giải:
Đọc kỹ đoạn từ “Những biểu hiện khác nhau của “cái tôi” trong Thơ mới.
Lời giải chi tiết:
Điểm khác nhau của “cái tôi” trong Thơ mới nằm ở chủ đề của tác phẩm. Khác với các nhà thơ đi trước, Thơ mới luôn mang một cái gì đó rất sâu, rất cá nhân thay vì cái gì đó rộng, nhưng nông cạn. Ví dụ như các nhà thơ Thế Lữ, Lưu Trọng Lư, Hàn Mặc Tử… họ đắm mình trong những cảm xúc thăng hoa của tình yêu, điên cuồng, say mê và ngẩn ngơ nhưng cũng đượm buồn, thấm nhuần sự bất hạnh của thói đời.
Câu 7 (trang 87, SGK Ngữ Văn 11, tập một):
Ý nghĩa của “cái tôi” Thơ mới.
Phương pháp giải:
Đọc kỹ đoạn từ “Thời trước,… gửi nỗi băn khoăn riêng.”
Lời giải chi tiết:
“Cái tôi” trong Thơ mới là nơi để tác giả thả hồn mình vào với những cung bậc cảm xúc khác nhau. Để khi chúng ta nhìn vào đó, ta thấy được một tâm hồn đang tồn tại, vui tươi hay đượm buồn, hạnh phúc hay bất hạnh từ đó ta thấy đồng cảm, đồng điệu cùng với cảm xúc của nhà thơ.
Câu 8 (trang 88, SGK Ngữ Văn 11, tập một):
Chú ý cách sử dụng các biện pháp tu từ trong lời văn nghị luận.
Phương pháp giải:
Đọc kỹ đoạn còn lại
Lời giải chi tiết:
Biện pháp tu từ được tác giả sử dụng ở đây là biện pháp điệp cấu trúc (Chưa bao giờ). Qua biện pháp đó, tác giả muốn nhấn mạnh sự độc đáo, tiến bộ và phát triển của Thơ mới, là một sáng kiến vĩ đại của con người chưa từng thấy trước đây.
3. Sau khi đọc bài Một thời đại trong thi ca
Câu 2 (trang 89, SGK Ngữ Văn 11, tập một):
Ở phần đầu văn bản, tác giả đưa ra các tiêu chí so sánh thơ cũ – thơ mới nhằm mục đích gì?
Phương pháp giải:
Đọc kỹ đoạn đầu của tác phẩm
Lời giải chi tiết:
Mở đầu, tác giả đưa ra các tiêu chí so sánh thơ cũ, mới nhằm chỉ ra ranh giới không rõ ràng để phân biệt giữa Thơ mới và thơ cũ bởi trong thơ truyền thống cũng có người dũng cảm, dám nói lên cái tôi cá nhân của mình và trong Thơ mới, cũng có những nhà thơ mang tâm hồn trĩu nặng tâm trạng mà viết lên những dòng tâm trạng như những nhà thơ xưa. Điều đó khẳng định không thể dựa vào giai đoạn để nói về 2 thể loại này mà phải dựa vào cái giá trị, cái hay của nó để so sánh.
Câu 3 (trang 89, SGK Ngữ Văn 11, tập một):
Hãy nhận xét cách diễn giải về "cái tôi" của Hoài Thanh trong văn bản (đặc biệt chú ý đoạn: "Đời chúng ta... cùng Huy Cận").
Phương pháp giải:
Đọc kỹ đoạn từ “Đời chúng ta… cùng Huy Cận.”
Lời giải chi tiết:
Cách diễn giải về “cái tôi” của Hoài Thanh khá sâu sắc. Ông chỉ ra rằng Thơ mới chủ yếu đào sâu vào nội tâm tình cảm, tâm hồn của con người, khác với thơ truyền thống họ thường thể hiện trên bề rộng, mơ hồ và cố định. Xong ông đưa ra ví dụ về các nhà thơ mới, họ thể hiện cái tôi, cái nội tâm của mình một cách phong phú có đôi chút phóng túng như tình yêu cháy bỏng của bản thân, nỗi buồn về thiên nhiên, cảnh vật… Từ đó giúp ta hiểu Thơ mới luôn phản ánh tốt nhất về thế giới nội tâm ẩn sau trong tâm hồn của con người.
>> Xem thêm: Soạn bài Tóm tắt văn bản nghị luận - Soạn văn 11 hay nhất
