Sông Hoàng Hà và Trường Giang đã tác động như thế nào đến cuộc sống của cư dân Trung Quốc thời cổ đại?

1. Khái quát về Trung Quốc cổ đại:

• Thời cổ đại, trên lưu vực sông Hoàng Hà và Trường Giang có nhiều quốc gia nhỏ của người Trung Quốc thường gây chiến tranh và thôn tính lẫn nhau.
• Đến thế kỉ IV trước công nguyên, Tần trở thành nước có tiềm lực kinh tế và quân sự mạnh nhất và lần lượt tiêu diệt các đối thủ, chấm dứt tình trạng chia cắt lãnh thổ.
• Năm 221 trước công nguyên, Tần đã thống nhất Trung Quốc:
  • Thời Tần hình thành nhiều giai cấp mới, quan lại là người có nhiều ruộng đất tư trở thành địa chủ. Nông dân bị phân hóa, một bộ phận giàu có trở thành giai cấp bóc lột những nông dân công xã không có ruộng đất, chế độ phong kiến được xác lập.
  • Vua Tần là Tần Thủy Hoàng có quyền hành tuyệt đối, bắt tay vào việc xây dựng chính quyền. Dưới vua có quan văn, quan võ do Thừa tướng, Thái úy đứng đầu giúp hoàng đế trị nước.
  • Vua có lực lượng quân sự lớn mạnh để duy trì trật tự xã hội, trấn áp các cuộc nổi dậy, tiến hành chiến tranh xâm lược.
  • Đất nước được chia thành quận, huyện có quan Thái thú (ở quận) và Huyện lệnh (ở huyện) quản lí, các quan phải tuân theo mệnh lệnh của hoàng đế.
  • Nhà Tần tồn tại 15 năm, sau đó Lưu Bang lên ngôi lập ra nhà Hán.
• Nhà Hán (206 trước công nguyên – 220): Các hoàng đế triều Hán tiếp tục củng cố bộ máy cai trị, mở rộng hình thức tiến cử con em gia đình địa chủ tham gia vào chính quyền.
• Nhà Tần và nhà Hán chiếm vùng thượng lưu sông Hoàng, thôn tính Trường Giang, chiếm phía đông Thiên Sơn, xâm lược Triều Tiên và đất đai của người Việt cổ. 
• Đầu thế kỷ XIII, trên thảo nguyên Mông Cổ hình thành một nhà nước phong kiến chuyên chế quân sự do Thành Cát Tư Hãn làm vua. 
• Năm 1271, Khu-bi-Lai (Hốt Tất Liệt) diệt nhà Tống, lên ngôi Hoàng đế, lập triều Nguyên (1271 - 1368). Dưới sự thống trị của nhà Nguyên, nhân dân Trung Quốc liên tiếp khởi nghĩa..
• Năm 1368, Chu Nguyên Chương lên ngôi Hoàng đế ở Nam Kinh lập ra nhà Minh (1368 - 1644):
  • Các triều đại nhà Minh khôi phục và phát triển kinh tế, mầm mống quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa xuất hiện (có những công trường thủ công lớn ở Giang Tây - đồ gốm Cảnh Đức; xưởng dệt; nhà buôn lớn; thành thị nhiều như Bắc Kinh, Nam kinh).
  • Năm 1380, bỏ chức Thừa tướng, Thái úy thay vào đó là các Thượng Thư phụ trách các bộ (6 bộ: Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công), hoàn chỉnh bộ máy quan lại. Hoàng đế tập trung mọi quyền hành, trực tiếp nắm quân đội.
  • Cuối thời Minh, mâu thuẫn xã hội gay gắt. Nông dân khởi nghĩa (Lý Tự Thành làm cho triều Minh sụp đổ).
• Giữa lúc đó một bộ tộc ở phương Bắc Trung Quốc là Mãn Thanh kéo vào đánh bại Lý Tự Thành lập ra nhà Thanh (1644 - 1911).
  • Nhà Thanh thi hành chính sách áp bức dân tộc, người Trung Quốc phải theo phong tục của người Mãn.
  • Do chính sách áp bức bóc lột của nhà Thanh, nông dân lại khởi nghĩa, lợi dụng nhà Thanh suy yếu, tư bản phương Tây dòm ngó, xâm lược Trung Quốc.

2. Khái quát về sông Hoàng Hà và sông Trường Giang:

• Sông Hoàng Hà (hoàng nghĩa là màu vàng của mặt trời, hà nghĩa là mặt bằng, ghép lại hoàn chỉnh Hoàng Hà có nghĩa là mặt nước sông màu vàng "), là con sông dài thứ hai châu Á xếp sau sông Trường Giang (Dương Tử), với chiều dài 5.464 km sông Hoàng Hà xếp thứ sáu thế giới về chiều dài. Sông Hoàng Hà chảy qua chín tỉnh của CHND Trung Hoa, bắt nguồn từ núi Bayan Har thuộc dãy núi Côn Lôn trên cao nguyên Thanh Tạng phía tây tỉnh Thanh Hải. Hoàng Hà đổ ra Bột Hải ở vị trí gần thành phố Đông Dinh thuộc tỉnh Sơn Đông. Hoàng Hà bắt nguồn từ dãy núi Côn Lôn ở phía tây bắc tỉnh Thanh Hải, từ độ cao 4.500 m trong vùng lòng chảo Yekuzonglie nằm ở phía bắc của dãy núi Bayankara (hay Ba Nhan Khách Lạp) trên cao nguyên Thanh Tạng. Từ đầu nguồn của nó, con sông chảy theo hướng nam, sau đó tạo ra một chỗ uốn cong về hướng đông nam và sau đó lại chảy theo hướng nam một lần nữa cho đến khi tới thành phố Lan Châu, thủ phủ của tỉnh Cam Túc, là nơi mà điểm uốn cong lớn về phía bắc, bắt đầu. Con sông chảy về phía bắc qua Khu tự trị dân tộc Hồi Ninh Hạ tới khu tự trị Nội Mông, đoạn cong này gọi là Hà Sáo. Sau đó con sông này lại đổi hướng, chảy gần như thẳng về phía nam, tạo ra ranh giới của hai tỉnh Thiểm Tây và Sơn Tây. Khoảng 130 km về phía đông bắc của thành phố Tây An, thủ phủ tỉnh Thiểm Tây, Hoàng Hà lại đổi hướng để chảy về phía đông. Nó chảy tới những vùng đất trũng ven biển ở miền đông Trung Quốc gần thành phố Khai Phong. Sau đó chảy qua Tế Nam, thủ phủ của tỉnh Sơn Đông và đổ ra biển Bột Hải (vịnh Bột Hải).
• Sông Trường Giang ở Trung Quốc là con sông dài nhất châu Á và lớn thứ ba trên thế giới sau sông Nin ở Châu Phi, sông Amazon ở Nam Mỹ. Dương Tử Giang chỉ sông này được viết theo phiên âm của một số ngôn ngữ phương Tây như Anh, Pháp...... và là tên cũ của đoạn hạ lưu Trường Giang chảy ra biển cả, nên ở Trung Quốc hiện nay vẫn sử dụng tên gọi Trường Giang. Trường có nghĩa là quãng đường xa và dài, giang có nghĩa là dòng nước chảy mềm mại trải dài vô tận nên khi ghép liền nó với Trường Giang hàm ý muốn nói tới con sông rất dài và uyển chuyển uốn lượn. Trường Giang dài khoảng 6.385 km, bắt nguồn từ phía tây Trung Quốc (Thanh Hải) và đi xuống phía đông chảy ra Biển Hoa Đông, Trung Quốc. Thông thường sông Trường Giang được sử dụng làm đường phân định giữa hai miền Hoa Bắc và Hoa Nam Trung Quốc, nhưng sông Hoài cũng có thể được xem tương tự. Con sông bắt nguồn từ một số nhánh ở thượng lưu thuộc địa phận các tỉnh Thanh Hải, Tứ Xuyên, Trùng Khánh, Vân Nam, Quý Châu, tuy nhiên hai trong số đó được xem là đầu nguồn của nó là nhánh Tuotuo và Dan Qu. Chính phủ Trung Quốc thì cho rằng nguồn nhánh Tuotuo bắt đầu từ chân của băng hà nằm ở phía tây của núi Geladandong ở Dãy núi Tanggula rìa phía đông của cao nguyên Thanh Tạng.

3. Sông Hoàng Hà và Trường Giang đã tác động như thế nào đến cuộc sống của cư dân Trung Quốc thời cổ đại?

Sự xuất hiện của 2 dòng sông Hoàng Hà và Trường Giang đã có những tác động tích cực và tiêu cực đối với đời sống của cư dân Trung Quốc thời cổ đại:

• Tác động tích cực:
  • Cung cấp lượng nước đủ và thậm chí là dồi dào đến thừa cho nhu cầu sinh hoạt và tưới tiêu.
  • Cung cấp nguồn nước dồi dào và bồi tụ lên những vùng đất cao màu mỡ (đồng bằng Hoa Bắc, Hoa Trung và Hoa Nam) thuận lợi cho việc phát triển của chăn nuôi.
  • Thượng nguồn các con sông là vùng đất cao màu mỡ có nhiều đồng cỏ, thích hợp với việc chăn thả gia súc.
  • Lưu vực Hoàng Hà và Trường Giang tạo điều kiện phát triển kinh tế nông nghiệp.
  • Là những đường giao thông huyết mạch để kết nối giữa các tỉnh và các vùng trong cả nước.
• Tác động tiêu cực:
  • Tình trạng những người dân Trung Quốc thời cổ đại đang sinh sống tại gần khu vực sông Hoàng Hà và Trường Giang đã đang phải chống chịu với rất nhiều những hà khắc của thiên nhiên tương đối khắc nghiệt để chống lại sự càn quét chống phá của thiên tai, lũ lụt. Đặc biệt là lũ lụt tại 2 con sông gây nhiều khó khăn cho người dân trong việc đi lai, buôn bán,.... nên họ đã đưa ra yêu cầu phải tiến hành cải tạo (nạo vét – lấp kênh/mương; xây dựng các công trình thuỷ lợi.......).
  • Có lẽ chính những sự khắc nghiệt hà khắc này lại đem đến cho người dân nơi đây những nguồn động lực để xây dựng lại một hệ thống kết cấu làng xã gắn kết chặt chẽ và bền lâu hơn. Từ đó hình thành một xã hội văn minh ven sông Hoàng Hà.