1. Kiến thức trọng tâm
1.1. Công nghiệp hóa là gì?
Sự tồn tại của loài người luôn gắn liền với nhiều cuộc cách mạng. Công nghiệp hóa chính là một trong những cuộc cách mạng về kinh tế về kỹ thuật vĩ đại mà loài người đã và đang trải qua.
Công nghiệp hóa được coi là xu hướng phát triển tất yếu của tất cả các quốc gia, hay nói cách khác, để cải biến tình trạng lạc hậu và tăng năng suất lao động, thì nhất định phải Công nghiệp hóa. Công nghiệp hoá là quá trình chuyển đổi cơ bản toàn diện hầu hết các hoạt động sản xuất từ việc sử dụng lao động thủ công sang sử dụng phổ biến sức lao động phổ thông dựa trên sự phát triển của ngành công nghiệp cơ khí.
Công nghiệp hóa là sự chuyển biến một kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp, quá trình này giúp nâng cao tỷ trọng của công nghiệp trong toàn bộ các ngành kinh tế của một vùng kinh tế hay một nền kinh tế.
>> Xem chi tiết tại: Công nghiệp hóa hiện đại hóa là gì? Có ý nghĩa, nội dung và vai trò gì?
1.2. Hiện đại hóa là gì?
Hiện đại hoá là quá trình ứng dụng và trang bị những thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến hiện đại vào quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, quản lí kinh tế xã hội.
Công nghiệp hóa là một phần của quá trình hiện đại hóa. Sự chuyển biến kinh tế - xã hội này đi đôi với sự phát triển và tiến bộ công nghệ, đặc biệt là sự phát triển của sản xuất năng lượng và luyện kim quy mô lớn. Công nghiệp hóa còn gắn liền với thay đổi các hình thái triết học hoặc sự thay đổi thái độ trong nhận thức tự nhiên. Dầu vậy, những thay đổi về mặt triết học là nguyên nhân của công nghiệp hóa hay ngược lại thì vẫn còn tranh cãi.
1.3. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
a) Khái niệm
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động kinh tế và quản lý kinh tế - xã hội từ sử dụng lao động chân tay, sức lao động thủ công là phổ biến sang sử dụng sức lao động cùng với máy móc, công nghệ hiện đại, phương tiện, phương pháp tiên tiến, hiện đại nhằm tạo ra năng suất lao động xã hội cao.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa bao hàm cả các hoạt động sản xuất, kinh doanh với cả dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội. Tất cả đều được sử dụng trên những phương tiện hiện đại cùng với kỹ thuật và công nghệ cao.
b) Tính tất yếu khách quan và tác dụng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
- Tính tất yếu khách quan của công nghiệp hóa, hiện đại hóa:
+ Do yêu cầu phải xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội.
+ Do yêu cầu phải rút ngắn khoảng cách tụt hậu xa về kinh tế, kỹ thuật và công nghệ giữa Việt Nam và thế giới.
+ Do yêu cầu phải tạo ra năng suất lao động xã hội cao, đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của xã hội.
- Tác dụng to lớn và toàn diện của công nghiệp hóa, hiện đại hóa:
+ Tạo điều kiện để phát triển lực lượng sản xuất và nâng cao năng suất lao động xã hội, thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển kinh tế đồng thời giải quyết việc làm, tăng thu nhập và nâng cao đời sống của nhân dân.
+ Tạo ra lực lượng sản xuất mới, tạo tiền đề cho việc củng cố quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa, tăng cường vai trò của Nhà nước và mối quan hệ giữa công nhân, nông dân, trí thức.
+ Tạo tiền đề cho việc hình thành và phát triển nền văn hóa mới xã hội chủ nghĩa và phát triển nền văn hóa tiên tiến, cao đẹp, đậm đà bản sắc dân tộc.
+ Tạo cơ sở vật chất - kỹ thuật để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, kết hợp với việc chủ động hội nhập nền kinh tế quốc tế, nền kinh tế siêu quốc gia; củng cố, tăng cường quốc phòng và an ninh quốc gia.
c) Nội dung cơ bản của công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất
+ Thực hiện cơ khí hóa nền sản xuất xã hội nhờ chuyển nền kinh tế kỹ thuật thủ công sang nền kinh tế kỹ thuật cơ khí thủ công. Đồng thời chuyển nền văn minh nông nghiệp sang nền văn minh công nghiệp.
+ Áp dụng những thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại vào các ngành kinh tế.
+ Nâng cao chất lượng nguồn nhân lựckhi đất nước thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Xây dựng cơ cấu kinh tế một cách hợp lý, hiện đại và đạt hiệu quả cao
+ Cơ cấu kinh tế chính là tổng thể hữu cơ giữa các thành phần kinh tế. Có hai loại cơ cấu kinh tế là cơ cấu vùng kinh tế và cơ cấu thành phần kinh tế. Trong khi đó cơ cấu của ngành kinh tế sẽ đóng vai trò trung tâm, quan trọng và cốt lõi nhất.
+ Tái cơ cấu nền kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế có nghĩa là chuyển dịch cơ cấu, cấu trúc của nền kinh tế kém hiệu quả, bị tụt hậu theo hướng nền kinh tế hiện đại và hiệu quả hơn.
+ Chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn liền với phát triển tri thức.
Củng cố và làm tăng cường các địa vị lãnh đạo trong quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa.
+ Hướng tới việc xác lập địa vị thống trị trong các mối quan hệ sản xuất xã hội trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
=> Cần nhận thức đúng đắn về tính tất yếu khách quan và tác dụng to lớn của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và lựa chọn ngành, sản phẩm có khả năng cạnh tranh cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước và quốc tế. Tiếp thu và ứng dụng các thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại vào sản xuất. Học tập, nâng cao trình độ học vấn, kinh nghiệm và nghiệp vụ, đáp ứng nguồn lao động có kĩ thuật cho nền kinh tế, cho doanh nghiệp.
+ Công nghiệp hóa là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của quá trình phát triển vì nó đưa cả nền sản xuất vật chất và đời sống văn hóa - xã hội của đất nước lên trình độ mới. Đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, công nghiệp hóa có vai trò tạo điều kiện, tiền đề vật chất - kỹ thuật cho chế độ xã hội chủ nghĩa. Đối với Việt Nam, khi chính thức bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng chủ trương tiến hành công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, và từ cuối thế kỷ XX đến nay, quá trình này được xác định đầy đủ là công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đó là một quá trình kinh tế, kỹ thuật - công nghệ và kinh tế - xã hội toàn diện, sâu rộng nhằm chuyển đổi nền sản xuất và xã hội Việt Nam từ trình độ nông nghiệp lạc hậu lên trình độ công nghiệp với các trình độ công nghệ ngày càng tiên tiến, hiện đại, văn minh.
d) Trách nhiệm của công dân đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
- Nhận thức đúng đắn về tính tất yếu khách quan và tác dụng to lớn của công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
- Lựa chọn ngành, mặt hàng có khả năng cạnh tranh cao, phù hợp với nhu cầu của thị trường.
- Ứng dụng thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại vào sản xuất.
- Học tập, nâng cao trình độ văn hóa, khoa học - công nghệ hiện đại.
>> Tham khảo: Tính tất yếu, khách quan của công nghiệp hóa hiện đại hóa ở Việt nam
2. Tại sao ở nước ta công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa?
A. Đó là nhu cầu của xã hội.
B. Công nghiệp hóa luôn gắn liền với hiện đại hóa.
C. Các nước trên thế giới đều thực hiện đồng thời hai quá trình này.
D. Nước ta thực hiện công nghiệp hóa muộn so với các nước khác.
Đáp án: D
Giải thích: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động kinh tế và quản lí kinh tế - xã hội từ sử dụng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến, hiện đại nhằm tạo ra năng suất lao động xã hội cao.
Công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa vì công nghiệp hóa biến đổi cơ bản lao động thủ công thành lao động sử dụng công nghệ tiên tiến hiện đại, còn quá trình ứng dụng và trang bị những thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến hiện đại vào quá trình sản xuất. Nếu dừng lại ở biến đổi phương tiện lao dộng thì công nghiệp hóa không có giá trị mà cần phải vận dụng sự biến đổi vào các ngành sản xuất, lưu thông, dịch vụ, quản lý thì sự công nghiệp hóa đó mới thật sự đúng nghĩa và đem lại lợi ích cho đất nước. Việc áp dụng công nghiệp hóa vào các mặt của đất nước ta gọi đó là hiện đại hóa, do đó công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa.
Ở nước ta, công nghiệp hóa gắn liền với hiện đại hóa bởi vì:
- Là quá trình biến một nước nông nghiệp lúa nước thành nước công nghiệp; trang bị kĩ thuật - công nghệ hiện đại, có khí hóa lên tự động hóa.
- Do yêu cầu phải rút ngắn khoảng cách tụt hậu về kinh tế so với các nước trong khi vực và trên thế giới. Nước ta bước vào công nghiệp hóa với điểm xuất phát thấp. Ở nước ta công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa vì nước ta thực hiện công nghiệp hóa muộn so với các nước khác. Vì vậy muốn rút ngắn khoảng cách lạc hậu so với các nước phát triển thì công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa. Sau hơn 30 năm đổi mới (1986 đến nay), cơ sở vật chất - kĩ thuật bước đầu được tăng cường.
- Xu hướng toàn cầu hóa mở ra cơ hội cho nước ta thực hiện mô hình công nghiệp hóa rút ngắn thời gian. Vì là thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) nên cần kết hợp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhằm tạo chất lượng tăng trưởng, chất lượng cạnh tranh và chất lượng hội nhập kinh tế quốc tế.
Do đó đáp án đúng cho câu hỏi ở nước ta công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa vì sao là đáp án D: ở nước ta công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa vì nước ta thực hiện công nghiệp hóa muộn so với các nước khác.
Trên đây là những nội dung Luật Minh Khuê cung cấp cho bạn nhằm trả lời câu hỏi Tại sao ở nước ta công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa?. Chúng tôi mong rằng bài viết này giúp bạn củng cố tốt kiến thức chương trình học Giáo dục công dân lớp 11. Trong quá trình tìm hiểu, nếu có thắc mắc hãy phản ánh trực tiếp với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời. Trân thành cảm ơn!
