Mục lục bài viết

Thưa luật sư, theo tôi được biết thì tại doanh nghiệp thì có thể thành lập công đoàn cơ sở hoặc thành lập cả tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở. Nhưng thực sự thực tế ở nhiều doanh nghiệp người lao động không mấy quan tâm tới vấn đề này. Vậy thì thực sự theo quy định của pháp luật nghĩa vụ thành lập công đoàn cơ sở hay thành lập tổ chức đại diện người lao động ở cơ sở thuộc về công ty hay là do người lao động thành lập? Việc có tổ chức công đoàn cơ sở tại công ty có ích lợi gì đối với người lao động? Công ty có nghĩa vụ vận động người lao động tham gia vào công đoàn cơ sở hay không? Ngoài ra mong được luật sư tư vấn cụ thể quy định pháp luật về vấn đề thu và chi tài chính của công đoàn cơ sở để tôi hiểu rõ hơn về hoạt động của nó. Rất mong nhận được phản hồi từ luật sư. Tôi xin cảm ơn!

Người hỏi: Ngọc Hoa - Bình Dương

 

Luật sư tư vấn:

1. Cơ sở pháp lý về công đoàn cơ sở

 

2. Thành lập công đoàn cơ sở có phải là nghĩa vụ của người sử dụng lao động?

Theo quy định tại Luật Công đoàn thì công đoàn được thành lập dựa trên cơ sở tự nguyện, tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ. Theo quy định tại Điều 170 Bộ luật lao động, người lao động có quyền trong việc thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn theo quy định của Luật công đoàn. Do vậy, về mặt nguyên tắc, việc thành lập Công đoàn cơ sở không phải là nghĩa vụ của người sử dụng lao động.

 

3. Công đoàn cơ sở có ích lợi gì?

Công đoàn cơ sở là một trong hai loại hình tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở được pháp luật lao động ghi nhận quyền thành lập dành cho người lao động, nhằm mục đích bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động trong quan hệ lao đọng thông qua thương lượng tập thể hoặc các hình thức khác theo quy định của pháp luật về lao động.

Việc thành lập Công đoàn cơ sở và hoạt động theo đúng mục đích thành lập nó đem lại những lợi ích nhất định không chỉ đối với người lao động mà còn cả đối với người sử dụng lao động. Đối với người lao động, Công đoàn cơ sở sẽ thực hiện vai trò đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên công đoàn và người lao động; tham gia thương lượng, ký kết và giám sát việc thực hiện thỏa ước lao động tập thể, thang lương, bảng lương, định mức lao động, quy chế trả lương, quy chế thưởng, nội quy lao động, quy chế dân chủ ở doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức. Đối với người sử dụng lao động thì Công đoàn cơ sở với tư cách đại điện tập thể người lao động sẽ tham gia vào quá trình xây dựng và ban hành các văn bản nội bộ của doanh nghiệp như nội quy lao động, thỏa ước lao động tập thể, thang lương, bảng lương, định mức lao động, quy chế thưởng, quy chế đánh giá mức độ hoàn thành công việc, quy chế dân chủ .... được thuận tiện và nhanh chóng hơn. Cùng với đó khi tiến hành xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động thì sự tham gia của tổ chức công đoàn cơ sở mà người lao động là thành viên là bắt buộc theo quy định của pháp luật lao động. Và việc này cũng giúp người sử dụng lao động minh bạch hóa quá trình xử lý kỷ luật của mình, với tư cách giám sát so công đoàn cơ sở cũng chính là chủ thể góp phần làm chứng cho việc tuân thủ đúng pháp luật lao động trong quá trình xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động trong trường hợp doanh nghiệp đối mặt với các rủi ro pháp lý.

Quyền và lợi ích của người lao động khi tham gia công đoàn

Một là, người lao động được nâng cao vai trò trong doanh nghiệp. Khi trở thành đoàn viên, người lao động sẽ có các quyền rất quan trọng đó là: (i) tham gia xây dựng, cho ý kiến, thông qua hoặc không thông qua các nội quy, quy chế của doanh nghiệp mà những văn bản này có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của tập thể người lao động; (ii) cho ý kiến, tham gia tổ chức, lãnh đạo về việc đình công tại doanh nghiệp.

Hai là, người lao động sẽ được Công đoàn cơ sở đứng ra bảo vệ và hỗ trợ khi quyền và lợi ích chính đáng bị xâm phạm. Theo quy định của Luật công đoàn thì khi người lao động bị xâm phạm quyền và lợi ích chính đáng thì sẽ được Công đoàn cơ sở hỗ trợ, tư vấn, trợ giúp pháp lý miến phí về pháp luật lao động và công đoàn đồng thời được Ban chấp hành công đoàn cơ sở đại diện tham gia tố tụng trong trường hợp giải quyết tranh chấp lao động.

Ba là, người lao động sẽ được Công đoàn cơ sở hỗ trợ về vật chất và tinh thần. Theo quy định của pháp luật công đoàn cụ thể tại khoản 1 Điều 21 Quyết định 1908/QĐ-TLĐ này 19/12/2016 thì Công đoàn cơ sở được sử dụng 60% tổng số thu đoàn phí công đoàn, kinh phí công đoàn phân phối cho công đoàn cơ sở là 72% (2022) kinh phí công đoàn do người người sử dụng lao động đóng và 100% các nguồn thu khác của công đoàn cơ sở để phát triển các hoạt động của công đoàn cơ sở và người lao động trong doanh nghiệp. Do đó khi trở thành đoàn viên công đoàn cơ sở, người lao động sẽ được công đoàn tổ chức hoạt động văn hoám thể thao, du lịch, tổ chức hoạt động về giới và bình đẳng giới, thăm hỏi, trợ cấp cho đoàn viên công đoàn và người lao động khi ốm đau, thai sản, hoạn nạn khó khăn, động viên khaen thưởng người lao động, con của người lao động có thành tích trong học tập, công tác... Các hoạt động tuy không lớn lao những lại có giá trị về mặt tinh thần và phần nào vật chất rất ý nghĩa đối với người lao động, những điều này thực sự sẽ góp phần xây dựng hài hòa mối quan hệ lao động trong đơn vị.

Bốn là, Công đoàn cơ sở là điểm cân bằng lợi ích và vị thế người lao động và người sử dụng lao động. Nói như vậy là vì khi tham gia phát triển tổ chức công đoàn thì người lao động sẽ tham gia đấu tranh dưới tư cách là một tập thể, không đơn lẻ và riêng rẽ nữa.

Bởi những lợi ích đó nên việc tổ chức và tham gia công đoàn cơ sở thực sự quyền của người lao động nên tận dụng.

 

4. Công ty có bắt buộc vận động người lao động tham gia công đoàn cơ sở?

Như phần trên đã trinh bày, công đoàn cơ sở đóng vai trờ là tổ chức đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên công đoàn và người lao động, đại diện người lao động tham gia vào nhiều hoạt động xây dựng các văn bản nội bộ phục vụ hoạt động của doanh nghiệp và hợp tác với doanh nghiệp xây dựng mối quan hê lao động hài hòa, ổn định tại doanh nghiệp. Nhưng có một thực tế là, người lao động lại có tư duy là chỉ có ở những công ty lớn, quy mô sử dụng người lao động lớn thì mới cần thành lập công đoàn cơ sở và cũng mới nên tham gia công đoàn cơ sở và mấu chốt của thực tiễn này xuất phát từ việc họ chưa thấy rõ những lợi ích quan trọng từ việc trở thành đoàn viên của công đoàn cơ sở. Nguyên nhân có thể họ chưa thấy được hoạt động hiệu quả của công đoàn cơ sở và họ cho rằng do được người sử dụng lao động trả lương nên phần nào sẽ bị chi phối bởi người sử dụng lao động sẽ không thể nào bảo đảm là bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình nên không suy nghĩ tới việc tham gia, hoặc nghĩ rằng không tham gia cho đỡ phiền.

Tư duy của người lao động là vậy, song đối với người sử dụng lao động thì khác, với tư cách là người sử dụng lao động chắc chắn sẽ hiểu rõ hơn vai trò cũng như lọi ích mà một công đoàn cơ sở mang lại cho cả mình và người lao động thì thực tế để mối quan hệ lao động tại đơn vị được xây dựng và phát triển hài hòa, ổn định, dung hòa về quyền và lợi ích thì người sử dụng lao động cũng nên thực hiện công tác vận động người lao động tham gia công đoàn cơ sở tuy rằng pháp luật không quy định. 

 

5. Vấn đề về tài chính thu chi của Công đoàn cơ sở

Về tài chính công đoàn

Điều 26 Luật công đoàn quy định tài chính công đoàn gồm các nguồn thu sau đây: 

- Đoàn phí công đoàn do đoàn viên công đoàn đóng theo quy định của Điều lệ Công đoàn Việt Nam;

- Kinh phí công đoàn do cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp đóng bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động (xem chi tiết tại Điều 4, Điều 5, Điều 6, Điều 7 Nghị định 191/2013/NĐ-CP)

- Ngân sách nhà nước cấp hỗ trợ;

- Nguồn thu khác từ hoạt động văn hóa, thể thao, hoạt động kinh tế của Công đoàn; từ đề án, dự án do Nhà nước giao; từ viện trợ, tài trợ của tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài.

Về sử dụng tài chính công đoàn

Tài chính công đoàn được sử dụng phục vụ các hoạt động công đoàn như đã trình bày ở mục 4 nêu trên theo quy định tại Quyết định 1908/QĐ-TLĐ ngày 19/12/2016. Khoản tài chính này sẽ được sử dụng cho hoạt động thực hiện quyền, trách nhiệm của Công đoàn và duy trì hoạt động của hệ thống công đoàn bao gồm các nhiệm vụ quy định tại khoản 2 Điều 27 Luật Công đoàn: tuyên truyền, phổ biến, giáo dục đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp cho người lao động; Tổ chức hoạt động đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động; ... Tổ chức hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch cho người lao động; Tổ chức thăm hỏi, trợ cấp cho đoàn viên công đoàn và người lao động khi ốm đau, thai sản, hoạn nạn khó khăn, tổ chức hoạt động chăm lo khác cho người lao động...

Mọi vướng mắc pháp lý, hãy gọi ngay: 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật lao động trực tuyến.