1. Định nghĩa về thiên đường thuế

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) xác định ba yếu tố quan trọng trong việc xem xét liệu một khu vực là một thiên đường thuế:

1) Không đánh thuế hoặc thuế gần như bằng không. Thiên đường thuế biến nó thành nơi để những người không cư trú ở đó tránh khỏi phải đóng thuế cao ở nơi họ ở hay kinh doanh.

2) Bảo vệ thông tin tài chính cá nhân. Thiên đường thuế thường có luật hoặc thủ tục hành chính, theo đó các doanh nghiệp và các cá nhân có thể hưởng lợi từ các quy định chặt chẽ và các bảo vệ khác chống lại sự giám sát của cơ quan thuế vụ nước ngoài. Điều này ngăn cản sự truyền thông tin về người nộp thuế đang được hưởng lợi từ khu vực thuế thấp.

3) Thiếu minh bạch. Một sự thiếu minh bạch trong hoạt động của các quy định pháp lý, luật pháp hoặc hành chính là một yếu tố được sử dụng để xác định nơi ẩn trú thuế. OECD cho là, luật phải được áp dụng một cách công khai và nhất quán, và phải có những thông tin cần thiết cho cơ quan thuế vụ nước ngoài để xác định tình trạng của người nộp thuế. Thiếu minh bạch trong một nước có thể làm cho các cơ quan thuế vụ khác gặp khó khăn hoặc không thể áp dụng pháp luật một cách hiệu quả. 'Phán quyết bí mật', mức thuế có thể thương lượng được, hoặc các thực hành khác mà không áp dụng luật pháp một cách công khai và kiên định (trước sau như một) luôn là những ví dụ về sự thiếu minh bạch. Giám sát pháp luật chỉ có giới hạn hoặc thiếu sự tiếp cận pháp lý hồ sơ tài chính của chính phủ được xem là các yếu tố góp phần.

Hầu hết những nơi này coi việc đăng ký công ty trên lãnh thổ của họ là một nguồn thu nhập bằng việc thu phí đăng ký (lần đầu và hàng năm), tạo công ăn việc làm cho các luật sư và các công ty làm dịch vụ đăng ký công ty, dịch vụ công ty (corporate services), cho việc dùng trụ sở đăng ký, lưu giữ hồ sơ gốc của công ty (như ở Cayman Islands là bắt buộc), báo cáo hoạt động hàng năm và thậm chí “cho thuê” thành viên hội đồng quản trị (director).

2. Lợi ích của thiên đường thuế mang lại

Đối với chính các thiên đường thuế

Các thiên đường thuế được hưởng lợi từ nguồn vốn mà họ thu hút được vào nền kinh tế. Tiền liên tục đổ vào các thiên đường thuế từ các cá nhân và doanh nghiệp nước ngoài qua các tài khoản thiết lập tại ngân hàng, tổ chức tài chính và các phương thức đầu tư khác. Ngoài ra còn là các khoản phí cố định mà các doanh nghiệp muốn đặt trụ sở tại thiên đường thuế phải nộp.

Chính những điều này đã giúp cho các thiên đường thuế có được những nguồn tài chính khổng lồ để hoạt động kinh trong trong nước và đầu tư nước ngoài. Ngoài ra còn thu hút được nguồn vốn đầu tư khổng lồ, khoa học kỹ thuật mà các doanh nghiệp đem vào đầu tư, giải quyết được tình trạng lao động, việc làm và giúp các quốc gia này nhanh chóng phát triển kinh tế, thâm chí nhiều quốc gia hay vùng lãnh thổ còn trở thành những trung tâm tài chính lớn nhất thế giới.

Đối với các cá nhân và công ty

Họ có thể hưởng lợi từ mức thuế thu nhập thấp hoặc bằng tại những nước mà các kẽ hở, ưu đãi hoặc các cân nhắc về đặc biệt khác về thuế được cho phép.

Ngoài ra, các doanh nghiệp còn có khả năng được hưởng lợi trong hoạt động tín dụng đối với các thiên đường thuế. Ví dụ, các doanh nghiệp lớn tại Mỹ có thể đạt được vốn vay rẻ khi đi vay tại thị trường quốc tế, hơn là khi vay vốn tại thị trường trong nước. 

Một số các doanh nghiệp nổi tiếng có các quĩ sở hữu tại thiên đường thuế bao gồm: Apple, Microsoft, Alphabet, Cisco, và Oracle.

3. Những thiên đường thuế nổi tiếng hiện nay

Thiên đường thuế ở đâu?

Những quốc gia, bang hay vùng lãnh thổ mà Hồ sơ Panama đề cập đến thường được coi là các “Thiên đường thuế”. Tuy nhiên, “Thiên đường thuế” không chỉ ở các đảo quốc xa xôi có chế độ tự trị (autonomy territories) như Bermuda, British Virgin Island (BVI), Cayman Islands, hay Hong Kong và Macau, mà nằm ngay ở các nước phát triển như bang Delaware và Puerto Rico (Hoa Kỳ), Jersey và Isle of Man (Vương Quốc Anh), Thụy Sỹ, Hà Lan và Luxembuourg. Ngay cả Singapore cũng được xếp vào nhóm này.

Tùy theo cách nhìn khác nhau mà hiện nay trên thế giới có khoảng 50 quốc gia (1), bang hoặc vùng lãnh thổ được coi là “Thiên đường Thuế”.

Đây là những nơi không đánh thuế, hay đánh thuế rất thấp đối với các công ty chỉ có đăng ký hoạt động tại đây, mà không hoặc hầu như không có hoạt động kinh doanh và nguồn thu nhập từ chính nơi đó hoặc theo các điều kiện cụ thể khác mà các công ty có thể vận dụng để hưởng lợi nhiều nhất từ việc giảm số thuế phải nộp.

Những thiên đường thuế nổi tiếng nhất hiện nay

Bermuda

Bermuda tính thuế suất thuế doanh nghiệp bằng 0%, cũng như không có thuế suất thuế thu nhập cá nhân. Vì không tính thuế doanh nghiệp, các công ty đa quốc gia của Mỹ đã kiếm được rất nhiều tiền ở Bermuda, đáng lưu ý là lợi nhuận đạt 80 tỷ USD vào năm 2012. Số tiền này vượt quá tổng lợi nhuận của họ được báo cáo ở các nước Nhật Bản, Trung Quốc, Pháp và Đức kết hợp lại.

Hà Lan

Thiên đường thuế nổi tiếng nhất đối với các công ty trong Fortune 500 là Hà Lan, với hơn một nửa cho biết có ít nhất một chi nhánh ở đó.

Chính phủ các quốc gia thường sử dụng các biện pháp khuyến khích về thuế để thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào đất nước của họ. Tuy nhiên, những biện pháp khuyến khích về thuế quá thường xuyên không mang lại hiệu quả, và tốn kém.

Tại Hà Lan, một ưu đãi thuế như vậy sẽ cần 1,2 tỷ euro vào năm 2016, tương đương với 7,6 % số tiền mà Hà Lan nhận được từ thuế công ty.

Luxembourg

Danh tiếng thiên đường thuế của Luxembourg bắt nguồn từ những quy định thân thiện với doanh nghiệp, cho phép các công ty quốc tế tham gia vào công ty nội địa và tránh được hàng tỷ hóa đơn thuế.Giống như Hà Lan, Luxembourg là một trong ba quốc gia đến từ liên minh Benelux, cũng nổi tiếng là những thiên đường thuế.

Những đặc điểm của thuế “thân thiện” gồm ưu đãi về thuế, không khấu trừ thuế và bằng chứng về sự thay đổi lợi nhuận quy mô lớn.

Quần đảo Cayman

Theo bà Stanger, Caymans là một lãnh thổ nước ngoài của Anh và các quốc gia khác có luật cho phép một công ty được thành lập và giữ lại tài sản mà không phải đóng thuế."Quần đảo Cayman có thể là ‘lỗ hổng thuế lớn nhất’ cho các cá nhân cũng như các tập đoàn đa quốc gia”, ông Crystal Stranger, Giám đốc hoạt động thuế tại công ty 1st Tax, Los Angeles cho biết.

"Khi được tổ chức vì mục đích kinh doanh, điều này hoàn toàn hợp pháp và không phải là một chiến lược tránh thuế”, bà nói.

Lợi ích về thuế có thể đáng giá đối với nhiều doanh nghiệp ở Mỹ và trên thế giới có tài sản ở Cayman. Theo báo cáo của Citizens for Tax Justice, năm 2012, các công ty đa quốc gia của Mỹ đã báo cáo lợi nhuận 46 tỷ USD từ các công ty con có trụ sở tại Quần đảo Cayman. So với tổng sản phẩm quốc nội chỉ đạt 3 tỷ USD của vùng lãnh thổ này.

Singapore

Như Hà Lan và Luxembourg, Singapore thực sự có thuế suất thuế thu nhập danh nghĩa "hợp lý". Tuy nhiên, giống như các quốc gia khác, Singapore vẫn tìm ra cách để trở thành một trong những thiên đường thuế hàng đầu trên thế giới.

Singapore tránh được các mức thuế doanh nghiệp "hợp lý" thông qua các biện pháp khuyến khích về thuế, thuế nhà thầu.

Quần đảo Eo biển (Channel Islands)

Nằm giữa Anh và Pháp, Quần đảo Eo biển có hàng trăm công ty con quốc tế. Ví dụ, tính riêng Morgan Stanley đã có 33 chi nhánh tại quần đảo này một báo cáo của Citizens for Tax Justice cho biết.

Đảo Man

Đảo Man không có thuế thu nhập về vốn, thuế doanh thu hoặc thuế chuyển nhượng vốn. Hòn đảo nằm giữa Anh và Ireland cũng có thuế thu nhập thấp, với mức cao nhất là 20%.

Đảo Man cũng cung cấp những lợi ích tốt nhất đối với lương hưu.

"Nhiều công ty quốc tế xây dựng kế hoạch lương hưu cho nhân viên tại các tài khoản ở đảo Man do sự bảo vệ tài sản và khả năng nhận được hưởng phúc lời từ 50 tuổi trở đi”, ông Stranger nói.

Tuy nhiên, chỉ các tài khoản lương hưu do công ty tài trợ mới được hưởng lợi từ luật thuế lỏng lẻo này, vì các quỹ tương hỗ quốc tế cá nhân bị đánh thuế rất nặng nề theo luật thuế của Mỹ.

4. “Thiên đường thuế” hoạt động như thế nào?

Chia sẻ cụ thể hơn về hình thức hoạt động của các thiên đường thuế và cách thức “trốn thuế” của các doanh nghiệp qua các thiên đường này, đại diện Oxfam bà Susana Ruiz Rodríguez cho biết: Vụ hồ sơ Panama đã tiết lộ nhiều thông tin quan trọng. Ví dụ như một công ty ở Panama, cứ 10 phút lại thành lập một công ty ở nước ngoài. Hay quần đảo Cayman, có chưa tới 7.000 người dân vậy mà thu hút FDI lớn gấp 3 lần Trung Quốc có số dân là 2 tỷ người.

Thực tế những công ty “ảo” (offshone) được thành lập tại Panama chỉ là những hòm thư rất nhỏ, và chỉ tốn khoảng 79 USD để thành lập một công ty kiểu này.

Trên thế giới rất nhiều các thiên đường thuế, phân bổ ở khắp các nơi, tuy nhiên châu Á được đánh giá là nơi có dòng chảy tài chính phi pháp cao nhất thế giới. Dòng tiền này thì châu Á chảy tới các thiên đường thuế trên khắp thế giới. Trong số dòng tài chính phi pháp này 65% là đến từ doanh nghiệp, 30% là phạm tội và 5% là tham nhũng.

Các doanh nghiệp nước ngoài có đủ các chiêu trò để trốn thuế qua các thiên đường thuế và chúng ngày càng tinh vi hơn. Vụ việc được khui ra mới đây năm 2014 về thiên đường thuế luxemburg, Thụy Sỹ cũng từng gây chấn động thế giới. Nó được phát hiện khi người ta lần theo đường đi của một quả chuối từ Ecuador sang Anh, người ta đặt câu hỏi tại sao một quá chuổi ở Ecuador giá rẻ mạt mà sang Anh giá của nó lại đắt đỏ như vậy? Cuối cùng phát hiện ra rằng những quả chuối này đã phải đi qua rất nhiều thiên đường thuế, đội giá lên rất lớn, ví như quả chuối được mua ở Ecuador chỉ một đồng, khi qua các thiên đường thuế nó thành 100 đồng và tới Anh thì giá của nó là 101 đồng.

Theo bà Susana phân tích, việc chuyển giá này gây bất lợi cả cho người sản xuất ở Ecuador và người tiêu dùng ở Anh, chỉ có doanh nghiệp ở giữa là hưởng lợi. Họ thu lợi 99 đồng khi thực hiện các thao tác “ảo” ở các thiên đường thuế mà không phải mất một xu tiền thuế nào.
50% vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam là qua những “thiên đường thuế”.

Việt Nam luôn nỗ lực thu hút FDI, trải thảm đỏ để mời các doanh nghiệp nước ngoài, tuy nhiên, chúng ta có thực sự được hưởng lợi tiền thuế đúng với lợi nhuận mà các doanh nghiệp FDI này tạo ra? 

Theo nghiên cứu của Oxfam thì hiện nay 50% vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam là qua những thiên đường thuế, trong đó có một số địa danh đầu tư lớn nhất vào Việt Nam như Hồng Kông (Trung Quốc), Singapore, quần đảo British Virgin... đều có những thiên đường thuế. Theo phân tích của bà Susana thì điều đó có nghĩa là chúng ta gần như “chẳng được gì” trong số lợi nhuận của các doanh nghiệp FDI.

Phân tích giải pháp cho tình trạng này, bà Susana cho biết: Các nước hoàn toàn có thể đưa ra những rào cản cần thiết với những địa danh đã có “tiếng xấu” là thiên đường thuế. Cụ thể, chúng ta cần đưa vào luật của quốc gia, yêu cầu các doanh nghiệp FDI khai báo cụ thể về các công ty con, hoạt động cụ thể để kiểm soát trước khi cho họ vào đầu tư.

“Panama sau khi bị lộ hồ sơ mật đã là có một cái danh rất xấu, nên các quốc gia hoàn toàn có thể dùng lệnh cấm vận với những khoản tiền đi qua quốc gia này”, bà Susana lưu ý.

Trích từ: Nguyễn Thoan / Bizlive Chuyên trang Tiêu dùng - Báo Kinh tế & Đô thị điện tử

MK LAW FIRM: Bài viết được đăng tải nhằm mục đích giáo dục, phổ biến, tuyên truyền pháp luật và chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước không nhằm mục đích thương mại. Thông tin nêu trên chỉ có giá trị tham khảo vì vậy Quý khách khi đọc thông tin này cần tham khảo ý kiến luật sư, chuyên gia tư vấn trước khi áp dụng vào thực tế.)

Trên đây là nội dung Luật Minh Khuê đã sưu tầm và biên soạn. Trường hợp trong nội dung tư vấn có điều gì gây nhầm lẫn, chưa rõ ràng hoặc thông tin nêu trong nội dung tư vấn khiến quý khách chưa hiểu hết vấn đề hoặc/ và có sự vướng ngại, thắc mắc, chúng tôi rất mong nhận được ý kiến phản hồi của quý khách hàng. Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài gọi số: 1900.6162 hoặc liên hệ văn phòng để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật Doanh nghiệp - Công ty luật Minh Khuê