1. Vitamin PP là gì?
Vitamin PP hay nicotinamide là 1 dạng của vitamin B3 - thuộc nhóm 8 loại vitamin B quan trọng cần thiết cho sự phát triển của cơ thể. Vitamin B3 có nhiệm vụ chuyển hóa thức ăn thành năng lượng cung cấp cho hoạt động sống của các cơ quan và tế bào, tham gia vào những phản ứng hóa học quan trọng. Vì B3 rất dễ tan trong nước nên không dự trữ được trong cơ thể, vì vậy bạn cần nạp vitamin B3 thường xuyên hàng ngày
Trước đây người ta dùng từ vitamin PP để gọi vitamin B3, trong đó PP là viết tắt của cụm từ pellagra-prevention (phòng ngừa căn bệnh Pellagra). Nguyên nhân dẫn đến bệnh Pellagra là do sự thiếu hụt tryptophan và vitamin B3 với 4 dấu hiệu đặc trưng đó là viêm da - tiêu chảy- sa sút trí tuệ và tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Bệnh này rất hiếm khi xảy ra tại các quốc gia phát triển như châu Âu và Bắc Mỹ nhưng lại khá phổ biến ở các nước đang phát triển.
Vitamin B3 thường tồn tại dưới dạng vitamin PP có trong thịt động vật và gia cầm, và một dạng khác của vitamin B3 là axit nicotinic được tìm thấy trong thực vật như các loại rau xanh, hạt và quả hạch. Một số sản phẩm ngũ cốc cũng là nguồn cung cấp vitamin PP dồi dào.
Cả axit nicotinic và vitamin PP đều có tác dụng điều trị bệnh Pellagra nhưng vitamin PP được dùng nhiều hơn do ít có tác dụng phụ hơn so với axit nicotinic.
Vitamin PP có vai trò sống còn trong các phản ứng chuyển hóa như: hô hấp tế bào, phân giải glycogen, chuyển hóa lipid. Vì vậy, nếu thiếu vitamin PP sẽ gây ra nhiều rối loạn với các biểu hiện như: chán ăn, suy nhược cơ thể, dễ bị kích thích, viêm lưỡi, viêm miệng, viêm da, đặc biệt là các vùng da hở ở như chân, tay; tiêu chảy, rối loạn tâm thần (trong bệnh Pellagra mức độ nặng).
Hậu quả của thiếu Vitamin PP: khi khẩu phần ăn bị thiếu hụt (ngũ cốc, chế độ ăn thiếu protein có thể dẫn đến thiếu hụt vitamin PP trong cơ thể) hay trong các trường hợp tăng nhu cầu về vitamin PP như: Bệnh cường tuyến giáp, đái tháo đường, xơ gan, trong thời gian mang thai và cho con bú... có thể cần thiết phải bổ sung nicotinamid.
Bên cạnh đó người mắc bệnh pellagra (bệnh này có nguyên nhân do thiếu vitamin PP như khẩu phần ăn không đủ, do điều trị bằng thuốc chống lao isoniazid, hoặc do giảm chuyển hóa tryptophan thành acid nicotinic trong bệnh Hartnup, hoặc do u ác tính)... cần phải dùng vitamin PP để điều trị.
2. Thiếu vitamin PP gây ra bệnh gì và dấu hiệu nhận biết
Việc thiếu hụt vitamin B3 (vitamin PP), hay chất niacin sẽ gây ra bệnh Pellagra. Tình trạng bệnh đặc trưng bao gồm sa sút trí tuệ, tiêu chảy và viêm da. Căn bệnh này có thể điều trị được. Tuy nhiên, nó khá nguy hiểm, nếu không được điều trị, bệnh nhân có thể tử vong.
Dấu hiệu nhận biết bệnh Pellagra
Biểu hiện lâm sàng
Các triệu chứng chính của bệnh Pellagra là viêm da, sa sút trí tuệ và tiêu chảy. Nguyên nhân của tình trạng này là do sự ảnh hưởng của việc thiếu hụt niacin. Các tế bào ở hệ tiêu hóa và da có tốc độ thay thế tế bào chết nhanh hơn, do đó nhu cầu vitamin B3 cũng cao hơn. Vì vậy, khi cơ thể thiếu hụt niacin, các triệu chứng ở các cơ quan này xuất hiện trước.
- Các biểu hiện về tiêu hoá là triệu chứng tiền triệu hay gặp nhất trước khi xuất hiện các biểu hiện bệnh da. Bệnh nhân có thể có các biểu hiện tối loạn tiêu hoá, chán ăn, ỉa chảy…
- Tổn thương da xuất hiện về mùa hè, sau đó có những đợt vượng bệnh hoặc tái phát theo mùa.
- Các thay đổi về da là các biểu hiện đặc trưng nhất của bệnh, vị trí hay gặp là vùng tiếp xúc với ánh nắng hoặc vùng cọ xát nhiều.
- Biểu hiện ban đầu thường là ban đỏ ở vùng mu tay kèm theo ngứa và cảm giác dát bỏng, tổn thương đối xứng và da hơi phù nề nhẹ. Trong một số bệnh nhân, mụn nước xuất hiện sau vài ngày bị ban đỏ, các tổn thương liên kết với nhau thành bọng nước rồi vỡ ra. Trong một số trường hợp khác xuất hiện các vẩy da khô màu nâu.
- Giai đoạn thứ 2, tổn thương da trở nên cứng, khô ráp, dễ vỡ màu hơi nâu. Thượng bì các ngón tay dày và các nếp gấp bị xoá. Xuất hiện các vết nức đau ở lòng bàn tay và ngón tay.
Khi giai đoạn nặng kéo dài, da bệnh nhân trở nên cứng hơn, khô hơn, dễ vỡ hơn và trên da phủ một lớp vẩy màu hơi đen do xuất huyết.
- Vị trí tổn thương hay gặp là ở mặt, cổ, mu của tay và chân. Các vị trí khác thường hiếm gặp hơn. Mu tay là vị trí hay gặp nhất; tổn thương có thể lan lên cẳng tay và tạo hình ảnh giống như “găng tay” trong bệnh pellagra. Đáng chú ý là hình thành đường phân cách đối xứng và rõ rằng với vùng da lành. Ở chân, tổn thương từ mu chân đến phía dưới cẳng chân, vùng gót thường không bị tổn thương. Phía trước, tổn thương lan tới ngón chân hoặc mu của ngón chân cái. Phái trước và sau của cẳng chân cũng có thể bị tổn thương, hình ảnh đi “ủng”. Ở mặt tổn thương đối xứng. Tổn thương lan từ bờ bên mũi ra toàn bộ mũi, trán, má, cằm, môi và hiếm khi lan lên mi mắt và tai. Có thể gặp hình “cánh bướm” giống như trong bệnh lupus đỏ hệ thống. Trên trán luôn có bờ hẹp da lành giữa vùng ban đỏ và tóc. Mặt thường chỉ bị tổn thương nhẹ. Tổn thương ở mặt không bao giờ xuất hiện đơn độc thường kèm với các tổn thương ở tay hoặc nơi khác. Vị trí hay bị khác là vùng vai, khuỷu, cánh tay và đầu gối.
- Bệnh có thể gây biểu hiện viêm âm hộ âm đạo được gọi là viêm âm hộ âm đạo pellagra và tổn thương vùng quanh hậu môn và bìu.
- Tổn thương lành thường theo kiểu ly tâm, với đường ranh giới vùng bị viêm và vùng trung tâm đã bong vẩy.
- Rối loạn tâm thần: Mệt mỏi về tinh thần, thể chất, chóng mặt, đau các dây thần kinh, rối loạn thị giác, nhìn không rõ, vẻ mặt lạnh nhạt, giảm trí nhớ hay buồn vô cớ, thiểu năng tinh thần
- Tam chứng Pellagra nếu những triệu chứng càng trầm trọng bệnh càng nặng, bệnh nhân có thể giảm thân nhiệt toàn thân, liệt và trầm cảm Pellagra. Có khi bệnh nhân sốt cao làm cơ thể suy sụp có thể dẫn đến tử vong.
Các biểu hiện lâm sàng không điển hình
Hồng ban dạng Pellagra: Triệu chứng da là chủ yếu kèm theo ít triệu chứng về tiêu hoá và thần kinh. Tiến triển lành tính thường gặp ở người già yếu. Thể này có thể chuyển sang bệnh Pellagra thực sự
Thể không rõ rệt: Thường gặp ở trẻ em thiếu sinh tố hoặc phụ nữ có thai hoặc thiểu năng chức năng gan, rối loạn tiêu hoá. Một số trường hợp xuất hiện sau những sang chấn tinh thần, sau mổ.
3. Điều trị bệnh Pellagra như thế nào?
Đối với bệnh Pellagra nguyên phát, hướng điều trị là thay đổi sang chế độ ăn giàu niacin hoặc sử dụng viên bổ sung niacin. Vitamin bổ sung cũng có thể được dùng dưới dạng tiêm truyền tĩnh mạch.
Nếu được điều trị sớm, bệnh nhân thường phục hồi rất nhanh chóng, chỉ trong vòng vài ngày. Tình trạng viêm da có thể cải thiện dần trong vài tháng. Tuy nhiên, nếu không điều trị, bệnh có thể gây tử vong sau khi diễn tiến khoảng 4 đến 5 năm.
Phương pháp điều trị của Pellagra thứ phát tập trung vào bệnh lý nền. Giải quyết được nguyên nhân gây giảm hấp thu niacin sẽ giúp khỏi bệnh. Việc kết hợp điều trị bổ sung niacin cũng có thể có ích trong một số trường hợp.
Chế độ sinh hoạt phù hợp cho bệnh viêm da Pellagra:
- Nên ăn các loại ngũ cốc khác nhau tránh chỉ ăn hai loại ngũ cốc là ngô và lúa miến đơn thuần
- Chế độ ăn nên kèm theo thịt cá và các chất có nhiều vitamin nhất là vitamin nhóm B để phục hồi sức khỏe
- Nên kiểm tra sức khỏe thường xuyên, phát hiện một số bệnh có liên quan.
- Không uống nhiều rượu bia
- Bảo vệ và bôi kem chống nắng trước khi ra ngoài trời.
Lưu ý rằng, đối với tổn thương da, bệnh nhân cần giữ ẩm nơi phát ban thật tốt và sử dụng kem chống nắng.
Bệnh Pellagra là bệnh lý gây ra do thiếu hụt vitamin B3 hay chất niacin. Nguyên nhân có thể là do vấn đề dinh dưỡng hoặc bất thường gây giảm hấp thu niacin. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây tử vong.
Xem thêm: Một số triệu chứng thiếu vitamin B
