1. Những điểm mới của dự thảo Luật Căn cước
Dự thảo Luật Căn cước, một trong những dự án luật quan trọng, được xem xét bởi Quốc hội tại kỳ họp thứ 5 vào tháng 5/2023, với kế hoạch dự kiến thông qua tại kỳ họp thứ 6 vào tháng 10/2023. Dự luật này nhằm đáp ứng các yêu cầu và nhiệm vụ liên quan đến việc áp dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Nó cũng hướng đến việc tận dụng giá trị và tiện ích của thẻ căn cước công dân để phục vụ việc phát triển ứng dụng dữ liệu dân cư và định danh điện tử, góp phần vào cuộc chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022-2025 và tầm nhìn đến năm 2030.
Dự thảo luật đề xuất bốn nhóm chính sách, bao gồm:
- Sửa đổi và bổ sung một số trường thông tin của công dân trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và Cơ sở dữ liệu căn cước công dân. Dự án Luật Căn cước định rõ rằng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư sẽ chứa 24 nhóm thông tin về công dân, trong đó bao gồm 04 nhóm thông tin bắt buộc để xác định số định danh cá nhân và 19 nhóm thông tin khác để đáp ứng các yêu cầu đa dạng của cơ quan chính phủ và người dân. Những thông tin này sẽ hỗ trợ quá trình xác minh danh tính và thực hiện các giao dịch điện tử một cách tiện lợi và an toàn hơn.
- Điều chỉnh về căn cước điện tử, một loại căn cước được lưu trữ trên thiết bị di động hoặc thiết bị khác có kết nối internet của công dân. Căn cước điện tử được công nhận pháp lý và có thể sử dụng để xác minh danh tính, quyền lợi và nghĩa vụ của công dân trong các giao dịch điện tử. Phát triển căn cước điện tử sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng thẻ căn cước công dân, giảm chi phí in ấn và bảo quản thẻ.
- Quy định về việc cấp giấy chứng nhận căn cước cho người gốc Việt Nam đang sinh sống tại Việt Nam, nhưng chưa rõ quốc tịch của họ. Đây là một nhóm đối tượng được công nhận là người Việt Nam và được hưởng các quyền lợi của công dân theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, với một số lý do, họ chưa thể xác định được quốc tịch của họ. Việc cấp giấy chứng nhận căn cước cho nhóm này sẽ giúp quản lý dân cư và bảo vệ quyền lợi của họ một cách hiệu quả hơn.
- Loại bỏ dấu vân tay của công dân khi cấp căn cước và giảm bớt một số thông tin không cần thiết trên thẻ căn cước. Thay vào đó, dự thảo luật đề xuất sử dụng mã QR để liên kết với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, loại bỏ các thông tin không cần thiết như số thẻ căn cước, dòng chữ "căn cước công dân," quê quán, nơi thường trú, và chữ ký của người cấp thẻ, thay bằng số định danh cá nhân, nơi đăng ký khai sinh, nơi đăng ký hộ khẩu thường trú và mã QR. Những thay đổi này nhằm mục tiêu tối ưu hóa thiết kế và tăng cường bảo mật của thẻ căn cước.
2. Thông tin không được thể hiện trên căn cước công dân theo Dự thảo Luật?
Hiện tại, các thông tin được in trên thẻ căn cước công dân được quy định tại Khoản 1, Điều 18 của Luật Căn cước công dân năm 2014 gồm:
- Trên mặt trước thẻ, có hình Quốc huy của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, dòng chữ "Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Độc lập - Tự do - Hạnh phúc," dòng chữ "Căn cước công dân," ảnh, số thẻ Căn cước công dân, họ, chữ đệm và tên khai sinh, ngày, tháng, năm sinh, giới tính, quốc tịch, quê quán, nơi thường trú, ngày, tháng, năm hết hạn.
- Trên mặt sau thẻ, có một phần lưu trữ thông tin được mã hóa, thông tin về vân tay và các đặc điểm nhận dạng của người được cấp thẻ, ngày, tháng, năm cấp thẻ, họ, chữ đệm và tên, chức danh, chữ ký của người cấp thẻ và dấu có hình Quốc huy của cơ quan cấp thẻ.
Theo Điều 19 trong Dự thảo 2 Luật Căn cước công dân sửa đổi, thì trên thẻ căn cước sẽ có các thông tin sau:
- Hình Quốc huy của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
- Dòng chữ "Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Độc lập - Tự do - Hạnh phúc."
- Dòng chữ "Căn cước công dân."
- Ảnh khuôn mặt.
- Số định danh cá nhân.
- Họ, chữ đệm và tên khai sinh.
- Ngày, tháng, năm sinh.
- Giới tính.
- Nơi đăng ký khai sinh.
- Quốc tịch.
- Nơi cư trú.
- Ngày, tháng, năm cấp thẻ và ngày, tháng, năm hết hạn.
- Dòng chữ "Nơi cấp: Bộ Công an".
Như vậy, so với Luật Căn cước công dân năm 2014, Dự thảo Luật Căn cước công dân (sửa đổi) đề xuất trên thẻ căn cước loại bỏ thông tin về vân tay và đặc điểm nhận dạng, thay thế thông tin về quê quán thành nơi đăng ký khai sinh và thay thông tin về nơi thường trú thành nơi cư trú. Thay vào đó, những thông tin này sẽ được tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và Cơ sở dữ liệu căn cước.
Theo Dự thảo Luật Căn cước công dân (sửa đổi), Bộ Công an đề xuất loại bỏ việc sử dụng vân tay và thông tin "quê quán" trên thẻ căn cước công dân (CCCD). Hơn nữa, Dự thảo đề xuất sửa đổi tên gọi từ "thẻ căn cước công dân" thành "thẻ căn cước," và bổ sung thông tin "nơi đăng ký khai sinh." Tuy nhiên, điều này đã khiến nhiều người lo ngại về sự khó khăn trong việc sử dụng thẻ và có thể đòi hỏi người dân phải thực hiện thủ tục đổi thẻ một lần nữa, tương tự như việc đã từng xảy ra khi thẻ không gắn chip được chuyển sang thẻ gắn chip. Các sự thay đổi liên tục này làm cho người dân phải tốn thời gian và công sức cho việc thay đổi các tài liệu cá nhân.
Hơn nữa, đã có trước đó những trường hợp cần phải xin Giấy xác nhận cư trú sau khi không còn sử dụng hộ khẩu giấy hoặc Giấy xác nhận sau khi bỏ Chứng minh nhân dân 9 số. Do đó, cơ quan chức năng cần thúc đẩy việc thông tin tuyên truyền và cam kết rằng sau khi Luật Căn cước công dân được sửa đổi, sẽ không có thêm các vướng mắc phát sinh. Theo Bộ Công an, mặc dù việc loại bỏ vân tay và thông tin đặc điểm nhận dạng trên thẻ CCCD đã được đề xuất, nhưng những thông tin này vẫn sẽ được quản lý trong bộ phận lưu trữ thông tin được mã hóa của thẻ CCCD có gắn chip điện tử. Mục tiêu của việc loại bỏ vân tay và thông tin này là để đảm bảo tính riêng tư của công dân trong quá trình sử dụng thẻ.
3. Ý nghĩa của việc đổi mới quản lý dân cư
Sửa đổi Luật Căn cước công dân năm 2014 thành Luật Căn cước 2023 đại diện cho một bước quan trọng trong việc cải thiện quản lý dân cư và đảm bảo quyền con người cũng như quyền công dân. Nó cũng thể hiện cam kết trong việc ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ, tối ưu hóa giá trị và hiệu quả sử dụng của Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và thẻ căn cước công dân trong công tác quản lý nhà nước. Việc cải thiện quản lý dân cư có những ý nghĩa quan trọng sau:
- Thể chế hóa đường lối và chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến căn cước, nhằm đẩy mạnh sự chuyển đổi số ở Việt Nam. Điều này sẽ khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, giải quyết thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công trực tuyến, cũng như tăng cường tích lũy và bổ sung thông tin vào cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
- Hỗ trợ xây dựng và phát triển Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, một trong những cơ sở dữ liệu quốc gia quan trọng, như đã quy định trong Nghị quyết số 17/NQ-CP ngày 07/3/2019 của Chính phủ về các biện pháp chính để phát triển Chính phủ điện tử. Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư chứa thông tin toàn diện về người dân Việt Nam và người gốc Việt Nam đang sinh sống tại Việt Nam, nhưng chưa xác định được quốc tịch. Cơ sở dữ liệu này sẽ kết nối và cung cấp thông tin cho các cơ quan và tổ chức có nhu cầu sử dụng dữ liệu dân cư để thực hiện công tác quản lý nhà nước, đảm bảo an ninh quốc gia, đối phó với tội phạm, cung cấp dịch vụ công và thực hiện các hoạt động khác theo quy định của pháp luật.
- Đóng góp vào việc cải thiện chất lượng cuộc sống của công dân, tạo điều kiện thuận lợi cho họ trong việc tham gia vào các giao dịch điện tử an toàn và tiện lợi. Thẻ căn cước công dân là một công cụ quan trọng để xác minh danh tính và quyền lợi của công dân khi thực hiện các giao dịch điện tử với các cơ quan, tổ chức, và cá nhân cả trong và ngoài nước. Căn cước điện tử, được giới thiệu trong dự thảo, là một phiên bản tiện lợi và phù hợp với xu hướng chuyển đổi số toàn cầu. Căn cước điện tử sẽ giúp công dân không cần mang theo thẻ căn cước in khi thực hiện các giao dịch điện tử, thay vào đó, họ chỉ cần sử dụng thiết bị di động hoặc thiết bị khác có kết nối internet.
- Có vai trò quan trọng trong việc xây dựng xã hội công bằng, văn minh, và phát triển. Việc cấp giấy chứng nhận căn cước cho người gốc Việt Nam đang sinh sống tại Việt Nam nhưng chưa xác định được quốc tịch là một biện pháp bảo vệ quyền con người và quyền công dân của nhóm đối tượng này. Đồng thời, việc loại bỏ vân tay và một số thông tin không cần thiết trên thẻ căn cước là một cách để tôn trọng quyền riêng tư của công dân và giảm nguy cơ tiết lộ thông tin cá nhân khi sử dụng thẻ căn cước.
Dự thảo Luật Căn cước là một bước tiến đột phá trong việc cải thiện quản lý dân cư, thúc đẩy sự ứng dụng khoa học và công nghệ trong công tác quản lý nhà nước, và đóng góp vào việc tăng cường chất lượng cuộc sống của công dân cũng như phát triển chuyển đổi số quốc gia. Dự thảo luật này đã được Bộ Công an trình Quốc hội và đã nhận được sự ủng hộ tích cực từ các đại biểu Quốc hội.
Bài viết liên quan: Thời hạn sử dụng của thẻ căn cước công dân gắn chíp là bao lâu?
Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn về mặt pháp lý của quý khách hàng qua số hotline: 1909.6162 hoặc qua email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cám ơn!
