1. Giới thiệu tác giả
Sách thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại và những vấn đề đặt ra khi thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự do PGS.TS. Nguyễn Ngọc Chí làm chủ biên.
2. Giới thiệu hình ảnh sách
Sách thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại và những vấn đề đặt ra khi thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự
Tác giả: PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí (Chủ biên)
Nhà xuất bản: Chính Trị Quốc Gia Sự Thật
3. Tổng quan nội dung sách
Lần đầu tiên luật tố tụng hình sự (tố tụng hình sự) Việt Nam quy định thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự (trách nhiệm hình sự) đối với pháp nhân thương mại, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 dành một chương (Chương XXIX) quy định thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại làm cơ sở pháp lý cho cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng thực hiện các hoạt động tố tụng giải quyết vụ án đối với pháp nhân thương mại bị cáo buộc phạm tội và tạo điều kiện để pháp nhân thương mại và người tham gia tố tụng khác bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi tham gia tố tụng. Mặt khác, việc quy định thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại là một bảo đảm để giải quyết vụ án khách quan, công bằng, bảo vệ công lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của pháp nhân thương mại bị cáo buộc phạm tội.
Việc xuất hiện các quy định về thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại không phải ngẫu nhiên mà mang tính tất yếu do kết quả của các nguyên nhân, điều kiện của sự phát triển kinh tế, xã hội, pháp lý; là thực tiễn vận hành của cơ chế đấu tranh, xử lý phòng ngừa tội phạm cũng như quy luật hình thành, chiều hướng và xu thế phát triển tội phạm trong điều kiện hiện nay. Do đó, các quy định thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 xuất phát từ quy định pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự của Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017.
Cuốn sách bao gồm các bài viết được lựa chọn trong Hội thảo khoa học “Thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân và những vấn đề đặt ra khi triển khai thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015” của các nhà khoa học, các nhà hoạt động thực tiễn và các giảng viên Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Luật Hà Nội, Đại học Duy Tân Đà Nẵng, Trường Đại học Luật thuộc Đại học Huế, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội,...
Dưới đây là phần trích dẫn nội dung sách để bạn đọc tham khảo
1. Quy định của luật hình sự về trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân là cơ sở cho các quy định thủ tục tố tụng truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân trong quá trình giải quyết vụ án hình sự
Luật hình sự nhiều quốc gia trên thế giới quy định pháp nhân là chủ thể tội phạm, là chủ thể của trách nhiệm hình sự cách đây trên dưới một thế kỷ với các hình phạt tương ứng, phù hợp với đặc điểm của pháp nhân trong quá trình thực hiện tội phạm. Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 10 thông qua lần đầu tiên quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại. Đây có thể được xem là điểm mới nổi bật, mang tính đột phá trong chính sách hình sự nước ta, xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn, giải quyết những khó khăn, bất cập trong việc xử lý hành vi vi phạm pháp luật của pháp nhân thương mại, đồng thời, tạo điều kiện tốt hơn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thiệt hại do các hành vi vi phạm của pháp nhân thương mại gây ra. Có thể nói: “cùng với vai trò thúc đẩy sự phát triển của kinh tế, ngày càng nhiều hành vi vi phạm đặc biệt nghiêm trọng của pháp nhân được thực hiện, gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho xã hội, đe dọa cuộc sống an lành của người dân” nhưng “quy định của pháp luật hiện hành, khi pháp nhân là các doanh nghiệp có hành vi vi phạm thì chỉ có thể áp dụng biện pháp xử phạt hành chính hoặc buộc pháp nhân phải bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm gây ra theo quy định của pháp luật dân sự” nên “cứ tiếp tục duy trì chính sách hình sự chỉ xử lý cá nhân người phạm tội như hiện nay, thì chúng ta mới chỉ xử lý đến cá nhân người trực tiếp điều hành doanh nghiệp mà chưa xử lý những ông chủ thật sự - người được hưởng lợi chính từ những hành vi vi phạm của doanh nghiệp”.
Vì vậy, việc quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại là tất yếu, đáp ứng được yêu cầu phát triển bền vững nền kinh tế đất nước, đòi hỏi của nguyên tắc bình đẳng trong chính sách hình sự của Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay cũng như thể hiện được tinh thần hội nhập quốc tế trong lĩnh vực tư pháp hình sự. Các quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại được quy định tập trung tại Chương XI Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 gồm 16 điều (từ Điều 74 đến Điều 89) và trong một số điều khoản chung của Bộ luật Hình sự. Theo đó: (i) Pháp nhân thương mại chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự khi thỏa mãn đầy đủ 04 điều kiện: Hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân; hành vi phạm tội được thực hiện có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp nhận của pháp nhân; hành vi phạm tội được thực hiện vì lợi ích của pháp nhân; chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự; (ii) Pháp nhân thương mại có thể bị áp dụng chế tài gồm 03 hình phạt chính: Phạt tiền (Điều 77), Đình chỉ hoạt động có thời hạn (Điều 78), Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn (Điều 79); 03 hình phạt bổ sung: Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định (Điều 80), Cấm huy động vốn (Điều 81), Phạt tiền khi không là hình phạt chính (Điều 77) và 05 biện pháp tưpháp (tịch thu vật, tiền trực tiếp liên quan đến tội phạm; trả lại tài sản, sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại; buộc công khai xin lỗi; buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu; buộc thực hiện một số biện pháp nhằm khắc phục, ngăn chặn hậu quả tiếp tục xảy ra (Điều 82). Ngoài ra, pháp nhân thương mại phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định khác không trái với quy định của Chương XI của Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017.
Theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 thì pháp nhân thương mại không chỉ là chủ thể của trách nhiệm hình sự mà còn là chủ thể của tội phạm thông qua quy định về khái niệm tội phạm: “1. Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những
lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự” (Điều 8). Tinh thần này được thể hiện trong tất cả các quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổsung năm 2017 về pháp nhân thương mại phạm tội cũng như trong quy định nguyên tắc xử lý đối với pháp nhân thương mại phạm tội (Điều 3 Bộ luật Hình sựnăm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017), theo đó: mọi hành vi phạm tội do pháp nhân thương mại thực hiện phải được phát hiện kịp thời, xử lý nhanh chóng, công minh theo đúng pháp luật; mọi pháp nhân thương mại phạm tội đều bình đẳng trước pháp luật, không phân biệt hình thức sở hữu và thành phần kinh tế; nghiêm trị pháp nhân thương mại phạm tội dùng thủ đoạn tinh vi, có tính chất chuyên nghiệp, cố ý gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng; khoan hồng đối với pháp nhân thương mại tích cực hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án, tự nguyện sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại gây ra, chủ động ngăn chặn hoặc khắc phục hậu quả xảy ra.
Tuy nhiên, một số chuyên gia pháp luật hình sự lại cho rằng, pháp nhân không thể là chủ thể của tội phạm do không có “lý trí” và “ý chí” khi thực hiện tội phạm như thể nhân và do đó không thỏa mãn các dấu hiệu của tội phạm, nhất là dấu hiệu về lỗi, về năng lực hành vi. “Các nghị quyết của pháp nhân chỉ là kết quả của con số cộng các ý chí cá nhân thành viên chứ không phải từ sự mong muốn của chính bản thân pháp nhân.
4. Đánh giá bạn đọc
Cuốn sách chuyên khảo Thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại và những vấn đề đặt ra khi thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự (hiện hành) do PGS.TS. Nguyễn Ngọc Chí làm chủ biên, phân tích các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 về thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại phạm tội như khái niệm, phạm vi áp dụng, thủ tục điều tra, truy tố, xét xử, áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với pháp nhân thương mại phạm tội.
Bên cạnh đó, cuốn sách cũng giới thiệu các quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân một số nước trên thế giới và cách thức triển khai áp dụng quy định. Trên cơ sở đó, đề xuất các kiến nghị để xử lý các vấn đề đặt ra khi thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 nhằm bảo đảm xử lý đúng đắn vụ án, cũng như góp phần đấu tranh hiệu quả phòng, chống tội phạm.
Cuốn sách là tài liệu tham khảo có giá trị đối với bạn đọc trong việc nghiên cứu, tìm hiểu về chế định pháp luật hết sức quan trọng này để phục vụ công tác nghiên cứu, xây dựng và thực thi pháp luật tố tụng hình sự; đồng thời là tài liệu phục vụ việc giảng dạy, học tập trong các cơ sở đào tạo luật ở nước ta.
5. Kết luận
Như phần đánh giá bạn đọc đã nêu, cuốn sách là tập hợp những bài viết được lựa chọn của các nhà khoa học, các nhà hoạt động thực tiễn và giảng viên Luật. Nội dung cuốn sách thực sự là tài liệu tham khảo hữu ích đối với bạn đọc nói chung và người làm công tác, nghiên cứu, học tập trong lĩnh vực pháp luật hình sự, tố tụng hình sự nói riêng.
Hy vọng những chia sẻ trên đây của chúng tôi sẽ là một nguồn tư liệu đánh giá chất lượng sách hiệu quả tin cậy của bạn đọc. Nếu thấy chia sẻ của chúng tôi hữu ích, bạn hãy lan tỏa nó đến với nhiều người hơn nhé!
