1. Thực hiện dân chủ ở cơ sở là gì?

Căn cứ tại Khoản 2 Điều 2 Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 có thể đưa ra khái niệm về thực hiện dân chủ ở cơ sở:

Thực hiện dân chủ ở cơ sở là phương thức phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, để công dân, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động được thông tin, thể hiện ý chí, nguyện vọng, chính kiến của mình thông qua việc thảo luận, tham gia ý kiến, quyết định và kiểm tra, giám sát các vấn đề ở cơ sở theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.

Ví dụ: Công dân ở xã A có quyền biểu quyết những vấn đề quan trọng của xã A để cấp thẩm quyền có thể quyết định hay Công dân cũng có quyền được biết các vấn đề liên quan đến đời sống xã hội ở xã A...

Do vậy, tất cả mọi công dân đều có quyền thực hiện dân chủ ở cơ sở thông qua việc thể hiện ý chí, quyền được biết thông tin về địa phương mình ở... (trong giới hạn được cho phép).

2. Những điều cần biết về Thực hiện dân chủ ở cơ sở

2.1 Nguyên tắc thực hiện dân chủ ở cơ sở

Căn cứ tại Điều 3 Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở 2022, các nguyên tắc thực hiện dân chủ ở cơ sở được quy định như sau:

- Bảo đảm quyền của công dân, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động được biết, tham gia ý kiến, quyết định và kiểm tra, giám sát việc thực hiện dân chủ ở cơ sở.
- Bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, vai trò nòng cốt của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong thực hiện dân chủ ở cơ sở.
- Thực hiện dân chủ ở cơ sở trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật; bảo đảm trật tự, kỷ cương, không cản trở hoạt động bình thường của chính quyền địa phương cấp xã, cơ quan, đơn vị, tổ chức có sử dụng lao động.
- Bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
- Bảo đảm công khai, minh bạch, tăng cường trách nhiệm giải trình trong quá trình thực hiện dân chủ ở cơ sở.
- Tôn trọng ý kiến đóng góp của Nhân dân, kịp thời giải quyết kiến nghị, phản ánh của Nhân dân.

Ví dụ: Công dân B góp ý về cơ sở vật chất của xã ngày một đi xuống, xã phải tôn trọng ý kiến góp ý chứ không được phép bác bỏ ngay ý kiến.

Nguyên tắc này đảm bảo cho mọi người được có quyền đóng góp ý kiến, có quyền kiểm tra giám sát việc thực hiện dân chủ cơ sở nhưng phải bảo đảm trật tự an ninh xã hội, không được cản trở hoạt động của chính quyền địa phương các cấp. Qua đó, cũng phải bảo đảm được tính công khai, minh bạch của mọi việc trong quá trình thực hiện dân chủ ở cơ sở. Tất cả những ý kiến của nhân dân đóng góp được kịp thời giải quyết, qua đó bảo bệ được quyền công dân, lợi ích của cá nhân, tổ chức hay bảo vệ lợi ích của chính Nhà nước.

2.2 Phạm vi thực hiện dân chủ ở cơ sở

Căn cứ tại Điều 4 Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở 2022, phạm vi thực hiện dân chủ ở cơ sở được thể hiện như sau:

- Mọi công dân thực hiện dân chủ tại xã, phường, thị trấn, tại thôn, tổ dân phố nơi mình cư trú.
- Công dân là cán bộ, công chức, viên chức, người lao động thực hiện dân chủ tại cơ quan, đơn vị nơi mình công tác. Trường hợp cơ quan, đơn vị có đơn vị trực thuộc thì việc thực hiện dân chủ tại đơn vị trực thuộc của cơ quan, đơn vị do người đứng đầu cơ quan, đơn vị quyết định.
- Công dân là người lao động thực hiện dân chủ tại tổ chức có sử dụng lao động nơi mình có giao kết hợp đồng lao động. Trường hợp tổ chức có sử dụng lao động có đơn vị trực thuộc thì việc thực hiện dân chủ tại đơn vị trực thuộc thực hiện theo quy định tại điều lệ, nội quy, quy định, quy chế của tổ chức có sử dụng lao động và pháp luật có liên quan.

Ví dụ: Công dân có quyền thực hiện dân chủ ở thôn, xóm, xã...

Phạm vi thực hiện ở đây thể hiện rõ ràng ở nơi mình cư trú hay làm việc. Một công dân không ý kiến sang xã khác về vấn đề kinh tế của xã đó khi mình không cư trú ở đó. Mọi người chỉ thực hiện dân chủ ở cơ sở nơi mình cư trú; nếu là cán bộ, công chức, viên chức thì có thể thực hiện ở nơi mình công tác. Phạm vi này nhằm bảo đảm trật tự an ninh xã hội ở địa phương của từng nơi, tránh trường hợp lợi dụng thực hiện dân chủ ở cơ sở để gây rối trật tự xã hội.

2.3 Quyền của công dân trong thực hiện dân chủ ở cơ sở

Căn cứ tại Điều 5 Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022,

- Được công khai thông tin và yêu cầu cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời theo quy định của pháp luật.
- Đề xuất sáng kiến, tham gia ý kiến, bàn và quyết định đối với các nội dung thực hiện dân chủ ở cơ sở theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.
- Kiểm tra, giám sát, kiến nghị, phản ánh, khiếu nại, tố cáo, khởi kiện đối với các quyết định, hành vi vi phạm pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở theo quy định của pháp luật.
- Được công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp trong thực hiện dân chủ ở cơ sở theo quy định của pháp luật.

Ví dụ: Anh A có quyền giám sát cơ quan có thẩm quyền (trong điều kiện cho phép) xem có vi phạm pháp luật về thực hiện dân chủ không

Khi thực hiện dân chủ ở cơ sở, công dân có quyền đề xuất ý kiến, tham gia ý kiến, kiểm tra, giám sát, kiến nghị với các quyết định hay hành vi vi phạm pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở theo quy định của pháp luật. Tất cả mọi đề xuất đều được công nhận và tôn trọng để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân khi thực hiện dân chủ ở cơ sở.

2.4 Nghĩa vụ của công dân trong thực hiện dân chủ ở cơ sở

Căn cứ tại Điều 6 Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022:

- Tuân thủ quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở.

- Tham gia ý kiến về các nội dung được đưa ra lấy ý kiến ở cơ sở theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.

- Chấp hành quyết định của cộng đồng dân cư, chính quyền địa phương, cơ quan, đơn vị, tổ chức có sử dụng lao động.

- Kịp thời kiến nghị, phản ánh, tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở.

- Tôn trọng và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Ví dụ: Công dân có nghĩa vụ tham gia những buổi lấy ý kiến ở thôn, xóm, xã...

Ngoài những quyền nói trên thì chính công dân cũng phải thực hiện những nghĩa vụ nhất định trong thực hiện dân chủ ở cơ sở. Nghĩa vụ như tuân thủ quy định của pháp luật, kịp thời đưa ra phản ánh, kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền, đảm bảo trật tự xã hội và lợi ích của Nhà nước. Những nghĩa vụ này nhằm đảm bảo cho công dân không được lợi dụng việc thực hiện dân chủ ở cơ sở để gây ra những hành vi vi phạm pháp luật hay gây rối trật tự công cộng.

5. Các biện pháp bảo đảm thực hiện dân chủ ở cơ sở

Căn cứ tại Điều 8 Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022,

- Bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho người được giao nhiệm vụ tổ chức thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở.

- Tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở; nâng cao nhận thức cộng đồng về việc bảo đảm thực hiện dân chủ ở cơ sở.

- Nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, tổ chức, vai trò nêu gương của người đứng đầu, cán bộ lãnh đạo, quản lý, đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức, người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố trong việc thực hiện dân chủ và bảo đảm thực hiện dân chủ ở cơ sở; lấy mức độ thực hiện dân chủ ở cơ sở của chính quyền địa phương cấp xã, cơ quan, đơn vị, tổ chức làm căn cứ đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ.

- Kịp thời biểu dương, khen thưởng các gương điển hình, có nhiều thành tích trong việc phát huy và tổ chức thực hiện tốt dân chủ ở cơ sở; phát hiện và xử lý nghiêm cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở.

- Hỗ trợ, khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, khoa học - kỹ thuật, trang bị phương tiện kỹ thuật và bảo đảm các điều kiện cần thiết khác cho việc tổ chức thực hiện dân chủ ở cơ sở phù hợp với tiến trình xây dựng chính quyền điện tử, chính quyền số, xã hội số.

Ví dụ: Công tác tuyên truyền về thực hiện dân chủ ở các địa phương đang được phổ biến, và được tuyên truyền pháp luật phổ biến về vấn đề này ngay ở trên tivi vào mỗi kỳ bầu cử.

Các biện pháp này đang được thực hiện để phổ biến cho người dân về thực hiện dân chủ ở cơ sở. Nhất là biện pháp tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến về thực hiện dân chủ ở cơ sở, để thực hiện dân chủ ở cơ sở được nhiều người biết đến hơn. Từ đó, mọi người sẽ thực hiện tốt quyền này, ý kiến được mọi việc ở địa phương mình ở một cách kịp thời để xây dựng địa phương ngày một tốt đẹp hơn.

6. Các hành vi bị nghiêm cấm trong thực hiện dân chủ ở cơ sở

Căn cứ tại Điều 9 Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022,

- Gây khó khăn, phiền hà hoặc cản trở, đe dọa công dân thực hiện dân chủ ở cơ sở.

- Bao che, cản trở, trù dập hoặc thiếu trách nhiệm trong việc giải quyết kiến nghị, khiếu nại, tố cáo; tiết lộ thông tin về người tố cáo, người cung cấp thông tin về hành vi vi phạm có liên quan đến việc thực hiện dân chủ ở cơ sở.

- Lợi dụng việc thực hiện dân chủ ở cơ sở để thực hiện hành vi xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

- Lợi dụng việc thực hiện dân chủ ở cơ sở để xuyên tạc, vu khống, gây mâu thuẫn, kích động bạo lực, phân biệt vùng, miền, giới tính, tôn giáo, dân tộc, gây thiệt hại cho cá nhân, cơ quan, đơn vị, tổ chức.

- Giả mạo giấy tờ, gian lận hoặc dùng thủ đoạn khác để làm sai lệch kết quả bàn, quyết định, tham gia ý kiến của công dân.

Ví dụ: Thư ký kiểm phiếu gian lận kết quả bầu cử của nhân dân

Tóm lại, khi thực hiện dân chủ ở cơ sở cần phải biết những điều được nêu ở trên để tránh phạm phải vào những hành vi cấm khi thực hiện dân chủ ở cơ sở. Một người có quyền nêu lên ý kiến của mình về vấn đề ở địa phương nơi mình ở nhưng không vì thế mà lợi dụng việc thực hiện dân chủ ở cơ sở để gây rối trật tự công cộng. Vì thế cần lưu ý nhất về các hành vi bị nghiêm cấm trong thực hiện dân chủ ở cơ sở để tránh phạm phải những hành vi này và qua đó, nếu bắt gặp những người có hành vi sai phạm này phải báo ngay cho cơ quan chính quyền nơi mình sinh sống để được xử lí kịp thời.

Lưu ý: Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2023

Trên đây là bài viết của Luật Minh Khuê liên quan đến Thực hiện dân chủ ở cơ sở và những điều cần biết về thực hiện dân chủ ở cơ sở. Nếu có vướng mắc liên quan đến Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở hoặc cần tư vấn các vấn đề liên quan đến pháp lý khác hãy gọi 1900.6162 để được tư vấn qua tổng đài trực tuyến cũng như được đội ngũ luật sư tốt nhất của Luật Minh Khuê hỗ trợ kịp thời. Luật Minh Khuê rất hân hạnh khi được phục vụ quý khách về mặt pháp lý. Trân trọng cảm ơn!