1. Mục tiêu và nguyên tắc dinh dưỡng cho người tiểu đường
Những người mắc bệnh tiểu đường thường có mức đường trong máu cao, và việc duy trì một chế độ ăn uống hợp lý có thể giúp họ kiểm soát được mức đường trong máu, duy trì trọng lượng cơ thể ổn định và tránh nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, tăng huyết áp và tăng mỡ trong máu.
Khi cung cấp cơ thể với quá nhiều calo, đặc biệt là từ carbohydrate và chất béo, mức đường huyết có thể tăng cao, gây hại cho thần kinh, thận, và tim. Do đó, các chuyên gia y tế luôn khuyên bệnh nhân tiểu đường duy trì mức đường huyết ổn định bằng cách xây dựng một chế độ ăn uống phù hợp, chọn lựa thực phẩm lành mạnh và theo dõi thói quen ăn uống hàng ngày.
Các nguyên tắc cơ bản của chế độ dinh dưỡng cho người bị tiểu đường bao gồm: hạn chế tinh bột trong bữa ăn; tránh các thực phẩm chứa đường đơn như bánh kẹo và nước ngọt để tránh tăng đường huyết sau bữa ăn; giới hạn lượng chất béo, ưu tiên chất béo không bão hòa từ cá hồi, cá ngừ, cá thu, dầu nành và dầu phộng để tránh rối loạn chuyển hóa; tăng cường sử dụng rau xanh và trái cây không quá ngọt để cung cấp chất xơ, vitamin và khoáng chất.
Hơn nữa, người bệnh tiểu đường nên chia nhỏ bữa ăn thành 5-6 bữa mỗi ngày để tránh đường huyết tăng cao sau bữa ăn và giảm đường huyết khi đang ở xa bữa ăn. Đối với những người sử dụng insulin, có thể cần bổ sung một bữa ăn nhẹ trước khi đi ngủ để tránh tình trạng đường huyết giảm trong đêm.
Tuy nhiên, chế độ ăn uống của người bị tiểu đường cũng phụ thuộc vào các bệnh liên quan khác mà họ có thể mắc phải. Ví dụ, người bị tiểu đường kèm theo bệnh gout cần hạn chế thực phẩm chứa nhiều purine như thịt đỏ và các loại hải sản, cũng nên hạn chế hoặc loại bỏ rượu và tăng cường uống nước. Họ cũng có thể bổ sung sữa tách béo và sữa chua ít béo vào chế độ ăn uống.
Đối với những người bị tiểu đường biến chứng tim mạch, hạn chế lượng muối và thực phẩm có nhiều cholesterol như da, mỡ (ngoại trừ mỡ cá), nội tạng động vật, thức ăn chiên xào và đồ ăn nhanh là rất quan trọng.
Bác sĩ Trâm lưu ý rằng, việc thăm bác sĩ dinh dưỡng để xây dựng chế độ ăn phù hợp với tình trạng tiểu đường và thói quen ăn uống là điều rất quan trọng. Nếu cân nặng biến đổi bất thường hoặc sức khỏe không ổn định, người bệnh nên thăm bác sĩ dinh dưỡng để được tư vấn.
Để đạt hiệu quả trong việc điều trị tiểu đường, người bệnh cần tuân thủ nguyên tắc "kiềng ba chân", bao gồm dinh dưỡng, tập luyện và sử dụng thuốc. Hoạt động thể chất giúp tăng cường sự nhạy cảm của cơ thể với insulin, ngăn chặn tình trạng kháng insulin và kiểm soát tiểu đường. Đồng thời, tập thể dục cũng giúp kiểm soát mức đường trong máu, giảm nguy cơ mắc bệnh tim và bảo vệ thần kinh.
Ngoài ra, bệnh nhân tiểu đường nên thường xuyên kiểm tra đường huyết và thăm bác sĩ để điều chỉnh liều thuốc theo tình trạng sức khỏe của họ. Cũng cần tự kiểm tra đường huyết tại nhà, và nếu phát hiện mức đường huyết tăng cao mà vẫn cảm thấy khỏe mạnh, nên giảm ăn, tập thể dục, uống nhiều nước và theo dõi đường huyết trong vài ngày. Nếu tình trạng vẫn không cải thiện, nên thăm bác sĩ để được điều trị. Nếu có các triệu chứng như nằm li bì hoặc ói mửa kèm theo đường huyết cao, bệnh nhân nên đến bệnh viện ngay lập tức, có thể đó là biến chứng cấp tính của tiểu đường.
2. Tháp dinh dưỡng cho người tiểu đường
Nhóm 1: Nhóm thực phẩm chứa tinh bột, ngũ cốc, khoai, và các nguồn đường bột
Nhóm này chủ yếu cung cấp năng lượng cần thiết cho bệnh nhân mà không chứa nhiều vitamin. Người mắc bệnh tiểu đường có thể bao gồm cơm hàng ngày, xôi, gạo lứt, hay khoai lang trong chế độ ăn của họ, tùy thuộc vào nhu cầu năng lượng cá nhân. Tuy nhiên, nên hạn chế tiêu thụ khoai tây và các loại bánh mì, bánh gạo, vì chúng có thể làm tăng mức đường huyết.
Nhóm 2: Nhóm thực phẩm giàu chất xơ và rau củ
Người mắc bệnh tiểu đường nên duy trì một chế độ ăn đa dạng và giàu chất xơ, đặc biệt từ rau xanh và hoa quả. Rau củ và hoa quả cung cấp nhiều vitamin, acid amin, và khoáng chất quan trọng cho sức khỏe của người bệnh. Bên cạnh việc nấu rau củ truyền thống, họ cũng có thể thưởng thức các món salad từ rau sống.
Một số ví dụ về các loại rau củ tốt cho cơ thể bao gồm mướp đắng, tảo, rau muống, rau ngót, và bí xanh.
Theo nghiên cứu, người mắc bệnh tiểu đường nên tiêu thụ ít nhất 14g chất xơ cho mỗi 1000kcal năng lượng hàng ngày. Nữ giới cần 25g chất xơ cho mỗi 1000kcal và nam giới cần 38g chất xơ cho mỗi 1000kcal.
Nhóm 3: Nhóm thực phẩm giàu vitamin và chất đạm
Nhóm này bao gồm sữa, thịt, cá, trứng, và giúp cung cấp chất đạm, sắt, và vitamin đầy đủ cho dinh dưỡng cơ thể. Người mắc bệnh tiểu đường cần duy trì việc tiêu thụ nhóm thực phẩm này để không bị thiếu các chất dinh dưỡng cần thiết.
Đối với những người có thừa cân hoặc béo phì, nên ưu tiên tiêu thụ thịt nạc như ức gà và tránh thực phẩm chứa nhiều chất béo, không ăn da gà hoặc vịt vì chúng chứa nhiều chất béo. Nên xem xét bổ sung các nguồn đạm từ thực phẩm thực vật như đậu phụ hoặc sữa đậu nành không đường.
Nhóm 4: Nhóm thực phẩm chứa dầu và mỡ, cùng các loại hạt có chứa dầu
Nhóm thực phẩm này đóng vai trò cung cấp chất béo và giúp hấp thu vitamin. Người mắc bệnh tiểu đường nên bổ sung các nguồn dầu từ thực phẩm như dầu đậu nành và dầu oliu trong quá trình chế biến thực phẩm. Hạn chế sử dụng dầu động vật và tránh tiêu thụ nội tạng động vật, não động vật, và các sản phẩm đóng hộp.
3. Nhóm thực phẩm hạn chế bệnh nhân tiểu đường không nên ăn
Một số thực phẩm thuộc nhóm không tốt cho sức khỏe, đặc biệt là cho người bị tiểu đường, và ngay cả người khỏe mạnh cũng nên hạn chế tiêu thụ. Các loại thực phẩm này có thể gây hại cho sức khỏe nếu tiêu dùng quá mức, bao gồm nước ngọt, thực phẩm chiên rán, đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn, bánh kẹo chứa lượng đường cao, và các loại kẹo sử dụng chất tạo ngọt, bia, và rượu.
Bệnh tiểu đường tăng nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ, do đó người bệnh cần tránh các thực phẩm có thể gây hại cho tim, bao gồm:
Thực phẩm chứa chất béo bão hòa như sữa nguyên kem, bơ, thịt bò, xúc xích, thịt xông khói, dầu dừa, và dầu hạt cọ.
Thực phẩm chứa chất béo chuyển hóa, cũng không tốt cho sức khỏe. Các loại thực phẩm này bao gồm khoai tây chiên, bánh quy, snack, bơ thực vật, và đồ nướng.
Thực phẩm giàu cholesterol như sữa nguyên kem, mỡ động vật, lòng đỏ trứng, gan, và các loại nội tạng.
Không nên tiêu thụ thực phẩm có nhiều muối như dưa muối, cà muối, khô cá, khô mực đã được tẩm muối, mắm, và đồ hộp.
Thực phẩm có chứa lượng glucid trên 20%, cho phép ăn thực phẩm nhỏ hơn 5% glucid, hạn chế ăn với thực phẩm có lượng glucid từ 10-20%. Hạn chế ăn các loại thực phẩm có nhiều đường như mứt, kẹo, bánh ngọt hay các loại nước ngọt, không nên ăn trái cây khô vì loại này có lượng glucid trên 20%.
Kiêng hoặc hạn chế tối đa đối với các loại đường hấp thu nhanh (mứt, kẹo, bánh ngọt, nước ngọt) trái cây khô là các loại thức ăn có trên 20% glucid. Nên ăn nhạt, giảm tiêu thụ muối: Chỉ nên sử dụng lượng muối khoảng 2300mg/ngày.
Không nên uống bia, rượu và các đồ uống có cồn: Rượu có thể khiến người bệnh bị hạ đường huyết, đặc biệt khi bụng rỗng chưa ăn.
Ngoài ra, người bệnh tiểu đường nên hạn chế tiêu thụ các thực phẩm có khả năng tăng đường huyết. Không cần phải cắt hoàn toàn, nhưng cần ăn chúng một cách hợp lý với lượng nhỏ. Ví dụ như:
Gạo trắng có chỉ số đường huyết cao (GI 64). Người bệnh tiểu đường nên hạn chế tiêu thụ và nên thay thế bằng các nguồn tinh bột khác có GI thấp hơn như đậu, khoai lang trắng, gạo lứt, ngũ cốc nguyên cám, bún, phở, mì ý, hoặc nui.
Trái cây sấy hoặc phơi khô, mặc dù có nhiều vitamin và khoáng chất, nhưng do mất nước nên hàm lượng đường tăng cao. Người bệnh tiểu đường nên ưa thích trái cây tươi thay vì trái cây sấy khô. Ví dụ, nho khô có hàm lượng đường gấp 3 lần so với nho tươi.
Quý khách có thể tham khảo thêm bài viết liên quan cùng chủ đề như sau: Bị tiểu đường có được ăn ngô luộc không?
