1. Tổng quan bệnh táo bón
Táo bón là một tình trạng mà nhiều người đã từng trải qua ít nhất một lần trong cuộc đời. Được định nghĩa là có ít hơn 3 lần đi đại tiện trong một tuần, táo bón có thể không phải là một vấn đề thường xuyên đối với mọi người, nhưng nó có thể gây ra những khó khăn không nhỏ đối với những người gặp phải. Có những trường hợp, đặc biệt là táo bón mãn tính, khiến người bệnh phải rặn rất nhiều khi đi đại tiện và là triệu chứng của nhiều bệnh lý khác nhau.
Việc điều trị táo bón mạn tính thường phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra tình trạng này. Tuy nhiên, có những trường hợp mà nguyên nhân không thể xác định được. Điều này khiến việc giải quyết táo bón trở nên phức tạp hơn.
Ở trẻ em, táo bón cũng là một vấn đề khá phổ biến. Nguyên nhân thường gắn liền với việc tập luyện đi vệ sinh sớm và thay đổi chế độ ăn uống. Tuy nhiên, điều may mắn là hầu hết các trường hợp táo bón ở trẻ em là tạm thời và có thể được cải thiện dễ dàng.
Để giúp trẻ vượt qua tình trạng táo bón, quan trọng hơn hết là khuyến khích họ thực hiện các thay đổi về chế độ ăn uống. Việc ăn nhiều trái cây và rau quả giàu chất xơ có thể giúp cải thiện tình trạng táo bón. Hơn nữa, việc uống đủ lượng chất lỏng hàng ngày cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự thông thoáng của hệ tiêu hóa và giúp tránh tình trạng táo bón tái phát.
2. Triệu chứng của bệnh táo bón
Triệu chứng của bệnh táo bón có thể thay đổi theo từng trường hợp, nhưng thường bao gồm những dấu hiệu sau:
- Đi đại tiện ít hơn 3 lần trong một tuần: Đây là biểu hiện chính của táo bón, khi tiểu tiện trở nên không thường xuyên.
- Phân cứng và khó đẩy phân ra ngoài: Phân trở nên khô, cứng, và gây khó khăn trong quá trình đi tiêu.
- Phân có đường kính lớn có thể gây tắc nghẽn nhà vệ sinh: Phân trở nên quá lớn, có thể gây tắc nghẽn trong ống cống hoặc toilet.
- Đau khi đi đại tiện: Táo bón thường đi kèm với sự khó chịu và đau khi cố gắng đi tiêu.
- Đau bụng: Bệnh nhân có thể trải qua cảm giác đau bên dưới bụng.
- Máu trên bề mặt phân cứng: Điều này có thể xuất hiện khi phân cứng gây tổn thương cho niêm mạc ruột.
Ở trẻ nhỏ, táo bón có thể làm cho việc đi đại tiện trở nên lo sợ. Trẻ có thể tránh đi đại tiện bằng cách bắt chéo chân, siết chặt mông, hoặc tỏ vẻ khó chịu. Điều này có thể dẫn đến sự căng thẳng và khó khăn trong quá trình chăm sóc trẻ.
Tuy táo bón ở trẻ em thường không nghiêm trọng, nhưng nếu tình trạng này kéo dài hơn hai tuần hoặc kèm theo các triệu chứng như sốt, nôn mửa, máu trong phân, chướng bụng, giảm cân không rõ nguyên nhân, vết nứt hậu môn hoặc sa trực tràng, phụ huynh nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ để được tư vấn và điều trị kịp thời.
3. Tổng hợp 7 thực phẩm có thể gây táo bón
(1) Rượu
Rượu thường được liên kết với tình trạng táo bón, và điều này có nguyên nhân của nó. Khi uống rượu ở lượng lớn, nó có thể gây ra hiện tượng mất nước do tăng cường quá trình tiểu tiện. Khi cơ thể mất nhiều nước hơn thường lẻ qua nước tiểu, tình trạng thiếu nước có thể dẫn đến táo bón.
Mặc dù có sự liên quan giữa tiêu thụ rượu và tình trạng táo bón, nhưng cho đến nay, chưa có nghiên cứu cụ thể nào tìm thấy mối liên hệ trực tiếp giữa chúng. Thêm vào đó, có một số người báo cáo rằng họ có thể trải qua tình trạng tiêu chảy thay vì táo bón sau khi uống rượu. Hiện tượng này có thể phụ thuộc vào cơ địa của từng người và cách cơ thể của họ phản ứng với rượu.
Để đối phó với tác dụng khử nước và nguy cơ táo bón tiềm ẩn khi uống rượu, một cách tốt là cố gắng bù lại mất nước bằng cách uống nước hoặc đồ uống không chứa cồn sau mỗi lần uống rượu. Điều này có thể giúp duy trì sự cân bằng nước trong cơ thể và tránh tình trạng táo bón không mong muốn.
(2) Thực phẩm chứa gluten
Gluten là một loại protein tồn tại trong nhiều loại ngũ cốc, như lúa mì, lúa mạch, lúa mạch đen, lúa mì spelta, kamut và triticale. Đối với một số người, tiêu thụ thực phẩm chứa gluten có thể gây ra triệu chứng táo bón.
Ngoài ra, có một nhóm người không dung nạp gluten, họ được chẩn đoán mắc bệnh celiac. Khi người mắc bệnh celiac tiêu thụ gluten, hệ thống miễn dịch của họ sẽ tấn công niêm mạc đường tiêu hóa, gây ra sự hủy hoại nghiêm trọng. Vì vậy, những người này cần tuân thủ một chế độ ăn hoàn toàn không có gluten.
Tuy chỉ có khoảng 0.5 - 1% dân số mắc bệnh celiac trong hầu hết các quốc gia, nhưng thông tin về căn bệnh này vẫn chưa được biết đến rộng rãi. Vì vậy, tránh thực phẩm chứa gluten có thể giúp giảm triệu chứng và khôi phục sức khỏe cho những người mắc bệnh celiac.
Còn một tình huống khác đó là nhạy cảm với gluten nhưng không phải bệnh celiac, mà là hội chứng ruột kích thích (IBS). Đây là một trạng thái khác biệt, trong đó ruột có thể phản ứng với lúa mì và ngũ cốc khác mà không liên quan đến celiac.
Nếu bạn nghi ngờ rằng gluten gây ra triệu chứng táo bón, nên thảo luận với bác sĩ trước khi loại bỏ gluten hoàn toàn khỏi chế độ ăn hàng ngày. Điều này quan trọng vì để xác định bệnh celiac, cần phải có gluten trong chế độ ăn hàng ngày để xác định tình trạng của bệnh. Sau khi loại trừ bệnh celiac, bạn có thể thử nghiệm với các mức độ khác nhau của gluten để đánh giá cách cơ thể phản ứng với nó.
(3) Sữa và các sản phẩm chế biến từ sữa
Sữa có vẻ như là một trong những nguyên nhân phổ biến gây táo bón ở một số người. Đặc biệt, trẻ sơ sinh, trẻ mới biết đi và trẻ em có thể có nguy cơ cao bị táo bón do sự nhạy cảm của họ đối với các protein có trong sữa bò.
Một nghiên cứu đánh giá được thực hiện trong khoảng thời gian 26 năm đã ghi nhận rằng một số trẻ mắc táo bón kinh niên đã thấy dấu hiệu cải thiện đáng kể khi họ ngừng tiêu thụ sữa bò.
Gần đây, một nghiên cứu khác thực hiện trên trẻ có độ tuổi từ 1 đến 12 tuổi, đang mắc táo bón mãn tính, đã tiêu thụ sữa bò trong một khoảng thời gian. Sau đó, sữa bò đã được thay thế bằng sữa đậu nành trong một thời gian tiếp theo. Kết quả thú vị khi cho thấy rằng trong số 13 trẻ tham gia nghiên cứu, 9 trẻ đã trải qua sự cải thiện đáng kể về triệu chứng táo bón khi họ chuyển sang sử dụng sữa đậu nành.
Cũng có những báo cáo về mối liên quan giữa táo bón và sữa bò ở người lớn, tuy nhiên, có rất ít hỗ trợ khoa học có thể đủ căn cứ chứng minh mối liên quan này. Điều đáng lưu ý là, những người không dung nạp được đường sữa có thể trải qua tiêu chảy thay vì táo bón sau khi tiêu thụ sữa, thể hiện rằng cơ địa cá nhân có vai trò quan trọng trong cách cơ thể phản ứng với sữa.
(4) Ngũ cốc chế biến
Các loại ngũ cốc chế biến và các sản phẩm làm từ chúng, như bánh mì trắng, gạo trắng và mì trắng, thường chứa ít chất xơ hơn so với ngũ cốc nguyên hạt. Điều này có thể làm tăng nguy cơ táo bón hơn, bởi vì phần cám và mầm của hạt thường bị loại bỏ trong quá trình chế biến. Đặc biệt, cám chứa nhiều chất xơ cũng như các chất dinh dưỡng bổ sung, và chúng có khả năng giúp phân dễ di chuyển trong đường tiêu hóa.
Nhiều nghiên cứu đã tìm thấy mối liên quan giữa việc tiêu thụ lượng chất xơ cao và nguy cơ táo bón thấp. Trong thực tế, các nghiên cứu gần đây đã báo cáo rằng mỗi gram chất xơ bổ sung tiêu thụ hàng ngày có thể giảm nguy cơ táo bón xuống dưới 1,8%. Vì vậy, những người có tình trạng táo bón có thể tận dụng lợi ích của việc giảm lượng ngũ cốc chế biến trong chế độ ăn hàng ngày và thay thế chúng bằng ngũ cốc nguyên hạt.
Tuy nhiên, chất xơ bổ sung không phải lúc nào cũng có lợi cho mọi người. Đối với một số người, chất xơ thừa thải có thể làm tăng tình trạng táo bón thay vì giúp giảm nó. Nếu bạn đã tiêu thụ nhiều ngũ cốc nguyên hạt giàu chất xơ và bạn gặp tình trạng táo bón, việc bổ sung thêm chất xơ vào chế độ ăn hàng ngày của bạn có thể không cần thiết. Trong một số trường hợp, điều này thậm chí có thể làm tình trạng táo bón trở nên tồi tệ hơn. Nếu bạn gặp trường hợp này, hãy thử giảm dần lượng chất xơ hàng ngày để kiểm tra xem liệu điều này có giúp giảm tình trạng táo bón không.
(5) Thịt đỏ
Thịt đỏ có thể làm cho tình trạng táo bón trở nên trầm trọng hơn vì ba lý do chính:
Thứ nhất, thịt đỏ thường ít chất xơ. Chất xơ là yếu tố quan trọng giúp phân dễ di chuyển trong đường tiêu hóa. Sự thiếu hụt chất xơ có thể làm cho phân trở nên cứng và khó di chuyển.
Thứ hai, việc tiêu thụ thịt đỏ có thể làm thay đổi tổng lượng chất xơ hàng ngày của một người bằng cách thay thế các nguồn thực phẩm giàu chất xơ khác trong chế độ ăn uống. Điều này đặc biệt đúng nếu bạn thay thế một phần lớn của khẩu phần ăn bằng thịt đỏ và giảm đi lượng rau xanh giàu chất xơ, đậu, và ngũ cốc nguyên hạt. Kết quả là, tổng lượng chất xơ hàng ngày giảm đi, tạo điều kiện thuận lợi cho tình trạng táo bón.
Hơn nữa, thịt đỏ thường chứa nhiều chất béo hơn so với các loại thịt khác như thịt gia cầm và cá. Điều này có nghĩa là thực phẩm giàu chất béo mất nhiều thời gian hơn để tiêu hóa trong dạ dày và ruột. Trong một số trường hợp, điều này có thể làm tăng nguy cơ táo bón.
Vì vậy, những người bị táo bón có thể hưởng lợi từ việc thay thế thịt đỏ trong chế độ ăn uống bằng các nguồn protein và chất xơ giàu như đậu, đậu lăng và đậu Hà Lan. Điều này có thể giúp cải thiện chất lượng phân và giảm nguy cơ táo bón.
(6) Đồ chiên rán và thức ăn nhanh
Việc tiêu thụ nhiều hoặc thường xuyên các món chiên rán hoặc thức ăn nhanh có thể tăng nguy cơ mắc táo bón. Lý do chính là những thực phẩm này thường giàu chất béo và thiếu chất xơ, một sự kết hợp có thể làm chậm quá trình tiêu hóa tương tự như thịt đỏ.
Các loại đồ ăn nhẹ như khoai tây chiên, bánh quy, sô cô la và kem thường được lựa chọn thay vì ăn các loại thực phẩm ăn vặt giàu chất xơ như trái cây và rau quả trong chế độ ăn hàng ngày. Tuy nhiên, điều này có thể làm tăng nguy cơ táo bón do giảm tổng lượng chất xơ tiêu thụ mỗi ngày.
Hơn nữa, đồ chiên rán và thức ăn nhanh thường chứa lượng lớn muối, và chúng có thể làm giảm hàm lượng nước trong phân, làm cho phân trở nên khô và làm cho quá trình đẩy phân ra khỏi cơ thể trở nên khó khăn hơn. Điều này cũng có thể làm tăng nguy cơ tạo ra tình trạng táo bón. Để duy trì sức khỏe tiêu hóa tốt, nên hạn chế tiêu thụ các loại thức ăn này và ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ và nước.
(7) Quả hồng
Quả hồng, một loại trái cây phổ biến từ Đông Á, có thể gây táo bón cho một số người. Điều này bởi vì quả hồng chứa một lượng lớn tannin, một hợp chất được cho là làm giảm sự tiết và co thắt ruột, gây ra hiện tượng chậm nhu động ruột. Do đó, những người có nguy cơ bị táo bón nên hạn chế tiêu thụ quả hồng.
Táo bón là một tình trạng khá khó chịu và phổ biến ở nhiều người. Tuy nhiên, nếu bạn bị táo bón, có thể cải thiện tình trạng bằng cách đơn giản thay đổi chế độ ăn hàng ngày và tránh hoặc giảm tiêu thụ các thực phẩm có nguy cơ gây táo bón. Điều này có thể giúp làm giảm triệu chứng và cải thiện sức khỏe tiêu hóa của bạn.
Xem thêm bài viết: Ăn rau gì sẽ nhuận tràng, giảm táo bón theo kinh nghiệm dân gian?
